Podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia: przedstawionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 316), rządowego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1929), poselskiego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1933), obradująca pod przewodnictwem poseł Joanny Frydrych (KO), zastępczyni przewodniczącej podkomisji, rozpatrzyła:

– przedstawiony przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 316),

– rządowy projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1929),

– poselski projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1933) – kontynuacja.

W posiedzeniu udział wzięli: Maja Nowak sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wraz ze współpracownikami, Marcin Chrapek główny specjalista ds. legislacji w Biurze Prawa i Ustroju Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Krzysztof Kurowski przewodniczący Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami wraz ze współpracownikami, Dorota Dutkiewicz prezes zarządu Fundacji na Rzecz Osób Niepełnosprawnych „Tacy Sami”, Maja Iwińska przedstawicielka strony społecznej.

W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Dariusz Lipski, Damian Norwiński  i Aleksandra Sobarnia – z sekretariatu Komisji w Biurze Komisji Sejmowych; Katarzyna Abramowicz, Urszula Sęk i Aleksandra Wolna-Bek – legislatorzy z Biura Legislacyjnego.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Dzień dobry. Szanowni państwo, będziemy rozpoczynać.

Dzisiejszy dzień jest taki, że odbywa się w tym samym czasie wiele komisji, tak że ja z własnej strony przepraszam za spóźnienie, ponieważ dopiero skończyła się Komisja Finansów Publicznych.

Otwieram trzynaste posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia: przedstawionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 316), rządowego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1929) oraz poselskiego projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (druk nr 1933).

Witam wszystkich zebranych. Witam zarówno stronę społeczną, jak i przedstawicieli organów państwa. Bardzo serdecznie witam posłów członków podkomisji i wszystkich członków, którzy dzisiaj uczestniczą w dzisiejszym posiedzeniu.

Proszę o sprawdzenie kworum. Mamy kworum, bardzo serdecznie dziękuję.

Stwierdzam kworum.

Porządek dzienny dzisiejszego posiedzenia został państwu doręczony. Przypominam, że posiedzenie tłumaczone jest na język migowy, sala wyposażona jest w pętlę indukcyjną.

Szanowni państwo, na wstępie proszę o uwagi ze strony Biura Legislacyjnego, w szczególności w kwestii wskazania, przypomnienia, które jednostki redakcyjne projektu pozostały nam do rozpatrzenia.

Legislator Aleksandra Wolna-Bek:
Dzień dobry.

Szanowni państwo, jeżeli chodzi o kwestie odłożone, to mamy odłożony rozdział 10 dotyczący kontraktu, czyli art. 67–77, oraz w przepisach przejściowych art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 122 oraz art. 125.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Ponieważ odłożone artykuły były już wcześniej dyskutowane, a zgłoszone do nich poprawki zostały ostatecznie wycofane, proponuję ograniczyć dyskusję tylko do nowych poprawek. Czy MRPiPS ma jakieś uwagi?

Sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Maja Nowak:
Nie, dziękujemy.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Przechodzimy zatem do rozpatrzenia projektu. To bardzo proszę, Biuro Legislacyjne.

Legislator Aleksandra Wolna-Bek:
Szanowni państwo, jeżeli chodzi o kwestie wycofywanych poprawek, to faktycznie poprawki zostały wycofane przez pana posła Osmalaka. One dotyczyły kontraktu.

Natomiast chcemy zwrócić uwagę, że wydaje nam się, iż zostały poprawki dotyczące kontraktu, które były w kwietniu, bodajże 14 kwietnia, składane przez pana posła Piotra Stracha. One również dotyczyły art. 67–77. Mamy też taką poprawkę jeszcze z zestawienia pana posła Osmalaka dotyczącą dodania art. 121a. I ponieważ rozumiem, że w takim układzie, tak jak z rozmów wynikało, tamte wersje kwietniowe już są nieaktualne, więc proponujemy, aby podkomisja w jakiś sposób jednak odniosła do tych poprawek. One zostały jednak złożone na piśmie i przedstawione były na posiedzeniach wcześniejszych. Najwłaściwszym sposobem byłoby chyba ich odrzucenie, tak żeby w dokumentacji prac podkomisji nie zalegały poprawki, które nie będą miały już odniesienia, ponieważ będą – z tego, co wiemy – przygotowywane nowe wersje. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Czy jest sprzeciw wobec propozycji Biura Legislacyjnego? Bardzo proszę, pani poseł.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Bardzo dziękuję.

Chciałam dopytać. Rozumiem, że tak: cały rozdział dotyczący kontraktu, były poprawki… Były poprawki, które zostały wycofane, tak? Czyli z tego mam rozumieć, że rozpatrujemy cały ten rozdział dotyczący kontraktu w kształcie takim, w jakim on został pierwotnie zaproponowany, tak?

Legislator Aleksandra Wolna-Bek:
To, że jest odłożony, oznacza, że rozpatrujemy ten rozdział artykuł po artykule według projektu. Natomiast moja uwaga polegała na tym, że bodajże14 kwietnia, jeżeli tu mam dobrze odnotowane – wydaje mi się, że to jest podpis pana posła Piotra Stracha – pan poseł przyniósł poprawki, które również dotyczyły kontraktu. Powinniśmy się jako podkomisja tymi poprawkami zająć, ponieważ były złożone na piśmie i poseł je tutaj przedstawiał.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Tak, tylko że my nie mamy tych poprawek, tych, które były złożone, bo rozumiem, że posła Osmalaka zostały wycofane, ale drugiego posła…

Legislator Aleksandra Wolna-Bek:
Na pewno były rozdawane wówczas, w kwietniu.

