Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, obradująca pod przewodnictwem poseł Magdaleny Filiks (KO), zastępcy przewodniczącego Komisji, zrealizowała następujący porządek dzienny:
– rozpatrzyła i zaopiniowała dla Komisji Finansów Publicznych sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. (druk nr 2629) wraz z analizą Najwyższej Izby Kontroli (druk nr 2681) w zakresie:
1) części budżetowej 42 – Środowisko:
a) dochody i wydatki,
b) wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych,
c) dotacje podmiotowe i celowe,
d) program wieloletni w układzie zadaniowym: „Program rozpoznania geologicznego oceanów – ProGeO”,
e) państwowe osoby prawne – parki narodowe,
f) wydatki budżetu środków europejskich;
2) części budżetowej 83 – Rezerwy celowe, w zakresie pozycji: 32, 44 i 59;
3) części budżetowej 85 – Budżety wojewodów ogółem, w zakresie działów:
a) 020 – Leśnictwo:
– dochody i wydatki,
b) 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska:
– dochody i wydatki,
– wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych,
c) 925 – Ogrody botaniczne i zoologiczne oraz naturalne obszary i obiekty chronionej przyrody:
– dochody i wydatki;
4) zadań z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami w części 85 – budżety wojewodów.
W posiedzeniu udział wzięli: Mikołaj Dorożała podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska wraz ze współpracownikami, Agnieszka Kołakowska pełniący obowiązki wicedyrektor Departamentu Zasobów Naturalnych Najwyższej Izby Kontroli, Anna Ronikier-Dolańska zastępca generalnego dyrektora ochrony środowiska, Anna Januszewska dyrektor generalny Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Andrzej Czerski główny księgowy Lasów Państwowych, Arkadiusz Kobus naczelnik wydziału w Departamencie Finansowania Sfery Gospodarczej Ministerstwa Finansów, Adam Ostrowski ekspert ds. legislacyjnych Związku Miast Polskich.
W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Aleksandra Pniewska, Bogdan Wojtów – z sekretariatu Komisji w Biurze Komisji Sejmowych.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Dzień dobry.
Witam państwa serdecznie.
Mamy już kworum, więc możemy siadać i zaczynać.
Otwieram posiedzenie Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.
Witam serdecznie państwa posłów i panie posłanki, pana Mikołaja Dorożałę, podsekretarza stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, głównego konserwatora przyrody. Witam panią Annę Ronikier-Dolańską, zastępcę generalnego dyrektora ochrony środowiska. Witam przedstawicieli Ministerstwa Finansów, Lasów Państwowych, Najwyższej Izby Kontroli i wszystkie pozostałe osoby uczestniczące w dzisiejszym posiedzeniu Komisji.
Na podstawie listy obecności stwierdzam kworum.
Informuję, że porządek dzienny posiedzenia przewiduje rozpatrzenie i zaopiniowanie dla Komisji Finansów Publicznych sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. (dostarczony państwu druk nr 2629) wraz z analizą Najwyższej Izby Kontroli (druk nr 2681) w zakresie działania Komisji. Zgodnie z załącznikiem do regulaminu Sejmu do zakresu działań Komisji należą sprawy ochrony i kształtowania środowiska oraz ochrony nieodnawialnych jego zasobów, geologii oraz leśnictwa i gospodarki leśnej.
Rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu będzie odbywało się w następującym porządku: najpierw wystąpienie dysponenta części budżetowej, w punkcie drugim wystąpienie przedstawiciela Najwyższej Izby Kontroli, punkt trzeci to dyskusja, ewentualne pytania posłów, a punkt czwarty – odpowiedzi dysponentów części budżetowej. Po rozpatrzeniu wszystkich części nastąpi głosowanie wniosku o pozytywne bądź negatywne zaopiniowanie sprawozdania z wykonania budżetu państwa w zakresie działania Komisji. Jeśli wniosek nie uzyska akceptacji Komisji, przystąpimy do głosowania danej części budżetu oddzielnie.
Przystępuję więc do realizacji porządku dziennego.
Część budżetowa 41 – Środowisko. W tym punkcie poproszę o zreferowanie dochodów, wydatków, wynagrodzeń w państwowych jednostkach budżetowych, dotacji podmiotowych i celowych, programu wieloletniego w układzie zadaniowym: „Program rozpoznania geologicznego oceanów ProGeO”, państwowych osób prawnych, parków narodowych, wydatków budżetu środków europejskich. O zabranie głosu w tej części poproszę pana ministra Mikołaja Dorożałę.
