Podkomisja stała do spraw obywatelskich, cudzoziemców i migracji, obradująca pod przewodnictwem posła Jarosława Zielińskiego (PiS), przewodniczącego podkomisji, rozpatrzyła:

–  informację ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz komendanta głównego Straży Granicznej na temat wykonywania ustawowych zadań Straży Granicznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście dyslokacji znacznych sił i środków tej formacji do ochrony polskiej granicy państwowej z Białorusią.

W posiedzeniu udział wzięli: Kamil Kisiel zastępca dyrektora Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji oraz Renata Leoniak zastępca dyrektora Departamentu Porządku Publicznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, płk Przemysław Cybul dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego  oraz płk Paweł Hołoweńko dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej.

W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Andrzej Kniaziowski i Kamila  Pawluczuk – z sekretariatu Komisji w Biurze Komisji Sejmowych.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dzień dobry. Witam państwa serdecznie.

Otwieram posiedzenie podkomisji.

Pragnę na początku przywitać naszych gości: panią Renatę Leoniak, zastępcę dyrektora Departamentu Porządku Publicznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji; pana Kamila Kisiela, zastępcę dyrektora Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji MSWiA; pana płk. Straży Granicznej Przemysława Cybula, dyrektora Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej; oraz pana płk. Straży Granicznej Pawła Hołoweńko, dyrektora Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej. Witam państwa serdecznie.

Temat dzisiejszego posiedzenia to informacja ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz komendanta głównego Straży Granicznej na temat wykonywania ustawowych zadań Straży Granicznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście dyslokacji znacznych sił i środków tej formacji do ochrony polskiej granicy państwowej z Białorusią.

To jest w jakimś sensie kontynuacja naszego poprzedniego tematu, więc myślę, że posiedzenie nasze nie musi – chyba że będzie dyskusja – trwać zbyt długo. Prosimy państwa o dopełnienie tamtych informacji z takim ukierunkowaniem na odpowiedź na pytanie, czy ta dyslokacja znaczących sił i środków Straży Granicznej, przy też niepełnej obsadzie etatowej, jakoś negatywnie wpływa – miejmy nadzieję, że nie – na wykonywanie zadań na terytorium całego kraju. Przecież Straż Graniczna ma zadania nie tylko przy granicy polsko-białoruskiej, tylko na terytorium całego kraju, przy innych granicach, także na tzw. wewnętrznych granicach.

Ja nie lubię tego sformułowania, bo granice zawsze są granicami, tylko się je łatwiej albo trudniej przekracza w zależności od tego, czy jest kontrola graniczna, czy nie,  ale tak się przyjęło właśnie, że te granice są wewnętrzne i zewnętrzne, tak jakbyśmy byli państwem jako Unia Europejska. Państwem nie jesteśmy, ale mamy rzeczywiście zagrożone granice, te zewnętrzne UE i Polski. Granica białoruska w tej chwili przede wszystkim, w jakimś też stopniu granica z Federacją Rosyjską w obwodzie kaliningradzkim, oczywiście z problemami odrębnymi na granicy polsko-ukraińskiej i jeszcze innymi problemami na granicach południowych naszego państwa w związku choćby ze szlakami migracyjnymi. Ale to wiemy, nie będziemy tego rozwijać, natomiast właśnie pytanie jest takie: Czy to wszystko, co Straż Graniczna musi robić podczas tych szczególnych zadań w ostatnim czasie, wpływa i jak wpływa na wykonywanie innych zadań?

Tym bardziej że pojawia się także nowy kontekst związany z zadaniami Straży Granicznej, jak choćby to, co będzie wynikać z będącej w toku procedowania ustawy, która dostosowuje przestrzeń europejską do tych nowych regulacji wjazdu, wyjazdu. Wczoraj rozmawialiśmy o tym na posiedzeniu Komisji Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jesteśmy po pierwszym czytaniu tej ustawy i oczywiście jest także kwestia związana z polityką czy strategią migracyjną, która powoli zaczyna być dyskutowana, więc jeżeli w tym kontekście można by było coś usłyszeć, to bylibyśmy wdzięczni.

To tyle tytułem wstępu. Oddaję głos. Proszę panią dyrektor i panów o informację.

Zastępca dyrektora Departamentu Porządku Publicznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Renata Leoniak:
Szanowny panie przewodniczący, szanowni państwo, w kontekście dzisiejszego tematu posiedzenia podkomisji na początku trzeba podkreślić to, że właśnie od września 2021 r. Straż Graniczna w związku z sytuacją zagrożenia migracyjnego i wysoką skalą prób nielegalnego przekroczenia granicy musiała zmierzyć się z zupełnie nową sytuacją, stanąć na wysokości zadania, przede wszystkim związanego z fizyczną obroną granicy państwowej na odcinku z Białorusią.