Natomiast jeżeli będą poprawki… Na poprzednim posiedzeniu do poprawek, które były kilkustopniowe… Uznawaliśmy, że poprawki, które podkomisja przyjmowała, były tymi ostatecznymi, więc te wcześniejsze wersje składane przez posłów w kwietniu w ten sposób stawały się bezprzedmiotowe. Na poprzednim posiedzeniu uznaliśmy, żeby jednak jakoś rozstrzygnąć tamte wcześniejsze. Jeżeli dzisiaj mamy zaczynać od kontraktu i nie mamy nic nowszego na stole, to musimy zdecydować, co z tymi z kwietnia. Tutaj trzeba by się… Chyba że pan poseł jest i może nam wskazać. Jeśli nie, to potrzebna jest ze strony rządowej jakaś informacja, jak się do tego odnoszą.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Natomiast wiem, że jeszcze jest poprawka do art. 17, którą mamy. Ja mam jeszcze takie pytanie do Biura Legislacyjnego, bo wydaje mi się, że były jeszcze artykuły odłożone poza kontraktem i poza tymi ostatnimi artykułami. Już nie. Czyli tamto już zostało wszystko wyczyszczone. Czyli mamy poprawkę nr 17 i decyzję, co robimy z poprawkami do kontraktu, tak? Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Jeszcze raz ponowię pytanie – czy wobec propozycji Biura Legislacyjnego jest sprzeciw?  Nie widzę sprzeciwu, zatem poprawki zostały odrzucone.

Szanowni państwo, wpłynęła do nas jeszcze poprawka do art. 17. Pani Bożenna Hołownia jest wnioskodawcą tej poprawki. To proszę o króciutkie uzasadnienie.

Poseł Bożenna Hołownia (Polska2050) – poseł spoza składu podkomisji:
To jest poprawka praktycznie porządkująca po prostu pewne pojęcia. Dotychczasowy zapis nie precyzował poszczególnych punktów, więc są po prostu dokładnie opisane, jak należy rozumieć szereg określeń. To kwestia, kto może złożyć wniosek, dokładnie opisane wszelkie zależności – kto może być opiekunem, kto jest opiekunem prawnym, kto jest opiekunem ustawowym. Wszystkie takie rzeczy, które mogły budzić wątpliwości w poprzednim zapisie, są po prostu dokładnie doprecyzowane w tej poprawce.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Stanowisko pani minister?

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Przychylamy się do tej poprawki.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Biuro Legislacyjne, bardzo proszę.

Legislator Katarzyna Abramowicz:
Szanowni państwo, poprawka do art. 17 rzutuje na bardzo dużo artykułów i faktycznie uporządkowanie tej kwestii, która jest zawarta w art. 17, jest potrzebne. Ale zwracamy jeszcze uwagę, że w ustawie należy też przejrzeć miejsca, w których odesłania do art. 17. W niektórych miejscach wymagane będą merytoryczne rozstrzygnięcia, a Biuro Legislacyjne nie ma takiej możliwości. Oczywiście możemy z państwem współpracować i spróbować wypracować pewne rozwiązania, ale bez strony rządowej nie będziemy w stanie tak wprost wszystkich konsekwencji wyłapać.

Chodzi o to, że art. 17 wskazuje nam, kto za osobę uprawnioną do złożenia wniosku może ten wniosek złożyć. Pierwsza sytuacja jest taka, że będą mogły to złożyć takie osoby, które i tak są upoważnione do reprezentowania tej osoby – wtedy bez zgody tej osoby, w jej imieniu.  Natomiast druga sytuacja jest taka, że za zgodą tej osoby, z ust. 3 bodajże tej poprawki – osoby wskazane będą mogły za zgodą tej osoby z niepełnosprawnością złożyć w jej imieniu wniosek. W całej ustawie mamy różne miejsca, gdzie te osoby też są w jakiś sposób uprawnione do działania.

Mamy na przykład art. 5, który mówi o uprawnieniu tych osób, o przetwarzaniu danych osobowych, ale to jest kwestia wtórna. Tak samo art. 7 o dostępie do systemu. Ale mamy na przykład art. 12 ust. 4, który mówi o tym, że formularz oceny potrzeby osoby z niepełnosprawnością wypełnia ta osoba ubiegająca się o prawo do asystencji osobistej lub osoba, o której mowa w art. 17. Trzeba zdecydować, czy to mają być osoby tylko z ust. 2 czy też z ust. 3, jak również czy osoby z ust. 3, za zgodą tej osoby, mają ten formularz wypełniać.

Osoby wskazane obecnie w poprawce w art. 17 w ust. 2 to są bowiem osoby, które i tak mogą działać za osobę z niepełnosprawnością, bo to są rodzice albo opiekun prawny, chyba przedstawiciel ustawowy jest wskazany, jeżeli dobrze pamiętam. Więc wydaje się, że te osoby i tak będą mogły działać za tę osobę w takich właśnie sytuacjach jak złożenie formularza, wypełnianie dokumentów, składanie wniosku, składanie odwołania i później, przy realizacji już asystencji, wybór asystenta, wybór realizatora. Co do samej współpracy z asystentem też to jest tak skonstruowane, że te osoby mogą wydawać temu asystentowi polecenia w imieniu użytkownika. Natomiast osoby z ust. 3 chyba potrzebują wtedy zgody.

To jest do rozstrzygnięcia merytorycznie, bo to są na przykład dyrektorzy placówek, w których ta osoba przebywa. Czyli oni z automatu nie będą chyba raczej uprawnieni do tego, żeby podejmować tak daleko idące decyzje w imieniu tej osoby z niepełnosprawnością.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Teraz bardzo proszę panią minister o zabranie głosu.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Pan Adam Zawisny odniesie się do tego.

