Podkomisja stała do spraw obywatelskich, cudzoziemców i migracji, obradująca pod przewodnictwem posła Jarosława Zielińskiego (PiS), przewodniczącego podkomisji, zrealizowała następujący porządek dzienny:

– informacja ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz komendanta głównego Straży Granicznej w sprawie wpływu przywróconego ruchu na przejściach granicznych z Białorusią na instrumentalizację migracji.

W posiedzeniu udział wzięli: Paweł Dąbrowski dyrektor Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wraz ze współpracownikiem oraz gen. bryg. SG Grzegorz  Niemiec zastępca komendanta głównego Straży Granicznej wraz ze współpracownikami.

W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Igor Amarowicz i Gabriela Borowa – z sekretariatu Komisji w Biurze Komisji Sejmowych.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dzień dobry, witam państwa. Otwieram posiedzenie podkomisji stałej do spraw obywatelskich, cudzoziemców i migracji Sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych.

Witam serdecznie członków Komisji, przepraszam podkomisji, ale też siłą rzeczy Komisji. Witam naszych gości. I tak po kolei, według listy, którą mi tutaj przygotował sekretariat, witam pana generała brygady Straży Granicznej Grzegorza Niemca, zastępcę komendanta głównego Straży Granicznej, znanego mi osobiście z dawnej współpracy, cieszę się. Witam serdecznie pana Pawła Dąbrowskiego, dyrektora Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji – również z tym samym dopiskiem. Witam pana pułkownika Straży Granicznej Piotra Fijałkowskiego, zastępcę dyrektora Biura Analityczno-Sytuacyjnego  w Komendzie Głównej Straży Granicznej, panią dyrektor Renatę Leoniak, zastępcę dyrektora Departamentu Porządku Publicznego w MSWiA – również dziękuję za współpracę, i pana pułkownika Straży Granicznej Arkadiusza Tywoniuka, dyrektora Zarządu Granicznego w Komendzie Głównej Straży Granicznej. Chyba wszystkich państwa powitałem.

Tematem dzisiejszego posiedzenia jest informacja ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz komendanta głównego Straży Granicznej w sprawie wpływu niedawno przywróconego ruchu, po pewnym okresie zawieszenia tego ruchu, na przejściach granicznych z Białorusią na instrumentalizację migracji. Istota tego tematu jest taka, że – jak wiemy wszyscy –  już mniej więcej od roku przedłużane są przepisy związane z prawną możliwością odmowy przyjęcia wniosku o ochronę międzynarodową na granicy dla tych, którzy w sposób nielegalny przedostali się na polską stronę.

Ale ruch na przejściach granicznych został przywrócony i bylibyśmy zainteresowani tym, jak wpłynęło to właśnie na proces instrumentalizacji migracji, która jest zawsze podstawą do kolejnych wniosków o przedłużenia o kolejne dwa miesiące tamtych przepisów. Czy będziemy mieli jakieś istotne zmiany w tym zakresie. Czy wpłynie to może w taki sposób, że nie będzie już trzeba przedłużać? Mam nadzieję, że tak nie będzie nie dlatego, że problem zniknął, nie dlatego że wpływ tych przejść jest taki, że to nie będzie potrzebne, tylko w ogóle, póki nie ustanie presja migracyjna, to trzeba będzie te przepisy stosować. Ale to tylko zarysowuję kontekst tego tematu. Bo w planie pracy przyjęliśmy ten punkt właśnie dlatego, żeby ocenić tę sytuację, opisać w kontekście.

Oddaję państwu głos. Otrzymaliśmy wprawdzie pisemną informację, ale prosiłbym może o jakieś jej streszczenie czy przedstawienie wniosków, które z niej wypływają. Oddaję państwu głos według państwa uznania, jak ustaliliście kolejność wystąpień. Bardzo proszę.

Dyrektor Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Paweł Dąbrowski:
Dziękuję, panie przewodniczący. Pozwolę sobie zacząć. Paweł Dąbrowski, dyrektor Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji.

Stawiliśmy się stosunkowo licznie, dlatego będziemy unikać powtórzeń. W związku z czym moje wystąpienie będzie miało charakter wprowadzający i będzie stosunkowo treściwe. Zacznę oczywiście od stwierdzenia, że 17 listopada 2025 r. został wznowiony ruch graniczny w dwóch drogowych przejściach granicznych z Republiką Białorusi. Sytuacja na samych przejściach wygląda stabilnie. Z danych Straży Granicznej wynika, że przepływ osób przez te przejścia to jest ok. 8–8,5% całego ruchu granicznego. Na samych przejściach nie są notowane żadne istotne incydenty.