Podkreślenia wymaga, że Straż Graniczna jako formacja przeznaczona do ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego, zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji realizuje również inne zadania. Są to zadania związane ze zwalczaniem i zapobieganiem przestępczości, zapewnieniem bezpieczeństwa w komunikacji i porządku publicznego w strefie nadgranicznej, przeprowadzaniem kontroli bezpieczeństwa w środkach transportu w komunikacji międzynarodowej oraz na przejściach granicznych, zapewnieniem bezpieczeństwa statków powietrznych, a także z takimi zadaniami o charakterze administracyjnym, jak kontrola legalności pobytu cudzoziemców na terytorium RP, kontrola legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców, prowadzenie działalności gospodarczej czy powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcom, działania weryfikacyjne, opiniujące pobyt cudzoziemców na terytorium RP, kontrole czasu pracy kierowców, kontrole transgranicznego przemieszczania odpadów, nadzór nad kontrolą bezpieczeństwa w portach granicznych, a także prowadzenie rejestru obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Polski w związku z działaniami wojennymi.

W związku z sytuacją, która nadal ma miejsce i utrzymuje się na granicy z Białorusią, znaczne środki i siły musiały być kierowane właśnie na ten odcinek granicy. Przede wszystkim to są delegowania funkcjonariuszy. Są to delegowania na dwutygodniowe okresy celem wykonywania wsparcia jednostek ochraniających granicę. Od początku 2024 r. liczba delegowanych funkcjonariuszy celem wsparcia podlaskiego oddziału wyniosła 3917 osób, w tym: ze wszystkich oddziałów Straży Granicznej – 2394 funkcjonariuszy, w ramach nieetatowego pododdziału odwodowego komendanta głównego Straży Granicznej –  144 funkcjonariuszy; jeżeli chodzi o Wydział Zabezpieczenia Działań Oddziałów Straży Granicznej –149 funkcjonariuszy, a także funkcjonariusze-słuchacze z Wyższej Szkoły Straży Granicznej oraz Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie a także Ośrodka Szkolenia Specjalistycznego w Lubaniu. To jest łącznie 1230 funkcjonariuszy.

Planowana jest również kontynuacja wsparcia w ramach dwutygodniowych tur w liczbie 110, a także słuchaczy z Wyższej Szkoły Straży Granicznej w dwóch turach, odpowiednio 49 i 47 funkcjonariuszy. Czyli łącznie w dwutygodniowych turach planowane jest delegowanie ponad 206 funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Systematyczne jest też wzmacnianie etatowe Straży Granicznej – to, co mówiliśmy już w ramach ustawy modernizacyjnej. Nastąpiły również, tak jak mówiliśmy na ostatnim posiedzeniu, zmiany organizacyjne w Straży Granicznej, które właśnie miały dać wsparcie w realizacji tych zadań. Bardzo ważne i istotne jest to, co też było mówione – wsparcie żołnierzy, a także policjantów, którzy cały czas uczestniczą i wspierają Straż Graniczną w realizacji ich zadań na granicy. Bardzo istotne znaczenie miało wybudowanie bariery granicznej, która znacznie ograniczyła tę migrację. Tak jak mówiliśmy, ona jest modernizowana i rozbudowywana, formacja systematycznie doposażana jest w sprzęt.

Jeżeli chodzi o taką ocenę, to z informacji, które uzyskaliśmy ze Straży Granicznej, wynika, że czasowe przekazanie sprzętu nie spowodowało znaczącego utrudnienia w realizacji zadań ustawowych Straży Granicznej na terenie całego kraju.

Jeżeli chodzi o inne zadania, to dane, które posiadamy, jeżeli chodzi o kontrolę legalności pobytu cudzoziemców na terytorium, i wywiady środowiskowe wskazują, że nie odnotowano znaczących spadków. Podobnie, jeżeli chodzi o przeprowadzanie wywiadów środowiskowych – jedynie, jeżeli chodzi o kontrolę legalności zatrudnienia, to został zaobserwowany minimalny spadek liczby przeprowadzonych kontroli, jednak kontrole te obejmowały porównywalną liczbę cudzoziemców.

Jeżeli chodzi o bliższe dane statystyczne, to ewentualnie, jeżeli będzie potrzeba, pan pułkownik przedstawi szczegółową statykę. To, co diagnozujemy, to dynamicznie zmieniająca się sytuacja migracyjna na terytorium kraju, która skutkuje wzrostem obecności cudzoziemców w Polsce. Identyfikowane są także kolejne formy nadużycia występujące na polu funkcjonowania form legalizacji długoterminowego pobytu na terytorium RP oraz dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pracy. Te zjawiska wymagają zwiększonego zaangażowania w formacji na polu zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji.

W przyszłości na pewno bardzo istotne będzie wdrożenie tych rozwiązań, które właśnie teraz będą wchodzić w życie, jeżeli chodzi o zmiany wynikające z ustawy wprowadzającej służbę kontraktową – uproszczony system rekrutacji dla byłych funkcjonariuszy, którzy chcą wrócić do służby, a także uproszczony system rekrutacji wobec absolwentów szkół ponadpodstawowych. Z perspektywy wzmocnienia kadrowego istotne będzie to, żeby to rozwiązanie zostało jak najbardziej skutecznie i jak najszybciej wdrożone, żeby mogło faktycznie zafunkcjonować.