Doradca w gabinecie politycznym ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Adam Zawisny:
Szanowni państwo, faktycznie to jest, można powiedzieć, lex specialis – to znaczy jest założenie takie, że wszystkie działania dotyczące tak naprawdę asystencji osobistej powinny być za zgodą osoby. Przy czym to jest bardzo celowe, że nie jest to opisane jako pisemna zgoda, bo ta zgoda może być naprawdę wyrażona w bardzo różny sposób. Łącznie z tym, że część osób nie porozumiewa się w sposób werbalny, ale mimo wszystko jest w stanie to wskazać, a opiekun prawny, opiekun faktyczny jest w stanie to określić. Bardziej chodzi o kwestię tego, że nie chcemy tego formalizować w ten sposób, że musi być pisemna zgoda, ale zależy nam na tym, żeby faktycznie mieć pewność, że ta osoba w jakiś sposób to wyraziła.

Dlatego wydaje nam się, że wskazanie w ust. 4 odnośnie do oświadczenia, ale bez załączania jakichś specjalnych dokumentów, jest jakimś kompromisem pomiędzy tymi rozwiązaniami. Chodzi o to, żeby włączyć od razu osobę w to, że ona będzie jednak później miała ważny głos odnośnie do tego, jak tę asystencję robić, więc powinna być włączona od początku, ale jednocześnie nie chcemy tego formalizować. Taka konstrukcja też jest wykorzystywana często w innych ustawach, gdzie jest oświadczenie bez konieczności załączania dodatkowych dokumentów.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
To jeszcze raz proszę Biuro Legislacyjne o odniesienie się.

Legislator Katarzyna Abramowicz:
Szanowni państwo, tak jak powiedziałyśmy, ta poprawka, jeżeli ona zostanie przyjęta, jest potrzebna. Natomiast co do reszty trzeba będzie przygotować poprawki na kolejny etap legislacyjny, bo tutaj brakuje konsekwencji.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo proszę, pani poseł.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Jak rozumiem wnioskodawca, czyli rząd, zgodził się i przyjął tę poprawkę, natomiast potrzebne są poprawki, które będą konsekwencją tej poprawki. Więc pytanie jest, czy odkładamy to już na Komisję, czy państwo przygotują to teraz na gorąco i przyjmiemy? Czyli 21 poprawek.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Dobrze. Wobec tego, czy jest sprzeciw wobec przyjęcia poprawki do art. 17? Nie widzę. Zatem poprawka…

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Nie wiem, czy… Jeszcze jedno pytanie do Biura Legislacyjnego. To znaczy – co łatwiej? Czy po prostu odkładamy w ogóle tę poprawkę i na Komisji już będzie ta poprawka razem z konsekwencjami, czy ta poprawka… Wydaje mi się, że… Pytanie, czy odrzucamy ją, bo nie mamy tej konsekwencji, czy po prostu… Ale wtedy zostawiamy rządowi jeszcze.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Wydaje nam się, że ta poprawka jest dość ważna i warto ją przyjąć dzisiaj w takiej formule.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Ale pytanie jest takie, czy jeszcze się nie okaże, że państwo coś będziecie chcieli zmienić, więc może zostawcie sobie ten czas, żeby już poprawnie złożyć poprawkę razem z konsekwencjami.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
My nie składamy, pani poseł, poprawek. Natomiast jeśli będzie taka poprawka, tak jak powiedziało Biuro Legislacyjne, będziemy merytorycznie współpracować.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
To ja mam pytanie jeszcze do Biura Legislacyjnego – czy dzisiaj, jeżeli przyjmiemy tę poprawkę, to konsekwencje na Komisji możemy normalnie przegłosować?

Legislator Katarzyna Abramowicz:
Możemy tak zrobić, że jeżeli podkomisja przyjmie tę poprawkę, to wtedy na Komisję trzeba będzie przygotować takie poprawki, które wyczyszczą konsekwencje. Czyli w sprawozdaniu podkomisji zostanie tak, jak jest. Nie wszędzie będzie prawidłowo pewnie merytorycznie, ale później to wyczyścimy.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Dobrze, to w takim razie czy jest sprzeciw wobec przyjęcia poprawki do art. 17? Nie widzę sprzeciwu. Wobec tego poprawka została przyjęta. Bardzo dziękuję.

Proponuję upoważnić Biuro Legislacyjne do dokonania niezbędnych korekt redakcyjno-legislacyjnych na późniejszym etapie. Czy jest sprzeciw? Nie widzę sprzeciwu. W związku z czym przechodzimy do kontraktu.

Przechodzimy do rozdziału 10, czyli do kontraktu. Będziemy rozpatrywać, tak jak na początku, artykułami.

Czy jest sprzeciw wobec art. 67? Nie widzę. Art. 67 został rozpatrzony.

Art. 68. Czy jest sprzeciw do art. 68?

Są pytania, tak? Tak, tylko uznaliśmy, że dyskusji nie będziemy już prowadzić, bo ona już była w tym zakresie. Ja tylko powiem, że jeżeli będą poprawki, bo pani przewodnicząca zapowiedziała Komisję w tym zakresie 28 maja, to tam jeszcze będzie możliwość złożenia poprawek. Zatem czy jest sprzeciw wobec art. 68? Sprzeciw jest?