Jeśli chodzi o wpływ na instrumentalizację, to z jednej strony można by stwierdzić, że mamy powody do zadowolenia, dlatego że przypadki nielegalnego przekroczenia granicy czy też prób nielegalnego przekroczenia granicy zdecydowanie się zmniejszyły. A w ostatnich dniach i w ogóle w tym okresie większość meldunków Straży Granicznej wskazuje, że nie podejmowano prób nielegalnego przekroczenia granicy. Zwłaszcza sprawdziłem trzy ostatnie meldunki i w każdym jest zero. Niemniej jednak musimy pamiętać, że ta zmiana sytuacji, czyli otwarcie przejść granicznych, zbiegła się z nastaniem zimy. Warunki atmosferyczne są zdecydowanie trudniejsze i co roku obserwujemy taki cykl, że kiedy przychodzi zima, to ta akcja instrumentalizacji zdecydowanie się zmniejsza.

Natomiast przechodząc do konkluzji tego wątku, musimy poczekać i zobaczyć, czy zahamowanie tej akcji jest wynikiem odwilży w stosunkach polsko-białoruskich i wskutek otwarcia przejść granicznych strona białoruska zaprzestanie tego procederu, czy też raczej tą główną determinantą są trudne warunki atmosferyczne i niemożność pchania migrantów na naszą granicę. To się wyjaśni wiosną.

Jeśli chodzi o kwestie związane z tematyką zawieszenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, to w liczbach wygląda to w ten sposób, że w okresie od 1 do 27 stycznia nie przyjęto wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej  od 13 cudzoziemców. Byli to obywatele Tadżykistanu, Federacji Rosyjskiej, Afganistanu i Gwinei. Natomiast przyjęto wnioski od 15 cudzoziemców z tak zwanych grup wrażliwych. Ponad połowę tej liczby stanowiły kobiety w ciąży. Są to liczby stosunkowo niewielkie. W związku z tym tu także raportujemy dość stabilną sytuację.

Jeśli pan przewodniczący pozwoli, to przekażę głos Straży Granicznej. Dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Oczywiście, dziękuję za tę informację.

Bardzo proszę, panie generale.

Zastępca komendanta głównego Straży Granicznej gen. bryg. SG Grzegorz Niemiec:
Dziękuję bardzo.

Szanowny panie przewodniczący, Wysoka Komisjo, kontynuując wątek przedstawiony przez pana dyrektora, należy zdecydowanie zgodzić się z postawioną tezą, że jest troszeczkę za wcześnie na to, aby powiedzieć, czy otwarcie przejść granicznych zmieniło sytuację na granicy polsko-białoruskiej. Do tej pory spotykaliśmy się z różnymi zdarzeniami, które były kreowane przez stronę białoruską. Tak więc my również wstrzymujemy się z jednoznaczną oceną tego, czy ta sytuacja będzie również kontynuowana wiosną czy latem.

Tak jak powiedział pan dyrektor, rzeczywiście, jeżeli mówimy o nielegalnej migracji, tym sztucznym kanale, który został wykreowany już w 2021 r., to w tym roku, czyli od 1 stycznia de facto do wczoraj, to jest 13 osób, które próbowały podjąć próbę przekroczenia granicy. Ten spadek presji odnotowujemy de facto już od sierpnia. Choćby w grudniu zeszłego roku, kiedy odnotowaliśmy tych prób 220, to należy powiedzieć jedno, że z tych 220 prób 186 to jest ten słynny podkop, który zafundowała nam strona białoruska. Jest również czynnik, który trzeba wziąć pod uwagę, że pomimo spadku statystyk, nie możemy jednak być pewni, że zmieniło się nastawienie strony białoruskiej. Do tej pory na taką skalę takich działań – mam tu na myśli ten podkop – nie było realizowanych przez stronę białoruską. To jest w pewnym sensie coś nowego, dlatego utrzymujemy pełną gotowość na granicy z Białorusią i, póki co, nie zważamy na spadające dane statystyczne dotyczące usiłowań przekroczenia granicy.