Tak już podsumowując ten temat, należy podkreślić, że cały czas przeprowadzana jest analiza pod kątem kadrowym, sprzętowym. Obserwujemy sytuację migracyjną, w ministerstwie dostajemy ze Straży Granicznej codzienne meldunki sytuacyjne, tak że sytuacja jest na bieżąco monitorowana. W zależności od sytuacji wdrażane są jakieś bieżące rozwiązania. Natomiast w perspektywie istotna będzie na pewno sukcesywna modernizacja infrastruktury. Tak jak mówiliśmy wcześniej, to w zakresie bariery, ale także budowy wież obserwacyjnych i właśnie tych rozwiązań, które spowodują jak największe ukompletowanie formacji w perspektywie dalszej – samodzielnego realizowania zadań na granicy wschodniej.

Tak że ja z tej strony dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję, pani dyrektor.

Panowie, jeżeli chcecie uzupełnić, to bardzo proszę. Z przyjemnością posłuchamy. Jeżeli nie, to będziemy może dyskutować. Proszę bardzo.

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Paweł Hołoweńko:
Dziękuję, panie przewodniczący.

Szanowny panie przewodniczący, szanowni państwo, chciałbym tylko uzupełnić wypowiedź pani dyrektor, przekazując państwu taką garść informacji typowo informacyjno-statystycznych, jeśli chodzi o ten obszar, który jest przedmiotem naszych dzisiejszych obrad, a mianowicie działalności Straży Granicznej w kontekście bezpieczeństwa migracyjnego, bezpieczeństwa państwa i obecności funkcjonariuszy wewnątrz kraju.

Szanowni państwo, to, co powiedziała pani dyrektor – Straż Graniczna nie tylko jest odpowiedzialna za obronę granicy państwowej, kontrolę ruchu granicznego i szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa, ale Straż Graniczna jest także formacją typowo migracyjną w Polsce. Straż Graniczna jest obecna nie tylko na granicach zewnętrznych UE, to, co powiedziałem wcześniej, ale jest obecna przede wszystkim wewnątrz kraju.

Jeśli chodzi o nasze ustawowe zadania, to jest wśród nich zapobieganie i zwalczanie nielegalnej migracji. W to wchodzi szereg dodatkowych zadań, które reguluje ustawa o Straży Granicznej, ale też ustawa o cudzoziemcach.

Panie przewodniczący, garść takich informacji typowo praktycznych. Pani dyrektor wspomniała, że specustawa ukraińska nałożyła na komendanta głównego Straży Granicznej obowiązek prowadzenia rejestru obywateli Ukrainy, którzy posiadają uprawnienia pobytowo-socjalne. Od momentu wdrożenia tej ustawy, czyli od marca 2022 r., Straż Graniczna przeprowadziła w sposób automatyczny, ale także ręczny, przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, ponad 9 mln operacji polegających na zarejestrowaniu, modyfikowaniu, ale też usuwaniu tych informacji, gdzie dane cudzoziemców były zdublowane poprzez m.in. weryfikację w platformie europejskiej, jeśli chodzi o platformę solidarnościową. Przypominam, że platforma solidarnościowa to jest ten zbiór informacji, który gromadzi dane na temat obywateli Ukrainy, którzy posiadają ochronę tymczasową w innym państwie członkowskim UE, czyli ta skala jest bardzo wysoka.

Jeśli chodzi o takie czynności typowo wewnątrz kraju, czynności w zakresie kontroli legalności pobytu cudzoziemców, czyli ni mniej, ni więcej przestrzegania przez cudzoziemców przepisów prawa pobytowego, tak bym to ujął i uprościł, to objęliśmy nimi w 2022 r. ponad 43 tys. cudzoziemców, naruszenia stwierdziliśmy wobec 7 tys. cudzoziemców. Jeśli chodzi o rok 2023 r., tendencja jest absolutnie wzrostowa, czyli pomimo tego, że był już ten szczyt kryzysu migracyjnego na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej, objęliśmy kontrolą legalności pobytu prawie 58 tys. cudzoziemców; stwierdziliśmy naruszenia wobec ponad 11 tys. cudzoziemców. Rok 2024 to jest dalej utrzymująca się tendencja wzrostowa – to jest już ponad 51 tys. kontroli, stwierdzonych naruszeń jest 11 tys. Śmiem twierdzić, że tych kontroli będzie zdecydowanie więcej niż w tym roku w porównaniu do zeszłego.