Poseł Agnieszka Ścigaj (PiS):
Tak. Rozumiem, że przyjmujemy w tej formule, w której z góry zaznaczamy to, że kontrakt może być zawarty tylko w dwóch formach, czyli w zakresie umowy-zlecenia i współpracy w ramach działalności gospodarczej, tak? Nie ma umowy o pracę, nie dopuszczamy tej alternatywy.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Pani minister, bardzo proszę.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Jeszcze się odniosę. Tak, w tym, co jest zaproponowane w ustawie, nie ma możliwości umowy o pracę, natomiast skorzystam z okazji i odniosę się.

Odsłuchując ostatnią podkomisję, zauważyłam, że pojawiło się bardzo dużo uwag, które są naprawdę istotne – odnośnie do kontraktu, umów. Dlatego wewnętrznie postanowiliśmy jeszcze szerzej to przeanalizować i mam nadzieję… Analizujemy to wewnętrznie, bo to jest naprawdę bardzo ważna kwestia, która będzie rzutowała tak naprawdę na całą ustawę. To jest jedna z bardziej kluczowych kwestii. Nie chcemy niczego pominąć, dlatego chcemy to szerzej wewnętrznie jeszcze przedyskutować. Jeżeli na kolejnej Komisji pojawią się poprawki, będziemy też lepiej przygotowani na ewentualne zmiany w tym zakresie.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję i proszę Biuro Legislacyjne.

Legislator Urszula Sęk:
My tylko pragniemy zwrócić uwagę od strony regulaminowej, że w starym trybie były sprzeciwy, natomiast teraz po prostu rozpatrujemy artykuł. Jeśli nie ma poprawki, to uznajemy, że jest rozpatrzony, jest przyjęty w wersji z druku, na którym pracujemy. A jak ktoś zgłosi poprawkę, to wtedy proponuję głosować – inaczej przyjmujemy to, co jest w druku. Nie na zasadzie sprzeciwu, tylko po prostu tak rozpatrujemy.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo proszę, tylko tak jak mówiłam, dyskusja nad tym artykułem już była.

Poseł Wioletta Maria Kulpa (PiS):
Pani przewodnicząca, dyskusja była, tylko ministerstwo miało przeanalizować pewne zapisy wspólnie z Biurem Legislacyjnym. To nie jest tak, że my mieliśmy wyczerpaną dyskusję, bo ona nie była wyczerpana, tym bardziej że odkładaliśmy parę artykułów.

Natomiast mam pytanie do pani minister. Państwo sami nam dzisiaj przedłożyliście pismo, z którego wynika, że projekt będzie obejmował około 100 tys. użytkowników, w tym  150 tys. asystentów. Jak państwo sobie wyobrażacie, gdzie znajdziecie tych asystentów – 150 tys. w skali kraju – na umowę-zlecenie? Ja sobie tego nie wyobrażam. Dlaczego nie ma formy umowy o pracę, którą przewiduje Kodeks pracy? I to nie jest żaden problem, żeby zapisać, że jest to albo umowa-zlecenie, albo umowa o pracę.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Po pierwsze, te liczby są – sama sobie udzieliłam głosu, przepraszam, pani przewodnicząca – liczbami docelowymi, nie jest to liczba asystentów, którzy będą potrzebni w pierwszych latach obowiązywania ustawy.

Poza tym warto pamiętać, że na rynku już teraz jest około 50 tys. asystentów osobistych, którzy pracują na umowach-zleceniach. Pracują na umowach- zleceniach, które nie dają im gwarancji zatrudnienia przez cały rok. Pracują przez kilka miesięcy w roku, często od kwietnia do grudnia. Więc liczymy na to, że jednak ta ciągłość zatrudnienia zachęci większą liczbę osób do podjęcia się roli asystenta.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję. Wobec tego jeszcze raz proszę panią poseł.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Pani mecenas z Biura Legislacyjnego doprecyzowała samą procedurę rozpatrzenia na podkomisji artykułów dotyczących kontraktu. A przypominam, że procedujemy ten projekt od grudnia, czyli jest to nasze chyba trzynaste posiedzenie. Do tego czasu pani minister nie zdecydowała, jaki kształt ma on mieć. Po prostu uważam, że to jest skandaliczne, że nie zdecydowała pani do tej pory, jaki kształt mają mieć przepisy dotyczące kontraktu.

Ustawa jest wprowadzana opieszale, więc jeszcze odniosę się co do terminu wejścia, bo od tego też zależy przygotowanie się ZUS do wprowadzenia tego projektu ustawy, ponieważ nie mamy innej możliwości w tym momencie. Po prostu zależy też nam jako opozycji – PiS – żeby przepisy ustawy o asystencji osobistej weszły w życie, bo czekają na nie osoby. Chcę tylko podkreślić, że po prostu jesteśmy… Nie umiem znaleźć odpowiedniego słowa, by określić, jaka jest nasza ocena sposobu procedowania, państwo po raz kolejny jesteście nieprzygotowani. Więc myślę, że już zakończmy tę podkomisję, wypuśćmy tę nieudolną ustawę do Komisji, może tam uda się jeszcze coś uratować.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Przechodzimy zatem do kontynuowania. Jeszcze pani minister dobrze, proszę bardzo.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Pani poseł, ja się nie zgodzę, że ustawa jest nieudolna, ona pomoże tysiącom osób, to po pierwsze. Po drugie, nie zgadzam się, że skandalem jest to, że wsłuchujemy się w głosy, które na bieżąco pojawiają się na podkomisji. Opcja, jaka jest… Jest ona zaproponowana. Moglibyśmy dzisiaj ją przegłosować i zamknąć temat, a nie robimy tego. Wsłuchujemy się w te głosy i analizujemy wewnętrznie każdą możliwą kwestię. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Jeszcze dodam, że było osiem lat na wdrożenie tej ustawy, w związku z czym…

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Wprowadziliśmy pilotaż, proszę tak nie mówić.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Czy są jakieś uwagi do art. 68? Nie słyszę. Jest rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 69? Nie słyszę. Rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 70? Macie państwo poprawkę, czy to jest tylko dyskusja? Nie ma dzisiaj dyskusji, bo została… Dobrze, to wyjątkowo oddam pani głos, proszę bardzo. Tylko bardzo krótko poproszę, dobrze?