Tak jak wspomniał pan dyrektor, dalej aktywne są narzędzia legislacyjne, czyli prawo do odmowy, jeżeli chodzi o przyjęcie wniosku o ochronę międzynarodową, tak samo jak funkcjonująca strefa buforowa. To są narzędzia bardzo pozytywnie oceniane przez Straż Graniczną, które wspierają nasze działania bezpośrednio na linii granicy. Chciałbym podkreślić, że bardzo skrupulatnie podchodzimy do każdej osoby, która z takim wnioskiem występuje. Mamy przygotowane stosowne algorytmy, tak więc wnioski osób, które faktycznie zasługują na taką ochronę i nie znajdują się w grupie wrażliwej, są przyjmowane, o czym świadczą nasze dane. Natomiast trzeba też powiedzieć jasno, że wielokrotnie ten mechanizm ochrony międzynarodowej był takim wytrychem stosowanym przez cudzoziemców, którzy usiłowali nielegalnie przedostać się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i Unii Europejskiej.

Odnośnie do instrumentalizacji to wszystko.

Ale warto też może wspomnieć, jak w tej chwili sytuacja na granicy z Białorusią ewoluuje. Bo, tak jak wspomniałem i tak jak wspomniał pan dyrektor, to zagrożenie migracyjne uległo zdecydowanemu zmniejszeniu, natomiast pojawiło się coś nowego, czyli przemyt wyrobów tytoniowych przy użyciu… Wcześniej, do 2024 r. to były głównie drony, natomiast ten 2025 plus 2026 to są po prostu balony. I to też jest coś, co na razie obserwujemy. Identyfikujemy to jako przemyt wyrobów tytoniowych. Natomiast czy jest to związane z instrumentalizacją, to myślę, że też trzeba chwilkę jeszcze poczekać, aby przedstawić stosowne wnioski. I tak jak było też powiedziane wcześniej, poczekajmy z ostatecznymi ocenami, jak faktycznie wyglądają te relacje polsko-białoruskie i jaka czeka nas przyszłość, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo granicy. Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję. Czy ktoś z państwa jeszcze chciałby zabrać głos, uzupełnić te informacje?

Jeżeli nie, to w takim razie otwieram dyskusję. Czy pani przewodnicząca chciałaby może zabrać głos? Ja też będę miał pytanie, ale chciałbym pani dać pierwszeństwo.

Poseł Maria Małgorzata Janyska (KO):
Panie przewodniczący, może nie tyle pytanie, co taka konkluzja. Dobrze, że legislacyjnie, i to w takiej zgodzie, podejmowaliśmy różne działania w Sejmie na wniosek i resortu, i służb. Bo widać, że skutki są pozytywne dla bezpieczeństwa i dla uporządkowania sytuacji. Aczkolwiek temat naszej dzisiejszej podkomisji, panie przewodniczący, myślę, że powinien być powtórzony za jakiś czas, żebyśmy mogli obiektywnie ocenić i mieć pełne dane. Jak sami państwo stwierdziliście, w tej chwili i warunki atmosferyczne, i sytuacja relacji międzynarodowych może też wpływać na to, że są takie wyniki. A pewnie dla nas, dla naszej pracy istotne jest to, żebyśmy po jakimś czasie już mogli to ocenić. Dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję bardzo. Tak, oczywiście, z tego, co tutaj usłyszeliśmy, wynika, że trzeba będzie wrócić do tego tematu i ocenić to po dłuższym czasie. Pewnie w drugim półroczu – to już tak dla  odnotowania przez sekretariat – żebyśmy mieli te doświadczenie okresu wiosenno-letniego. Więc chcemy przewidzieć w planie pracy powrót do tego zagadnienia.

Wywołaliśmy ten temat w obecnym planie pracy, dlatego że chcieliśmy zobaczyć w takiej krótkiej perspektywie czy coś się zmieniło, coś drgnęło. Jeżeli przejścia graniczne zostały otwarte, to być może zmniejszyła się presja na nielegalne przekraczanie granicy. I tu właśnie moje pytanie. Być może zwiększyła się liczba w stosunku do okresu poprzedniego, kiedy były przejścia czynne, liczba osób, które zgłaszają się legalnie na przejściach granicznych i składają wnioski pobytowe, nazwijmy to ogólnie. Zwłaszcza możemy sobie wyobrazić, że te kobiety w ciąży czy kobiety z dziećmi, jeśli mają możliwość, a nie mają złych zamiarów… Jeśli mają możliwość złożenia wniosków do Straży Granicznej na przejściu granicznym legalnie działającym, to po co narażać się na te wszystkie niebezpieczeństwa podczas nielegalnego przekraczania, forsowania granicy, gdzie można doznać szwanku, narazić się na niebezpieczeństwo. Wiadomo, jak to wygląda na granicy, którą się przekracza, forsując ją w sposób siłowy i nielegalny wraz z innymi.