Jeśli chodzi o kwestię przestrzegania przez cudzoziemców dostępu do polskiego rynku pracy, w roku 2022 objęliśmy kontrolą, jeśli chodzi o przestrzeganie w tym zakresie przepisów, ponad 72 tys. cudzoziemców, stwierdziliśmy naruszenia wobec ponad  11,5 tys. cudzoziemców. Rok 2023 to już jest więcej. Co do liczby przeprowadzonych kontroli – objęliśmy nimi ponad 73 tys. cudzoziemców, wobec prawie 10 tys. cudzoziemców stwierdziliśmy naruszenia. W tym roku, czyli do października tego roku, objęliśmy kontrolami ponad 55 tys. cudzoziemców, stwierdziliśmy naruszenia wobec 7,5 tys. cudzoziemców.

Jeśli chodzi o zadania, o których wspomniała pani dyrektor, to jest też wykonywanie na zlecenie innych instytucji legalizujących pobyt wobec cudzoziemców wywiadów środowiskowych – w 2022 r. było ich ponad 12 tys.; sprawdzeń lokalu – prawie 200. Tendencja w tym obszarze jest wzrostowa. Jeśli chodzi o opiniowanie cudzoziemców, wszystkich tych, którzy z różną formą legalizacyjną zgłaszają się do urzędów wojewódzkich, aplikując o różnego rodzaju tytuły pobytowe, to w 2022 r. było ich ponad 528 tys., w 2023 r. – 614 tys., w tym roku to już jest 400 tys.

Szanowni państwo, te statystyki obrazują, po pierwsze, zwiększoną skalę obecności cudzoziemców w Polsce, ale też – co jest jakby absolutnie adekwatne ze strony Straży Granicznej – punktowe, określone, adekwatne działania, jeśli chodzi o typowo kontrolne czynności prowadzone przez Straż Graniczną wobec tych cudzoziemców.

Reasumując, pomimo tego, że siły i środki zostały dedykowane na zabezpieczenie techniczne granicy zewnętrznej na granicy polsko-białoruskiej, Straż Graniczna w dalszym ciągu realizuje swoje ustawowe zadania. Podkreślam, że nikt nas z tych zadań nie zwolnił, żaden ustawodawca, tak że my te czynności przeprowadzamy. Podkreślam, przeprowadzamy je absolutnie bez uszczerbku dla zagrożenia, ewentualnych stwierdzonych ryzyk, jeśli chodzi o bezpieczeństwo państwa, a w szczególności w sferze bezpieczeństwa migracyjnego.

To tak pokrótce, jeśli chodzi o statystykę. Jeżeli mielibyście państwo jeszcze pytania co do tego tematu, to oczywiście służę pomocą.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Bardzo dziękuję.

To bardzo interesująca statystyka. Ona na pewno da nam do myślenia i być może będzie zaczynem do dyskusji.

Tę dyskusję chciałbym otworzyć. Bardzo proszę państwa posłów obecnych o ewentualne wypowiedzi. Jeżeli macie państwo pytania czy chęć w ogóle zabrania głosu w tej sprawie, to zapraszam.

Pani przewodnicząca. Bardzo proszę.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
Dzień dobry państwu.

Spóźniłam się, więc nie wysłuchałam informacji, którą pani dyrektor przedstawiała, stąd też mam prośbę, czy moglibyśmy dostać te informacje od państwa do podkomisji? Na pewno nam się przydadzą w wielu różnych tematach i dyskusjach nad realizacją zadań państwa, całego MSWiA, a także przy projektach kolejnych ustaw, którymi się cały czas zajmujemy, które także są związane z państwa formacją. To taka prośba.

A pytanie mam takie. Mówił pan o naruszeniach przy kontrolach, które państwo stwierdzacie. Chciałam zapytać, jakie są najczęstsze naruszenia legalności pobytu u nas w kraju i czy one się w miarę lat zmieniają? Czy, powiedzmy, statystyki w tych samych segmentach naruszeń pozostają mniej więcej podobne?

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję bardzo.

Proszę o odpowiedź.

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
Panie przewodniczący, bardzo serdecznie dziękuję.

Naruszenia dotyczą, jeśli chodzi o kwestię legalności pobytu, braku odpowiedniego tytułu pobytowego. To jest jakby nagminne, czyli ci cudzoziemcy albo nie posiadają ważnego tytułu pobytowego, albo po prostu mieli ten tytuł pobytowy i wyczerpali już jakby ważność tego tytułu i po prostu weszli w sferę nielegalnej migracji.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
A to jeszcze dopytam. Jak nie mają w ogóle ważnego tytułu pobytowego kwalifikującego, to w jaki sposób się znaleźli?

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
Jeżeli nie mają, to wcześniej mieli. Po prostu mieli…

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
O tym mówimy, że mieli, ale się skończył w jakiś sposób… Aha, OK, bo zrozumiałam, że gdzieś wyłapujecie takich, którzy się w jakiś sposób jednak nielegalny dostali, i to są… Też jest taka kategoria, oczywiście, tak.

A jaki to jest rozmiar?