Przedstawicielka strony społecznej Maja Iwińska:
Szanowni państwo, nazywam się Maja Iwińska, jestem mamą dorosłego niewidomego chłopaka. I teraz państwo chcą już kończyć praktycznie ustawę o asystencji, tak? A gdzie są w tym wszystkim osoby niewidome? One zostały wykluczone z asystentury. To jest stricte powiązane ze świadczeniem wspierającym. Osoby niewidome dostają po 60, 50, po 40 punktów. One się nie łapią nawet na świadczenie wspierające, a projekt asystentury zupełnie je wyklucza. Proszę mi odpowiedzieć teraz, co zrobicie z osobami niewidomymi oraz głuchoniemymi?

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Dziękuję. Jeszcze wyjątkowo, jak dałam pani głos, to jeszcze państwu i pani minister. Dziękuję.

Sekretarz Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami Tomasz Przybysz-Przybyszewski:
Tomasz Przybyszewski, Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami.

Ja tylko chciałem powiedzieć, że na prośbę pani przewodniczącej Ueberhan przesłaliśmy cały rozdział dotyczący kontraktu do sekretariatu Komisji jako gotową poprawkę tak naprawdę. Trochę nas dziwi, muszę przyznać, że w ogóle dzisiaj nie jest to tematem. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Ja powiem tylko tyle, że dzisiaj chcemy zamknąć już posiedzenie samej podkomisji, ale nie jest wykluczone, żeby w czasie prac Komisji kolejne poprawki wpłynęły. Może wejdę jakby w buty ministerstwa, ale ministerstwo też zamówiło wiele analiz, tak że może pani minister… Na pewno będą prace jeszcze nad tym rozdziałem, tak aby zaspokoić i objąć dużą grupę osób.

Nie wiem, czy pani minister chce jeszcze w tym zakresie coś dodać? A jeszcze odnośnie do tych osób niewidomych może, dobrze? Bardzo proszę.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Jeśli chodzi o osoby niewidome, głuchoniewidome i osoby głuche, pracujemy nad ewentualnością zmiany wytycznych, bo docierają do nas głosy, które są bardzo liczne. Naprawdę pracujemy nad zmianą tych wytycznych.

Proszę, może pani do mikrofonu, bo nie słyszę, naprawdę.

Przedstawicielka strony społecznej Maja Iwińska:
Wie pani co, pani minister, to będzie dyskryminacja po prostu tych osób, jeżeli one nie otrzymają asystentury. Wyklucza to ich z pracy, z czegokolwiek, z jakichkolwiek w ogóle takich życiowych, normalnych czynności.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo proszę, jeszcze pani tutaj.

Prezes zarządu Fundacji na Rzecz Osób Niepełnosprawnych „Tacy Sami” Dorota Dutkiewicz:
Tak, Dorota Dutkiewicz.

Proszę państwa, chciałam dołączyć do poprzedniego głosu odnośnie do osób niewidomych. Chcę się podzielić bardzo krótką refleksją.

Wczoraj byłam w kontakcie z pracownikiem Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, z osobą zajmującą się sprawą asystencji osób z niepełnosprawnościami. Powiem szczerze, jestem nadal zbulwersowana, gdy usłyszałam, że osoby niewidome nie zasługują na żadną asystencję, ponieważ są w pełni sprawne, doskonale dają sobie radę. A w ogóle, proszę pani, to ja chciałam pani powiedzieć – mówi moja rozmówczyni – że dzieci rodzą się niesamodzielne.

Proszę państwa, dalej już nie skomentuję, bo musiałabym bardzo brzydko powiedzieć, a za bardzo państwa wszystkich tutaj szanuję. Wydaje mi się jednak – doskonale to wiem – że MRPiPS przyjęło nienależytą postawę wobec osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu. To są osoby wymagające szczególnej troski i szczególnego wsparcia.

Pani minister, szanowni państwo, korzystając z tego, że mam głos, bardzo bym chciała państwa o jedną rzecz poprosić. Proszę mi zgłosić, dać, jak państwo uważają, spis literatury przedmiotu, na której opierała się ta ustawa, z której państwo korzystali, w zakresie rehabilitacji, pedagogiki specjalnej oraz prawa konstytucyjnego. Bo ja znam dość dobrze przegląd z pedagogiki specjalnej – od pani profesor Grzegorzewskiej, przez profesor Doroszewską, profesora Hulka, profesor Sękowską oraz profesor Zofię Palak. I powiem szczerze, że żadna z tych pozycji żadnego z tych autorów, znamienitych osób i osobowości, nie wskazuje osób z niepełnosprawnością wzroku jako osób niewymagających troski i wsparcia. Chciałabym się też dowiedzieć, jak jest z prawem konstytucyjnym, bo jeszcze nie zauważyłam, żeby jakakolwiek konstytucja, w tym oczywiście Rzeczypospolitej, dyskryminowała jakąkolwiek osobę z niepełnosprawnością. Jeśli państwo takie źródła posiadają, chętnie się z nimi zapoznam i będę dyskutować z autorami. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Jeszcze pani poseł, proszę.

Poseł Agnieszka Ścigaj (PiS):
Dziękuję, pani przewodnicząca.

Pani minister, ja mam taką ogólną uwagę, ale przy art. 68 i art. 70 się trochę zatrzymam.