Ale rozumiem, że pewnie odpowiedź będzie taka, że nie. Po gestach głową pana komendanta wnoszę, że pewnie nie obserwuje się zwiększonego ruchu na legalne składanie wniosków na przejściach granicznych. Ale proszę parę słów o tym powiedzieć.

Zastępca komendanta głównego Straży Granicznej gen. bryg. SG Grzegorz Niemiec:
Dziękuję bardzo, panie przewodniczący.

Wręcz przeciwnie, jeżeli chodzi o wnioski o ochronę międzynarodową, to właśnie w okresie od 17 listopada 2025 r. do 8 lutego 2026 r., bo za taki okres mam dane, na całym odcinku granicy polsko-białoruskiej odnotowaliśmy… Zaraz, żebym nie pomylił. Umknął mi ten fragment dotyczący wniosków. A, jest tutaj. Jeżeli chodzi o okres od 17 listopada 2025 r. do 8 lutego br., to w globalnej liczbie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP odnotowaliśmy spadek w stosunku do okresu analogicznego w latach poprzednich o 62 punkty procentowe. Z czego, jeżeli mówimy o dwóch oddziałach, które ochraniają granicę z Białorusią, czyli oddziały podlaski i nadbużański, to spadek w przypadku podlaskiego wynosi 56% i w przypadku nadbużańskiego – spadek o 68%. Więc ten mechanizm chyba prewencyjnie zadziałał.

Więc zdecydowanie będziemy popierać dalsze funkcjonowanie tego rozwiązania, bo – tak jak powiedziałem w mojej wcześniejszej wypowiedzi – osoby, które rzeczywiście spełniają warunki ustawowe bądź wynikające z rozporządzenia są w grupie wrażliwej, te wnioski składają.  Te wnioski są przyjmowane i dalej procedowane przez szefa urzędu. Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję bardzo. Właśnie, w kontekście tej ostatniej części pana wypowiedzi, panie komendancie, i w trochę szerszym kontekście tego tematu, który dzisiaj omawiamy, pytanie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Czy możecie państwo powiedzieć już na tym etapie, czy nasz powtórzony dwukrotnie wniosek, nie na ostro powtórzony, ale taki wniosek de lege ferenda, sformułowany z uzasadnieniem, żeby wydłużyć okresy przedłużania tego mechanizmu nieprzyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową przy nielegalnym przekroczeniu granicy z dwóch miesięcy do dłuższego okresu… Bo to się powtarza co dwa miesiące i zaczęło to być takie dosyć mechaniczne, że powtarzamy te same argumenty, podobne dane i jest podobna reakcja Sejmu na to. I ona jest rzeczywiście zgodna i uważamy, że trzeba właśnie ze względu na prewencyjny charakter tego mechanizmu, już teraz bardzo wyraźnie prewencyjny charakter, go utrzymać. Ale czy myślicie państwo nad wydłużeniem? Nad wnioskiem o to, żeby właśnie parlament zmienił te zapisy mówiące o tych sześćdziesięciu dniach? Czy trwają jakieś prace?

Dyrektor departamentu MSWiA Paweł Dąbrowski:
Tak, panie przewodniczący, decyzja polityczna jest taka, że ten termin powinien zostać wydłużony. Pozostaje podjęcie decyzji, w którym projekcie legislacyjnym zostanie umieszczona stosowna zmiana art. 33a. Natomiast jesteśmy zgodni, że taka zmiana jest konieczna.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
To się cieszę, bo obawiałem się tego, że wewnętrzne koalicyjne problemy – Lewica nie chce tego, wyraźnie to artykułowała – mogą stanowić jakąś przeszkodę. Ale tu rozsądek powinien wygrać przede wszystkim. Wydaje mi się też, że właśnie wydłużenie tego okresu byłoby racjonalne.

Czy ktoś z państwa chciałby jeszcze coś dopowiedzieć do tematu naszego posiedzenia? Jeżeli nie, to bardzo państwu dziękuję za liczne stawiennictwo, za bardzo merytoryczne informacje.

Zamykam posiedzenie podkomisji. Dziękuję.