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Mikołaj Dorożała:
Bardzo dziękuję.
Szanowna pani przewodnicząca, Wysoka Komisjo, chcielibyśmy przedstawić dzisiaj państwu informację dotyczącą wykonania budżetu państwa za 2025 r. w części 41 – Środowisko.
Szanowni państwo, w ramach tej części finansowano zadania realizowane przez 31 łącznie jednostek budżetowych oraz 23 państwowe osoby prawne, czyli parki narodowe. Środki przeznaczono przede wszystkim na ochronę środowiska i przyrody, funkcjonowanie jednostek resortowych, działalność szkół leśnych, państwową służbę geologiczną oraz projekty współfinansowane ze środków europejskich.
Jeśli chodzi o dochody w części 41 – Środowisko, zostały one zrealizowane w wysokości 192 000 tys. zł. Najważniejszym źródłem były opłaty za użytkowanie górnicze. Wyniosły one 164 000 tys. zł. Drugą istotną pozycją były wpływy za udostępnianie informacji geologicznej w wysokości 21 000 tys. zł.
Po stronie wydatków wykonanie wynosiło łącznie 816 000 tys. zł. Z tej kwoty 24 000 tys. zł pochodziły z budżetu środków europejskich, a 792 000 tys. zł ze środków budżetu państwa. Największa część wydatków została przeznaczona na zadania realizowane przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska. Na ten cel wydatkowano łącznie 237 000 tys. zł. Istotną pozycję stanowiło również dofinansowanie parków narodowych w wysokości 184 000 tys. zł. Środki te obejmowały zadania z zakresu ochrony przyrody oraz wydatki związane z usuwaniem skutków powodzi z 2024 r. Na działalność 11 szkół leśnych wraz z internatami przeznaczono 128 000 tys. zł. Na funkcjonowanie urzędu obsługującego ministra wydatkowano łącznie 74 000 tys. zł, na Państwową Służbę Geologiczną – 69 000 tys. zł. Ponadto 55 000 tys. zł przeznaczono na wypłatę odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne oraz gatunki objęte ochroną.
W zakresie wynagrodzeń wykonanie w części 41 wyniosło łącznie 288 000 tys. zł. Przeciętne zatrudnienie wynosiło 2352 osoby.
Ważnym elementem wykonania budżetu były także dotacje. Parki narodowe otrzymały dotacje celowe w wysokości łącznej 184 000 tys. zł. Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy otrzymał dotację celową i podmiotową dotację w kwocie 52 500 tys. zł na zadania państwowej służby geologicznej. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe otrzymało natomiast 5000 tys. zł na zadania określone w ustawie o lasach oraz na wypłatę odszkodowań – tu m.in. art. 54 ustawy o lasach.
Przychody 23 parków narodowych wyniosły łącznie 502 000 tys. zł. Koszt działalności wyniósł 485 000 tys. zł łącznie. Parki narodowe osiągnęły dodatni wynik finansowy w wysokości 16 000 tys. zł, z czego zysk osiągnęło 10 parków narodowych, 13 parków poniosło stratę.
W 2025 r. kontynuowano również wieloletni „Program rozpoznania geologicznego oceanów (ProGeO)”. Ze środków budżetu państwa wydatkowano na ten cel 40 tys. zł. Program służy zwiększaniu bezpieczeństwa surowcowego kraju. Jest realizowany w latach 2017–2033.
Podsumowując, wykonanie budżetu w części 41 – Środowisko zapewniło finansowanie najważniejszych zadań statutowych, ustawowych. Dotyczyły one, tak jak wspomniałem, ochrony środowiska i przyrody, funkcjonowania jednostek resortowych, parków narodowych, szkół leśnych oraz państwowej służby geologicznej. Bardzo dziękuję.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Ja również bardzo dziękuję.
Poproszę przedstawiciela NIK o przedstawienie wyników kontroli wykonania budżetu tej części panią Elżbietę Milewską. A, to jeszcze nie. Najpierw NIK, przepraszam bardzo. Myślałam, że to jest nazwisko przedstawiciela NIK, więc bardzo proszę Najwyższą Izbę Kontroli.
Pełniący obowiązki wicedyrektor Departamentu Zasobów Naturalnych Najwyższej Izby Kontroli Agnieszka Kołakowska:
Dzień dobry.