Wracamy do tej samej dyskusji i doceniam to, co pani powiedziała, że bierzecie pod uwagę całą tą dyskusję, która była, że przemyślicie tę formułę kontraktu. Pojawił się głos, że z Forum Osób z Niepełnosprawnościami jest propozycja jakiegoś rozwiązania czy jakichś poprawek związanych z tym. Podkreślę jedną rzecz. Przede wszystkim w asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami będą takie sytuacje, że niektórzy realizatorzy, jak będą chcieli, będą musieli zwolnić te osoby, bo już pracują na etatach, ale to są jednostkowe przykłady. Natomiast asystent będzie zatrudniony na umowę-zlecenie. Kontrakt, który państwo promujecie, można wypowiedzieć nawet bez zachowania okresu wypowiedzenia asystentowi, na przykład powołując się tylko na to, że jednostronnie jeden z tych trzech podpisujących kontrakt uzna, że asystent niedoskonale wykonywał swoje obowiązki, bo to jest w art. 72. Gdy ten kontrakt zostanie rozwiązany w taki sposób, z powodu, że jedna tylko osoba w systemie zaznaczy, że już tego kontraktu nie chce, nie ma okresu wypowiedzenia, a jeszcze nie przysługują asystentowi w ogóle żadne formuły dochodzenia roszczeń z Kodeksu cywilnego. Więc proszę wziąć to pod uwagę.

Generalnie myślę, że jeżeli dzisiaj nie mamy żadnej koncepcji, bo nawet nie możemy podyskutować nad państwa koncepcją, bo my jej nie dostaliśmy, a chętnie byśmy podyskutowali na ten temat, to może darujmy sobie rozpatrywanie tego kontraktu, bo naprawdę w tych wszystkich obszarach zatrudnienie nowych osób jest po prostu na każdym poziomie dla nich krzywdzące. Na każdym poziomie. Więc kolejnej dyskusji nie ma sensu, pani przewodnicząca, prowadzić nad rzeczami, których…

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Rozpatrujemy po prostu…

Poseł Agnieszka Ścigaj (PiS):
Ale rozpatrujemy to, co mamy, i mamy się zgadzać na to czy nie? Bo my nie za bardzo wiemy, w jakim trybie mamy teraz podchodzić.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Ale proszę państwa, wszystkie osoby zaczynają mówić. Dzisiaj Biuro Legislacyjne podało procedurę i tak jak na początku zapowiedziałam – dzisiaj nie ma dyskusji, bo dyskusja już była. Przechodzimy do rozpatrywania, chcemy zamknąć prace podkomisji i rozpatrywać już całość ustawy na Komisji, ponieważ, jak sama pani poseł Rusecka powiedziała – wiceprzewodnicząca Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, przypomnę – ustawę chcemy szybko uchwalić, aby ona szybko weszła w życie. To pozwólcie państwo, jeżeli macie poprawki do poszczególnych artykułów, to jest teraz ten moment, żeby je składać. Tak że ma pani poprawki do tego…

Poseł Wioletta Maria Kulpa (PiS):
My nie dostaliśmy poprawek, które zgłosili państwo.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Ale tak jak powiedziałam, nie ma dzisiaj dyskusji.

Przewodniczący Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami Krzysztof Kurowski:
Tylko dwie krótkie informacje.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
To minutka, dobrze? Proszę bardzo.

Przewodniczący PFON Krzysztof Kurowski:
Wysłaliśmy poprawki do sekretariatu Komisji i byliśmy pewni, że członkowie Komisji je dostaną. Ale też tytułem wyjaśnienia – nasze poprawki przewidywały możliwość umowy o pracę. To tak informacyjnie i w kwestii szacunku do tematu.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Z tego, co wiem, to był materiał, to nie były poprawki. Wobec tego mówię – jest w tym momencie jeszcze szansa na to, aby one zostały złożone 28 maja, jak będzie rozpatrywana ustawa, bo wrócimy do rozpatrywania na Komisji. Dzisiaj chcemy zakończyć pracę podkomisji, to jest jeszcze niezamknięty temat zgłaszania poprawek. Jeżeli któryś z posłów przejmie daną poprawkę, będzie mógł ją złożyć i ona będzie mogła być procedowana.

Jeszcze raz pytam – czy są uwagi do art. 70? Nie słyszę. Uważam art. 70 za rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 71? Nie słyszę. Artykuł rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 72? Nie słyszę. Art. 72 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 73? Nie słyszę. Art. 73 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 74? Nie słyszę. Art. 74 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 75? Nie słyszę. Art. 75 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 76? Nie słyszę. Art. 76 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 77? Nie słyszę. Artykuł został rozpatrzony, czyli mamy rozpatrzony cały rozdział o kontrakcie.

Biuro Legislacyjne do dokonania poprawek legislacyjnych, niezbędnych korekt redakcyjno-legislacyjnych zostało upoważnione zaraz na samym początku.

Pozostaje nam całość projektu. Nie, jeszcze?

Legislator Aleksandra Wolna-Bek:
Jeszcze zostały artykuły odłożone w przepisach przejściowych, czyli tak jak mówiłam – art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 122 i art. 125.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Przepraszam. Tak, już widzę. Czy są uwagi do art. 112? Nie słyszę. Art. 112 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 113? Też nie słyszę. Art. 113 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 114? Też nie słyszę. Art. 114 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 115? Nie słyszę. Art. 115 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 122? Też nie słyszę. Art. 122 rozpatrzony.

Czy są uwagi do art. 125? Też nie słyszę. Art. 125 rozpatrzony.