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
W chwili obecnej mam ogólną jakby cyfrę, w sensie ogólną wartość, natomiast jeżeli państwo bylibyście zainteresowani, żeby tę wartość rozłożyć na te poszczególne kategorie, to, co pani mówi, takie filtry zastosować, to jak najbardziej możemy, żeby doprecyzować te informacje.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
Tak, to jest bardzo ważne. Bardzo bym prosiła. Dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję.

Nie widzę więcej zgłoszeń. Przychylam się do tej prośby pani przewodniczącej.  Jak otrzymamy te informacje pisemnie, podzielimy się nimi z całą Komisją, bo rzeczywiście dla różnych tematów, które podejmujemy na obradach plenarnych Komisji, to może okazać się potrzebne, przydatne. Będziemy oczekiwali na to, co pani dyrektor przedstawiała i co przedstawiał pan podpułkownik z tym uzupełnieniem, o które pani przewodnicząca prosiła. Kiedy dotrze, to proszę panią przewodniczącą Komisji o rozesłanie od razu do wszystkich członków całej podkomisji.

Chciałbym też, wyrażając zadowolenie z tego wniosku, który płynie z państwa prezentacji, o coś jeszcze zapytać, aby to zadowolenie miało takie podstawy w pełni realistyczne. Mam nadzieję, że ma te podstawy, bo państwo tak to przedstawiliście i chciałbym w to do końca wierzyć, ale jednak opatrzę to takim lekkim znakiem zapytania do samorefleksji państwa, bo tak. Powiedziała pani dyrektor – i pan pułkownik to powtórzył – że mamy do czynienia z wyraźnie zwiększoną obecnością cudzoziemców w Polsce, co zresztą widać gołym okiem. Wystarczy przejść się ulicami Warszawy, już nie mówię o dworcach, ale wystarczy obserwować. Niektórych przynajmniej cudzoziemców rozpoznajemy bez większego trudu, choć oczywiście nie wszystkich. To jest jedno.

Nastąpiła duża dyslokacja sił i środków na wschód, na granicę z Białorusią, bo tam trzeba chronić tę granicę w sposób szczególny, a więc i sił osobowych, i środków technicznych – to drugi czynnik. Trzeci czynnik jest taki, że wciąż jednak mamy braki kadrowe w formacji, które staracie się uzupełniać, ale jednak one są. Są też zwiększone zadania, chodzi choćby o 9 mln operacji związanych z pobytem obywateli Ukrainy na terytorium RP, a jednocześnie wniosek jest taki, że Straż Graniczna wykonuje swoje zadania w dalszym ciągu w sposób efektywny, właściwy, wystarczający. Jeżeli to nie jest takie  „samozłudzenie państwa”, że tak jest, bo być może coś umyka jednak, to cieszymy się, ale to znaczy także, że zapewne musieliście zmienić trochę metody działania, bo przy poprzednich metodach tych nowych zadań by się nie udało na pewno skutecznie udźwignąć. Tu rozumiem, że zmieniliście te metody działania, tak żeby skutecznie reagować na wszystkie te wyzwania, które wynikają z waszych zadań w tych warunkach, jakie są.

Czy dobrze to rozumiem?

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
Panie przewodniczący, absolutnie tak. Dotknął pan jakby istoty.

W ślad za kryzysem migracyjnym na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej, dyslokacją znacznych sił i środków musieliśmy zmienić absolutnie taktykę podejmowanych działań kontrolno-weryfikacyjnych wobec cudzoziemców w Polsce. Nie możemy być obecni wszędzie, bo to, co powiedział pan przewodniczący, braki kadrowe plus przesunięcia sił i środków spowodowały, że musieliśmy trochę inaczej spojrzeć i trochę inaczej zaplanować pewnego rodzaju czynności.

Po pierwsze, dane pozyskujemy w sposób informatyczny, poddajemy je szczegółowej analizie i dopiero po obróbce, mówiąc kolokwialnie, tych informacji udajemy się w określone miejsce po to, żeby tego cudzoziemca lub ten podmiot, który jak gdyby zatrudnia, powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi, objąć kontrolą. Musieliśmy absolutnie, jak to pan przewodniczący trafnie ujął, zmienić taktykę podejmowanych czynności wewnątrz kraju z wiadomych przyczyn. Natomiast ta taktyka, co pokazują statystyki, które przytoczyłem, zdaje egzamin. Jeżeli jednak będzie więcej osób, będzie ta służba kontraktowa, będzie więcej funkcjonariuszy i będzie mniej wakatów, ta efektywność w ślad za tym będzie wprost proporcjonalna wyższa.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Bardzo dziękuję.

Do tego dochodzą nowe zadania wynikające choćby z tej ustawy wjazd/wyjazd, o której wczoraj rozmawialiśmy podczas pierwszego czytania. Wspomniałem o tym, zanim pani przewodnicząca przyszła, bo pani wczoraj prowadziła posiedzenie podkomisji właśnie na ten temat. Dziękuję za to, że tu się rozumiemy, dziękuję, że opieramy się na realnych podstawach w tej ocenie wspólnie.