Szanowna pani przewodnicząca, szanowna Komisjo, szanowni państwo, Agnieszka Kołakowska, pełniąca obowiązki wicedyrektora Departamentu Zasobów Naturalnych Najwyższej Izby Kontroli.
Celem kontroli było dokonanie oceny wykonania budżetu państwa w 2025 r. pod względem legalności, celowości, rzetelności i gospodarności działań podejmowanych przez dysponenta części budżetowej 41 – Środowisko oraz oceny wykonania planu finansowego dysponenta trzeciego stopnia, funkcjonującego w ramach tej części budżetu państwa. Ocenie podlegały w szczególności: realizacja wydatków budżetu państwa i budżetu środków europejskich, w tym rzeczowe efekty uzyskane w wyniku realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych, sporządzenie rocznych sprawozdań budżetowych oraz wybranych sprawozdań za IV kwartał 2025 r. w zakresie operacji finansowych, system kontroli zarządczej w zakresie prawidłowości sporządzania sprawozdań, nadzór i kontrola sprawowane przez dysponenta części budżetu państwa w trybie art. 175 ust. 1 i 2 ustawy o finansach publicznych, w tym nadzór nad wykonywaniem planów finansowych podległych jednostek, nadzór nad wykorzystaniem i rozliczeniem dotacji wypłaconych z budżetu państwa w części 41 – Środowisko.
NIK w formie opisowej oceniła wykonanie budżetu państwa w części 41 – Środowisko. Wydatki zostały zrealizowane w ramach przyznanych limitów. Badanie jedenastu decyzji ministra finansów w sprawie uruchomienia środków z rezerw celowych wydanych w 2025 r. wykazało, że uruchomione środki zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem wskazanym w decyzjach ministra finansów. W przypadku trzech z ośmiu objętych badaniem decyzji w sprawie blokowania planowanych wydatków stwierdzono, że zostały wydane przez ministra ze zwłoką wynoszącą ponad dwa miesiące od uzyskania informacji o wystąpieniu przesłanek do dokonania blokad.
W Ministerstwie Klimatu i Środowiska na poziomie dysponenta trzeciego stopnia także z opóźnieniem zostały podjęte działania w sprawie korekty jednej decyzji ministra finansów i wniosek o zablokowanie niewykorzystanych środków został złożony do dysponenta 53 dni po otrzymaniu informacji o ich nadmiarze, co zostało ocenione jako działanie nierzetelne. Brak niezwłocznego podjęcia działań w tym zakresie negatywnie wpływa na optymalne i efektywne wykorzystanie środków w budżecie państwa.
Szczegółowe badanie dziewięciu dotacji udzielonych przez dysponenta części na podstawie siedmiu umów oraz dwóch porozumień na łączną kwotę 40 000 tys. zł wykazało, że w przypadku trzech dotacji przyznanych na kwotę ponad 32 000 tys. zł nie zawarto w umowach szczegółowego opisu zadań oraz celu, na jaki dotacje zostały przyznane, co było niezgodne z art. 150 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Poza tym w umowach tych nie określono mierników i wartości planowanych do osiągnięcia, co uniemożliwiło monitorowanie stopnia realizacji zadań.
Zawarto natomiast uproszczenia w zakresie przedkładania przez beneficjentów dotacji informacji i zestawień w celu rozliczenia dotacji. Stosowanie takich uproszczeń nie zapewniło pełnej transparentności rozliczeń oraz uniemożliwiło ustalenie rodzaju wydatków poniesionych na poszczególne zadania finansowane ze środków dotacji. W przypadku dwóch porozumień dotyczących udzielania dotacji opóźnienia w ich podpisaniu skutkowały koniecznością refundowania wydatków poniesionych przez dotowanego przed przyznaniem dotacji. W pozostałym zakresie wydatki zostały poniesione zgodnie z zasadami gospodarowania środkami publicznymi.
W obszarze udzielania zamówień publicznych w przypadku jednego badanego… Jeszcze à propos procedowania wniosków chciałam powiedzieć o procedowaniu wniosków, które składają Lasy Państwowe, o uruchomienie z pozycji 16 rezerw celowych środków na wypłatę odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne. Tutaj stwierdziliśmy, że te wnioski są zbierane w ministerstwie i dosyć późno następuje blokowe wystąpienie o uruchomienie tych środków, ale to z kolei prowadzi do takiej sytuacji, że Lasy Państwowe otrzymują środki na uregulowanie zobowiązań właśnie z tytułu tych szkód w terminie od 56 do 510 dni od dnia sporządzenia protokołu szacowania ostatecznego. Czyli jest to też niekorzystne dla tych, którzy ponieśli szkody, ponieważ otrzymują środki z opóźnieniem, nie mogą podjąć działań odtworzeniowych.