I teraz całość projektu? Nic nie pominęłam? Dobrze, dziękuję bardzo. Bardzo proszę, Kancelaria Prezydenta.

Główny specjalista ds. legislacji w Biurze Prawa i Ustroju Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Marcin Chrapek:
Zanim państwo przyjmiecie ten projekt, chciałbym zwrócić uwagę na jedną rzecz.

Pracujemy już prawie ponad 5 miesięcy. Ze strony Kancelarii Prezydenta próbowaliśmy w ciągu tego okresu wielokrotnie… Zgłaszaliśmy uwagi, zwracaliśmy uwagę na błędy i różne nieścisłości, które wymagałyby poprawy, żeby ten projekt był realizowalny, żeby ustawa była realizowalna. Wydawało mi się, a mam ponad 25-letni staż pracy jako legislator… W tym przypadku pierwszy raz spotykam się z sytuacją, w której podkomisja przyjmuje projekt, który nie jest do końca gotowy, bo sami dzisiaj stwierdziliśmy, że art. 17 wymaga uzupełnienia i pewnych rzeczy, wielu innych rzeczy, na które zwracaliśmy państwu uwagę. Nadal mamy sytuację, w której projekt nie jest dopracowany, a wychodzi z podkomisji i dopiero ma być poprawiany na Komisji.

Chciałbym się też odnieść do tego, że zwracaliśmy uwagę wielokrotnie, resort wskazywał, że on się nad tym zastanowi i przedstawi poprawkę. Mogę wskazać nawet przykładowo na samym początku, że jako gospodarz projektu powinien pamiętać o tym, że zobowiązał się do tego, że na przykład zakres cudzoziemców, którzy mają otrzymać świadczenia, miał być zmieniony, miał być uzgodniony z MSWiA. Do dziś w tym projekcie nie ma poprawki w tym zakresie i w wielu miejscach resort wskazywał, że to zmieni, a nie zmienił ani nie zaproponował poprawki w tym zakresie.

Jest to dość niekomfortowa sytuacja, w której w wielu miejscach, zwracając uwagę na braki tego projektu, który wymagałby poprawy i od tego była podkomisja, żeby to zmienić… Resort albo nie czuje się na siłach, albo nie widzi potrzeby, gdzie są bardzo duże braki, które powodują, że ta ustawa może być nierealizowalna. Wskazywaliśmy na pewne elementy związane również z ryzykiem niekonstytucyjności tych rozwiązań, które są planowane i nadal w tym zakresie nie ma ze strony resortu żadnych propozycji, które by w jakiś sposób próbowały naprawić sytuację. Daliśmy czas na zastanowienie się nad tym, na przygotowanie poprawek w tym zakresie. Chcielibyśmy usłyszeć, co państwo planujecie na tę Komisję, bo nam zależy na tym, żeby projekt był realizowalny, żeby osoby z niepełnosprawnością otrzymały asystencję.

W związku z tym, czy poza tymi zmianami, które państwo zapowiadacie, że być może będą do kwestii związanych z kontraktem, czy jeszcze państwo już dziś coś planujecie? Coś, czego nie ma w tym projekcie, który podkomisja być może zaraz przyjmie? Co planujecie państwo jeszcze poprawić? Pewne obietnice też nam były dane, kancelaria dostała taką informację od państwa, że tak, zmienicie to. Nadal nie ma tych zmian i w związku z tym pytanie jest takie – czy państwo, poza tym kontraktem i wyczyszczeniem kwestii odesłań, na co zwracało uwagę Biuro Legislacyjne, jeszcze planujecie jakieś zmiany Na Komisję? Chcielibyśmy wiedzieć, żeby nie być zaskoczonym już na samej Komisji. Dziękuję bardzo.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Dziękuję bardzo. Bardzo proszę, pani minister.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Dziękuję bardzo.

Nie planujemy zmian jako takich, natomiast przypominam, że proces legislacyjny jest taki, że przez te 5 miesięcy, o których pan wspomniał, każdy z posłów miał możliwość złożenia adekwatnych poprawek do projektu. Artykuł, o którym pan wspomniał, był już przyjęty, kiedy mówiliśmy o tych poprawkach. Oczywiście jeśli ktoś złożyłby wcześniej lub złoży na Komisji poprawkę, my się do niej odniesiemy. Zwrócił pan uwagę na to, że złożył wiele propozycji – może nie poprawek, tylko swoich uwag. Tych uwag dużo złożyły także osoby, które przyjeżdżały do nas ze strony społecznej na Komisję, za co serdecznie dziękuję. Wykorzystam ten moment, żeby podziękować stronie społecznej i panu także, bo szereg uwag, które padały na podkomisji, zostało już wprowadzonych do ustawy, po to właśnie, aby jak najlepiej służyła ona osobom, dla których została przygotowana. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję, pani minister. Jeszcze na koniec pani poseł Rusecka, bardzo proszę.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Bardzo dziękuję.

Natomiast powiem – pani minister, czy pani nie jest po prostu wstyd za taką ustawę, którą pani prezentuje i którą mamy zaprezentować na Komisji? Odpisuje pani albo nie odpisuje. Albo te odpowiedzi, które otrzymaliśmy na piśmie… Już nie chcę ich dzisiaj rozpatrywać i pokazywać, bo tam jest po prostu taka masa nieścisłości. Państwo po prostu nie macie wizji, nie wiecie, jaki kształt ma mieć dokładnie ta ustawa, bo gdybyście mieli, to po prostu ta ustawa już dawno byłaby przyjęta. To jest po raz kolejny dawanie nadziei osobom na to, że wprowadzicie ustawę.