Mam jeszcze jedną taką sugestię do przemyślenia, taką de lege ferenda. Ja się z tą myślą nosiłem parę lat, nie występowałem ani jakoś z inicjatywą klubową, czy rządową choćby, kiedy pracowałem w administracji spraw wewnętrznych, w kierownictwie resortu, bo sytuacja wtedy do tego nie dojrzała. Wydawało mi się, że trzeba to postawić, być może dzisiaj ta kwestia dojrzała w związku z nowymi okolicznościami, nie wiem tego, do dyskusji, do rozważenia przez resort spraw wewnętrznych, przez rząd, przez Straż Graniczną, ale i przez koalicję stanowiącą dzisiejszą większość.

Pani przewodnicząca, do pani też kieruję takie pytanie: Czy rzeczywiście nie należałoby przemyśleć głębiej i zweryfikować zadań Straży Granicznej w sytuacji, jaką mamy dzisiaj? Są takie zadania, które może niekoniecznie Straż Graniczna musiałaby wykonywać. Podam przykład taki najbardziej oczywisty, jak się wydaje – choćby kontrola legalności zatrudnienia. Czy to rzeczywiście musi wykonywać Straż Graniczna w Polsce? Czy nie mogą wykonywać tego inne instytucje, inne służby? Jest to do przemyślenia, do przedyskutowania.

Jak będziemy obciążać Straż Graniczną tymi zadaniami, które mogą wykonywać służby cywilne, że tak powiem… A choćby tę sprawę mogą, myślę, wykonywać służby cywilne, nie wiem, Inspekcja Pracy, może jakieś jeszcze inne instytucje, może przy współdziałaniu tylko Straży Granicznej, przy wsparciu, dostarczaniu danych. Może te typowe dla formacji działania polegające na ochronie bezpieczeństwa w szerokim tego rozumieniu byłyby lepiej wykonywane, gdyby ją od tamtych zadań cywilnych, nazwijmy to w cudzysłowie, „odciążyć”. Nie wiem, przemyślmy to wszyscy wspólnie, bo być może ta sytuacja, jaka teraz powstała, skłaniałaby do takiej weryfikacji ustawowej zadań Straży Granicznej.

Pani dyrektor.

Zastępca dyrektora departamentu MSWiA Renata Leoniak:
Tak, ja właśnie chciałam powiedzieć, panie przewodniczący, szanowni państwo, że takiej analizy właśnie dokonujemy.

Nie jest to proste zadanie, ponieważ jeżeli już formacja wykonuje pewne zadania, to trudne są te rozmowy, natomiast rzeczywiście skupiliśmy się głównie na tych zadaniach, których zdjęcie ze Straży Granicznej wydaje się możliwe. To jest kontrola czasu pracy kierowców oraz kontrola transgranicznego przemieszczania odpadów. Analizowane są również inne zadania. Musimy wejść w porozumienie z innymi resortami, bo to wykracza na zewnątrz, więc mamy to na uwadze. Jak najbardziej we współpracy ze Strażą Graniczną, z panem komendantem już takie analizy przeprowadzaliśmy i nie wiemy, jaki będzie efekt, ale staramy się też pod tym kątem spojrzeć na Straż Graniczną, żeby była rzeczywiście taką formacją dedykowaną stricte ochronie granicy i realizowała te podstawowe zadania, które wynikają z ustawy. Dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Obronie granicy i wykonywaniu zadań z zakresu swojego segmentu bezpieczeństwa państwa i obywateli, ale bezpieczeństwo właśnie z tym nakierowaniem. Będziemy ciekawi tych wniosków, kiedy one już powstaną. Może kiedyś do tego powrócimy w dyskusji.

Panie przewodnicząca, proszę bardzo.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
Tak, to jest bardzo ważne, co pan przewodniczący poruszył, ale też, tak jak pani dyrektor powiedziała, niezwykle trudne, dlatego że poszczególne obszary wiążą się z różnymi kompetencjami, które państwo macie w tym zakresie, i narzędziami, którymi możecie to weryfikować. I teraz trzeba rzeczywiście to oddzielić, co można przekazać do tego całego pionu cywilnego, a czego nie można przekazać, bo niekiedy trzeba natychmiastowo działać, musi być natychmiastowa reakcja i tego, powiedzmy, jakieś tam służby cywilne nie są w stanie zrobić.