W obszarze udzielania zamówień publicznych w przypadku jednego badanego zamówienia realizowanego w trybie ustawy – Prawo zamówień publicznych stwierdzono brak rzetelnego udokumentowania oceny zasadności zastrzeżenia przez oferenta tajemnicy przedsiębiorstwa w odniesieniu do wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Było to niezgodne z art. 18 ust. 3 oraz art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo zamówień publicznych, a w przypadku dwóch zamówień realizowanych w trybach pozaustawowych stwierdzono działania niezgodne z obowiązującymi w Ministerstwie Klimatu i Środowiska wewnętrznymi regulacjami.
W zakresie wydatków dysponenta trzeciego stopnia dotyczących szkoleń nie stwierdzono wydatków niecelowych. Poniesiono je na szkolenia o tematyce odpowiadającej zadaniom merytorycznym komórek organizacyjnych, zakresom obowiązków oraz indywidualnym planom rozwoju pracowników.
W ministerstwie nie zapewniono również identyfikacji potencjalnych ryzyk dla wszystkich zadań realizowanych w ministerstwie w 2025 r. w zakresie części 41, co zostało również ocenione jako działanie nierzetelne.
Pozytywnie NIK zaopiniowała sporządzone przez dysponenta części 41 łączne roczne sprawozdanie budżetowe, a także sprawozdanie w zakresie operacji finansowych, które zostały sporządzone na podstawie sprawozdań jednostkowych jednostek podległych. Pozytywnie również zostały zaopiniowane sprawozdania dysponenta trzeciego stopnia. Dziękuję bardzo.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Bardzo dziękuję.
Teraz poproszę, nie wiem czy mamy już panią Elżbietę Milewską? Nie mamy.
Poproszę panią dyrektor w imieniu Ministerstwa Finansów o przedstawienie wykonania budżetu w zakresie części 83 – Rezerwy celowe, w zakresie pozycji 32, 44 i 59, części 85 – Budżety wojewodów w zakresie działów: 020, 900 i 925 oraz zadań z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami w części 85 – budżety województw.
Naczelnik wydziału w Departamencie Finansowania Strefy Gospodarczej Ministerstwa Finansów Arkadiusz Kobus:
Dzień dobry.
Szanowna Komisjo, pani Elżbiety Milewskiej obecnie nie ma, bo jest akurat na innej Komisji, więc chciałbym…
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Dobrze, wszystko w porządku. To bardzo proszę, żeby pan w imieniu ministerstwa się wypowiedział.
Naczelnik wydziału w departamencie MF Arkadiusz Kobus:
Dobrze. Arkadiusz Kobus z Ministerstwa Finansów. Chciałbym przedstawić informacje w zakresie…
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Bardzo proszę, żeby pan się przedstawił do protokołu.
Naczelnik wydziału w departamencie MF Arkadiusz Kobus:
Arkadiusz Kobus.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Dziękuję ślicznie.
Naczelnik wydziału w departamencie MF Arkadiusz Kobus:
W pierwszej kolejności przedstawiłbym informacje w zakresie województw, jeżeli chodzi o dział 020 – Leśnictwo. W tym dziale dochody akurat nie były planowane, natomiast zostały zrealizowane w wysokości 30,7 tys. zł. Źródłem tych dochodów były głównie wpływy z tytułu wniesionych opłat za bezprawnie pozyskaną zwierzynę, a także wpływy związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej.
Natomiast wydatki w tym dziale były związane z zakresem gospodarki leśnej w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa, wynikające z ustawy o lasach. W ustawie na 2025 r. wydatki zostały zaplanowane w kwocie 4569 tys. zł, natomiast w trakcie roku wydatki te zostały zmniejszone do kwoty 3191 tys. zł. Wydatki na współfinansowanie projektów z udziałem środków Unii Europejskiej nie były tutaj planowane. Same wydatki zostały w tym dziale zrealizowane w wysokości 1922 tys. zł, co stanowi 60,2% planu po zmianach oraz 60,8% wykonania za 2024 r. Wydatki zostały przeznaczone przede wszystkim na realizację zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiaty, związanych z odnawianiem lub przebudową zniszczonych drzewostanów w lasach w przypadku braku możliwości ustalenia sprawcy szkody powstałej w wyniku oddziaływania gazów i pyłów przemysłowych, pożarów lub innych klęsk spowodowanych czynnikami biotycznymi albo abiotycznymi.