Przypomnę rządzącym, bo przecież to wy rządzicie, nie zapominajcie, 2,5 roku – jesteście współodpowiedzialni za proces legislacyjny. To jest wasza ustawa. My oczywiście poprawki jako opozycja złożymy, tylko wy macie większość i wiemy, jak wyglądają zgłaszane poprawki opozycji. Naprawdę wykazujemy dużą dozą cierpliwości, bo od grudnia mamy bardzo ciężki orzech do zgryzienia. Widzimy bowiem wszyscy, jak ta ustawa jest procedowana. To jest po prostu jakiś dramat.

Więc, pani minister, proszę się przygotować merytorycznie na posiedzenie Komisji. To, co pani reprezentuje i reprezentujecie państwo, to jest po prostu dramat. Nie róbcie ludziom nadziei, bo przypomnę, że na poprzednim posiedzeniu podkomisji złożyliście poprawki i nie doszło do przyjęcia tych poprawek tylko dlatego, że nie było obecnych posłów, bo nie pracowali posłowie w tej podkomisji. Chodzi o poprawkę, która wprowadzała ustawę w życie dopiero w 2028 r. Zrzucacie winę na program komputerowy, że ZUS potrzebuje rzekomo 14 miesięcy na to, żeby go wprowadzić. Dlatego ta ustawa ma wejść w 2028 r., bo robicie wszystko, żeby tej ustawy nie przyjąć, a panu prezydentowi i nam zależy na tym, żeby tę ustawę przyjąć. Dziękuję bardzo.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Pani minister, bardzo proszę.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Pani poseł, przede wszystkim może zadam pani pytanie – czy pani czytała ustawę? Może pani odpowiedzieć? Czytała pani tę ustawę? To wie pani dokładnie, jakie są terminy wynikające z OSR i właśnie tam jest tych 14 miesięcy, o których pani mówi. Najpierw też zdementuję kłamstwo, o którym pani mówi. Po pierwsze, odpowiadamy na każdą wiadomość. Po drugie, ministerstwo nie składało żadnych poprawek, więc dementuję to. Co do projektu – nie, nie wstydzimy się.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Pytanie, czy ministerstwo pisało tę ustawę?

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Ja pani nie przerywałam, więc proszę o zachowanie jakiejś kultury na tej sali. Nie, nie wstydzimy się, bo ustawa… Procedujemy 5 miesięcy, zgadzam się. Natomiast państwo też mieli 8 lat na przygotowanie i wdrożenie w życie tej ustawy, co się nie wydarzyło, więc mam nadzieję, że…

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
To jest ustawa pana prezydenta, przypominam.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Pani poseł, ja udzielam głosu, teraz mówi pani minister. Dziękuję.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Tak, i ta ustawa też jest procedowana w tej podkomisji. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję, pani minister.

Z własnej strony dodam, że przez całe 8 lat byłam w opozycji, więc wiem, jak były poprawki opozycji przyjmowane, jak państwo rządziliście przez 8 lat. Pomysłu nawet nie było na asystencję osobistą, nie było żadnej ustawy, żadna ustawa nie wpłynęła. Traktowaliście osoby z niepełnosprawnościami tak, że 40 dni strajkowali, protestowali.

Ale bardzo państwa proszę… Teraz jeszcze pani minister, bardzo proszę.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Ja też nie zgodzę się tutaj. Pani poseł Rusecka mówi o tym, jak się proceduje poprawki opozycji. W przeciwieństwie do tego, co pamiętam z poprzednich lat, na pewno w tej podkomisji każda uwaga będzie wzięta pod uwagę. Nie ma dla nas znaczenia, kto ją zgłosił. Będziemy ją oceniać pod kątem merytorycznym. Jeśli to będzie dobra poprawka, na pewno zostanie przyjęta. Dziękuję.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
I jeszcze pani poseł Marek.

Poseł Dorota Marek (KO):
Szanowni państwo, pani minister jeszcze wcześniej, pracując w tej Komisji, wielokrotnie prosiła o poprawki, prosiła, abyśmy mieli wcześniej poprawki i ministerstwo mogło się merytorycznie pochylić, żeby właśnie wypracować właściwy kierunek działania razem z Biurem Legislacyjnym, żeby się nie nakładały poprawki, żeby to przebiegało sprawnie i poprawnie. Nie widziałam poprawki z państwa strony.

Poseł Urszula Rusecka (PiS):
Nie dało się składać poprawek merytorycznych, bo było tyle uwag legislacyjnych, przypominam.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Pani poseł, nie udzieliłam pani głosu.

Szanowni państwo, bardzo dziękuję.

Teraz przechodzimy do całości projektu.

Czy jest sprzeciw wobec przyjęcia całości projektu ustawy wraz z poprawkami? Nie widzę. Na tym, szanowni państwo, wyczerpaliśmy porządek dzienny posiedzenia podkomisji. Bardzo serdecznie dziękuję państwu za udział w posiedzeniu.

Bardzo proszę jeszcze, pani minister.

Sekretarz stanu w MRPiPS Maja Nowak:
Ja jeszcze raz chciałabym na koniec pracy podkomisji podziękować stronie społecznej, która solidnie przyjeżdżała na te posiedzenia o różnych porach i zgłaszała szereg uwag, dzięki którym, mam nadzieję, ten projekt będzie jeszcze lepszy. Dziękuję bardzo.

Przewodnicząca poseł Joanna Frydrych (KO):
Bardzo dziękuję.

Jeszcze chciałam poinformować, że posiedzenie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny w celu rozpatrzenia sprawozdania podkomisji zostało wstępnie zaplanowane na 28 maja. Na tym zamykam posiedzenie podkomisji. Jeszcze raz państwu bardzo serdecznie dziękuję.