Na pewno będzie i to już też się dzieje, co wiemy z tych informacji, które otrzymujemy na posiedzeniach Komisji przy innych okazjach… Instytucje rynku pracy plus wojewodowie, jeśli chodzi o tę legalność zatrudnienia, będą przeprowadzać weryfikację. Też trzeba będzie inny nacisk położyć na ich działanie, wykonywanie ich obowiązków, żeby była prawdziwa weryfikacja i sprawdzanie na samym początku, czy ktoś faktycznie przyjeżdża do pracy, bo wiele było takich programów, w których nie weryfikowano podmiotu, do którego się zgłaszano, tylko sprawdzano, czy w ogóle taki podmiot istnieje, czyli wystarczyło po prostu zarejestrować się w jakiejś tam ewidencji czy działalności gospodarczej, czy w innej – nikt nie sprawdzał, czy te osoby tam od razu trafiły, czy nie trafiły itd. Zatem na pewno służby administracji plus rynku pracy, o których mówię, musiałyby… Na pewno zostaną tak zmodyfikowane przepisy, żeby tych swoich obowiązków rzetelniej dopełniały i żeby była w tym zakresie sprawdzalność.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję.

Widać z tej dyskusji, że jest jakieś pole do analiz i być może do korekty tych zadań, bo zadania ustalone w innym czasie, innych warunkach nie muszą być, że tak powiem, ciągle takie same, kiedy są inne wyzwania. Być może można się w ramach państwa i instytucji państwa podzielić z innymi organami, innymi służbami, innymi instytucjami, ale to kwestia oczywiście głębokiej i spokojnej analizy. I tak jak pani powiedziała, pani dyrektor, też dyskusji między resortami, bo to też musi być wszystko jakoś pouzgadniane, ale to jest zadanie dla nas, parlamentarzystów i przedstawicieli rządu, jak również dla służb, które te zadania wykonują.

Czy państwo chcielibyście coś dodać w konkluzji? Bo my się rozstajemy z taką optymistyczną wizją, że mimo trudności i zwiększonych zadań jest wszystko w porządku.

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
Staramy się.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dobrze.

Zastępca dyrektora departamentu MSWiA Renata Leoniak:
Staramy się oczywiście.

Tak jak to było powiedziane wcześniej, na ten moment bardzo istotne jest też wsparcie wojska i Policji na granicy, stąd też pozostałe zadania w kraju mogą być realizowane. Mamy nadzieję, że służba kontraktowa, która powstanie, rzeczywiście zminimalizuje konieczność tego wsparcia, bo wiadomo, że jest ono realizowane przez Policję i wojsko jakimś kosztem. Mamy tego pełną świadomość i, tak jak powiedziałam, na bieżąco analizujemy.

Były podjęte takie działania, może jeszcze dopowiem, jeżeli chodzi o samą granicę z Białorusią, o współpracę pomiędzy służbami. Powstały takie zespoły koordynacyjne, była zmieniona taktyka działań, żeby jak najsprawniej, najskuteczniej te wszystkie działania były wykonywane, tak że te działania osiągnęły swój cel i skutek, na ten moment tak oceniamy sytuację. Bardzo dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dziękuję.

Proszę bardzo, jeszcze uzupełnienie.

Dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Przemysław Cybul:
Może ja tylko dodam.

Dziękuję, panie przewodniczący.

Wracając do tematu poprzedniego posiedzenia podkomisji, jeżeli chodzi o modernizację bariery zarówno w sensie fizycznym, jak i elektronicznym, to pokładamy dużą nadzieję w szybko postępującej modernizacji, dzięki czemu ta technika będzie mogła nam pomóc ograniczać nielegalne przepływy przez granicę i szybko reagować na incydenty. W związku z tym nie będziemy prawdopodobnie musieli wysyłać na granicę części funkcjonariuszy, którzy w tym momencie tam pełnią służbę dodatkowo. Służba kontraktowa zastąpi tych funkcjonariuszy, którzy w tym momencie fizycznie chronią granicę na Podlasiu. Oni będą głównie dedykowani ochronie granicy zewnętrznej.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
A czy przyjęcie ustawy, która stwarza tę możliwość, spowodowało zainteresowanie służbą kontraktową? Macie już jakieś wstępne sygnały?

Dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Przemysław Cybul:
Jest za wcześnie.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Za wcześnie.

Dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Przemysław Cybul:
Ustawa rzeczywiście jest w podpisie u prezydenta.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (KO):
Już została podpisana.

Dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Przemysław Cybul:
Tak? Przepraszam. To jeszcze dzisiaj, tak? OK, to już wiemy, że podpisana, myślę, że będziemy teraz w tym kierunku działać.

Trzeba rozpropagować tę informację, zareklamować.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
A jakiej skali zainteresowania się spodziewacie?

Dyrektor Biura Analityczno-Sytuacyjnego Komendy Głównej Straży Granicznej  płk Przemysław Cybul:
Ciężko powiedzieć, natomiast w założeniach ustawy jest zapisane… Będziemy starać się przyjmować po 500 funkcjonariuszy rocznie do służby kontraktowej, żeby docelowo osiągnąć liczbę 2 tys.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Powodzenia w tym procesie. Oby tak było.

Jeżeli nie ma więcej pytań ani uwag, wniosków, chęci… Jeszcze pan nie zabierał głosu, trzeba zaznaczyć swoją obecność poprzez głos. Bardzo proszę.

Zastępca dyrektora Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Kamil Kisiel:
Nie w tym celu, szanowny panie przewodniczący.