Niższe od planowanego wykonanie wydatków (o kwotę 1269 tys. zł) wynika przede wszystkim z niższego wykorzystania dotacji celowej przyznanej na ten cel z uwagi na realizację zadań z zakresu administracji rządowej w województwach mazowieckim, podlaskim, śląskim, świętokrzyskim oraz wielkopolskim. Dotyczyło to przede wszystkim mniejszego zainteresowania przeklasyfikowaniem gruntów zalesionych na użytek leśny. Mniejsza również była liczba spraw zrealizowanych na skutek zgłoszeń przez uprawnione podmioty dotyczących zadań związanych z przeklasyfikowaniem gruntów. Szczegółowe informacje w zakresie działu 020 w zakresie wydatków zostały przedstawione w dołączonym załączniku do tego działu.
Przechodząc do działu 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, zostały zaplanowane dochody w wysokości 6615 tys. zł. Dochody zostały natomiast wykonane w wysokości 35 380 tys. zł. Wyższe od zaplanowanego wykonanie dochodów spowodowane było przede wszystkim wykonaniem wyższych od planowanych wpływów z tytułu kary i grzywien za nieprzestrzeganie przepisów ochrony środowiska. Głównym źródłem tych dochodów były grzywny i kary pieniężne od innych osób fizycznych, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Dziękuję.
W takim razie otwieram dyskusję.
Jeśli panie, posłowie mają jakieś pytania do zadania, to czas na pytanie wyznaczam na jedną minutę. Bardzo proszę, czy ktoś jest chętny do zadania pytania? Pani poseł, tak? Chciałaby pani zadać pytanie?
No cóż, to już jakby nie w moim zakresie. Dziękuję w takim razie bardzo. Zamykam tę część i zamykam dyskusję. Zgłaszam wniosek o pozytywne zaopiniowanie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. w całym zakresie działania Komisji. Czy jest sprzeciw?
Poseł Anna Paluch (PiS):
Jest sprzeciw.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Stwierdzam, że mamy sprzeciw. Przystępujemy do głosowania. Bardzo proszę państwa posłów i posłanki o zalogowanie się.
Kto jest za pozytywnym zaopiniowaniem sprawozdania z wykonania budżetu państwa w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. w zakresie działania Komisji? Kto jest za?
Poseł Anna Paluch (PiS):
Ale to pani chce głosować wszystko hurtem?
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Właśnie tak, głosujemy. Kto jest za?
Poseł Anna Paluch (PiS):
To jakiś nowy sposób działania. Zazwyczaj głosowaliśmy nad częściami budżetowymi.
Przewodnicząca poseł Magdalena Filiks (KO):
Pani poseł, nie udzieliłam pani głosu i uniemożliwia mi pani prowadzenie Komisji. Byłam na pięciu komisjach, kiedy to robiliśmy, i nie było takich pytań. Ja zarządziłam głosowanie. Bardzo proszę o głosowanie jeszcze raz.
Kto jest za pozytywnym zaopiniowaniem sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia w zakresie działania Komisji?
Przypomniałam tylko, co głosujemy.
Kto jest za? Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał?
Bardzo proszę, jeśli zakończyliśmy, o podanie wyników głosowania i doliczenie głosu posła, który nie miał legitymacji.
Głosowało 25 posłów. Za – 16, przeciw – 9, nikt się nie wstrzymał od głosu. Stwierdzam, że Komisja pozytywnie zaopiniowała sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.
Szanowni państwo, tym samym rozpatrzyliśmy i zaopiniowaliśmy sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w zakresie działania Komisji. Stwierdzam, że Komisja uchwaliła opinię dla Komisji Finansów Publicznych, której przekażemy stanowisko w sprawie omówionych dzisiaj części budżetowych.
Pozostało nam jeszcze wybranie posła sprawozdawcy. Poprosiłam o przyjęcie tego panią poseł Magdalenę Łośko. Pani poseł jest na innej Komisji teraz, ale zgodziła się. Dlatego proponuję, żeby posłem sprawozdawcą została pani Magdalena Łośko.
Stwierdzam, że na tym wyczerpaliśmy dzisiejszy porządek obrad. Bardzo państwu dziękuję za przybycie. Miłego dnia i do widzenia.