Szanowni państwo, ja tylko ad vocem. Pani przewodnicząca wspomniała o takiej potrzebie, żeby już na wstępie, na tym pierwszym etapie weryfikować w szerszym zakresie i bardziej skutecznie, na poziomie urzędów wojewódzkich, przede wszystkim pracodawców powierzających pracę cudzoziemcom. Tak zrozumiałem w kontekście też później legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców i legalności pobytu.

Oczywiście my, analizując sytuację migracyjną w kraju, zidentyfikowaliśmy pewien problem z wydawaniem stosunkowo dużej liczby zezwoleń na pracę, z których duża część była wydana dla pozoru, wydana wyłącznie na potrzebę ułatwienia legalnego wjazdu do Polski i dalszego pobytu, często też dalszej nielegalnej migracji do innych państw członkowskich UE.

W tym zakresie to, co zostało zrobione do tej pory, to przede wszystkim wydane zostały wytyczne pani minister pracy. To jest oczywiście kompetencja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ale pani minister wydała takie wytyczne, ponieważ dysponujemy instrumentem prawnym do tego, żeby badać pracodawców, którzy wydają zezwolenia na pracę. Przede wszystkim badać to, czy oni prowadzą działalność gospodarczą, czy ta działalność gospodarcza to jest działalność, która wymaga zatrudniania cudzoziemców. Jest taki przepis, który na to pozwala. Ten przepis, zgodnie z wytycznymi pani minister, powinien być stosowany bardziej wnikliwie, powinien być stosowany do wnikliwego badania tych pracodawców przez urzędy wojewódzkie. Zakładamy, że w najbliższym czasie sytuacja się trochę poprawi i liczba zezwoleń na pracę troszkę spadnie – tych wydawanych dla pozoru. Dziękuję.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Właśnie. Poruszył pan bardzo ważny aspekt, bo rzeczywiście jest tak, że wszyscy obserwujemy i wiemy o tym – o tym świadczą statystyki – że jest zwiększona obecność cudzoziemców. Zakładamy, że głównie legalnie przybywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale oczywiście także i nielegalnie.

Jednocześnie także pracodawcy – odnotowałem takie sygnały – którzy zatrudniali cudzoziemców na przykład do prac sezonowych w poprzednich latach w dużej liczbie, twierdzą, że teraz mają kłopot, żeby tych pracowników pozyskać. Więc to może być ten problem, że oni przyjeżdżają, są im pewnie jakieś zezwolenia wydawane, ale pracy nie podejmują. I to nie tylko od strony pracodawców, że oni mogą zgłaszać takie fikcyjne zapotrzebowanie, ale też właśnie, kiedy oni oczekują na zatrudnienie, a z jakichś innych powodów, będąc w Polsce, ci cudzoziemcy nie chcą podejmować pracy, chociaż powinni. Ten wątek trzeba bardzo głęboko analizować i badać.

Dyrektor Zarządu do Spraw Cudzoziemców KG SG płk Paweł Hołoweńko:
Panie przewodniczący, my to, co powiedział pan dyrektor Kisiel, od jakiegoś czasu… Od kilku lat jesteśmy obecni przy urzędach wojewódzkich, mamy naszych funkcjonariuszy umundurowanych i działamy w charakterze aparatu łącznikowego, czyli jesteśmy do bezpośredniego kontaktu z pracownikami urzędów wojewódzkich, żeby już na miejscu identyfikować i weryfikować tożsamość, ale też dokumenty, którymi posługują się ci cudzoziemcy, którzy zgłaszają się do urzędów wojewódzkich, po to żeby w jakiś sposób zalegalizować swój pobyt. Wiemy, że nasza obecność przynosi efekty jakby w dwóch wymiarach.

Po pierwsze, prewencyjny, bo ci cudzoziemcy, którzy chcą jakby skorzystać z tej ścieżki, widzą naszych umundurowanych funkcjonariuszy. Ale też bezpośrednio, poprzez konsultacje z odpowiednim pracownikiem, inspektorem urzędu wojewódzkiego, pracujemy na danym przypadku. Jesteśmy na miejscu po to, żeby już wszcząć określone czynności kontrolno-weryfikacyjne wobec tego cudzoziemca.

To się już dzieje i to, co powiedziała pani przewodnicząca – są aktualnie procedowane dwie odrębne ustawy, które regulują, po pierwsze, dostęp cudzoziemców do rynku pracy, ale też realizację zadań przez instytucje, które realizują w Polsce zadania, jeśli chodzi o powierzanie wykonywania cudzoziemcom pracy w Polsce.

Przewodniczący poseł Jarosław Zieliński (PiS):
Dobrze. Bardzo dziękuję. To chyba już wszystkie wypowiedzi.

Zamykam posiedzenie podkomisji. Dziękuję państwu posłom, dziękuję naszym gościom: pani dyrektor, panu dyrektorowi i panom pułkownikom. Dziękuję bardzo.