Komisja do Spraw Unii Europejskiej, obradująca pod przewodnictwem posła Krzysztofa Truskolaskiego (KO), zastępcy przewodniczącej Komisji, rozpatrzyła:

I. informację o dokumentach, w stosunku do których prezydium wnosi  o niezgłaszanie uwag: COM(2025) 353, 410, 503, 504, 825, 826 (art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej), COM(2025) 358, 369, 370, 371, 376, 377, 379, 383, 387, 389, 391, 394, 402, 403, 411, 413, 414 (art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 2010 r.), C(2025) 4607, COM(2025) 355, 360, 363, 364, 366, 368, 372, 374, 378, 384, 392, 395, 420, 525, 528, 529 (art. 151 ust. 1 regulaminu Sejmu z uwzględnieniem art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 2010 r.);

II. w trybie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 2010 r. zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem w odniesieniu do Wielkiej Brytanii oraz w sprawie połączenia systemów handlu emisjami gazów cieplarnianych Zjednoczonego Królestwa i Unii Europejskiej (COM(2025) 408 – wersja ostateczna) i odnoszący się do niego projekt stanowiska Rzeczypospolitej Polskiej.

W posiedzeniu udział wzięli: Ignacy Niemczycki sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych wraz ze współpracownikami.

W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Agata Jackiewicz, Joanna Heger, Monika Włodarska – z sekretariatu Komisji w Biurze Spraw Europejskich i Współpracy Międzynarodowej; Tomasz Jaroszyński – naczelnik Wydziału Prawa Europejskiego i Międzynarodowego w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji oraz Natalia Firlej – specjalista ds. finansów publicznych w BEOS.

Przewodniczący poseł Krzysztof Truskolaski (KO):
Otwieram posiedzenie Komisji do Spraw Unii Europejskiej.

Stwierdzam kworum.

Witam serdecznie wszystkich obecnych członków Komisji, ministrów, a także towarzyszące im osoby.

Przechodzimy do rozpatrzenia punktu pierwszego, czyli informacji o dokumentach UE, w stosunku do których prezydium wnosi o niezgłaszanie uwag. Są to następujące dokumenty: w trybie art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej COM(2025) 353, 410, 503, 504, 825, 826, w trybie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 2010 r. COM(2025) 358, 369, 370, 371, 376, 377, 379, 383, 387, 389, 391, 394, 402, 403, 411, 413, 414, w trybie art. 151 ust. 1 regulaminu Sejmu z uwzględnieniem art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 2010 r. COM(2025) 355, 360, 363, 364, 366, 368, 372, 374, 378, 384, 392, 395, 420, 525, 528, 529, C(2025) 4607. Czy do wymienionych przeze mnie dokumentów państwo posłowie chcą zgłosić uwagi, czy też zgodnie z wnioskiem prezydium możemy przyjąć je bez rozpatrywania przez Komisję?

Nie widzę uwag. Stwierdzam, że Komisja postanowiła nie zgłaszać uwag do wymienionych powyżej dokumentów. Na tym zamykam rozpatrywanie punktu pierwszego.

Przechodzimy do punktu drugiego, czyli rozpatrzenia w trybie art. 8 ust. 2 ustawy zalecenia dotyczącego decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem w odniesieniu do Wielkiej Brytanii oraz w sprawie połączenia systemów handlu emisjami gazów cieplarnianych Zjednoczonego Królestwa i Unii Europejskiej (COM(2025) 408 – wersja ostateczna) i odnoszącego się do niego projektu stanowiska. Rząd reprezentuje sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych pan Ignacy Niemczycki. Bardzo proszę pana ministra o przedstawienie stanowiska.

Sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Ignacy Niemczycki:
Dzień dobry, panie przewodniczący, dzień dobry panom posłom i paniom posłankom.

Utworzenie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego oraz połączenie systemu handlu emisjami gazów cieplarnianych zostały wskazane jako obszary przyszłej współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem w czasie szczytu w Londynie 19 maja. Stało się to możliwe przede wszystkim dlatego, że strona brytyjska zgodziła się na pełne i dynamiczne dostosowywanie się regulacyjne i zgodziła się na uznanie jurysdykcji TSUE oraz wkładu finansowego do budżetu unijnego. Teraz wkraczamy w fazę negocjacyjną i jej początkiem jest przyjęcie przez Radę mandatu negocjacyjnego dla Komisji Europejskiej. De facto ten dokument, który dzisiaj mamy na stole, jest takim mandatem. Rząd popiera decyzję Rady dotyczącą rozpoczęcia negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem. Popieramy także określone w decyzji parametry stanowiska UE na potrzeby negocjacji.

Dostrzegamy korzyści dla Polski z zawarcia obu umów. Chociaż umowa o handlu i współpracy zawiera już dzisiaj przepisy regulujące kwestie fitosanitarne, to już od 2021 r. nie mamy sytuacji działania w jednym obszarze po wyjściu Zjednoczonego Królestwa z UE. UE i Zjednoczone Królestwo posiadają dzisiaj odrębne regulacje fitosanitarne, tzw. SPS. Oznacza to bariery administracyjne, opóźnienia w handlu i transporcie oraz jego wyższe koszty. Dla mniejszych firm prowadzenie działalności w obecnych warunkach przestaje być opłacalne. Sytuacja jest trudniejsza dla firm ze Zjednoczonego Królestwa. UE jest największym rynkiem dla brytyjskiego sektora rolno-spożywczego, na który przypada 67% wartości sprzedaży.

Strona brytyjska ustala dzisiaj własne standardy bezpieczeństwa żywności oraz zdrowia roślin i zwierząt. Oznacza to, że brytyjskie firmy, które eksportują towary rolne i rolno-spożywcze ze Zjednoczonego Królestwa do UE, muszą wykazać ich zgodność z przepisami unijnymi. Z kolei Zjednoczone Królestwo jest dla UE ważnym kierunkiem eksportu towarów rolno-spożywczych. Eksport do Zjednoczonego Królestwa stanowi 23% eksportu UE do krajów trzecich. W 2024 r. wartość tego unijnego eksportu wyniosła ok. 54 mld euro, w tym z Polski w 2024 r. ok. 4,4 mld euro. Zatem dla eksportu rolno-spożywczego z Polski kierunek brytyjski jest drugim po Niemczech.

Teraz europejscy eksporterzy podlegają wprowadzonym przez Zjednoczone Królestwo wymogom i kontrolom granicznym – tzw. system BTOM – stanowiącym istotne obciążenie administracyjne, finansowe i logistyczne. Dla Polski kluczowe jest to, że umowa o wspólnym obszarze sanitarnym i fitosanitarnym zniesie konieczność prowadzenia kontroli fitosanitarnych oraz weterynaryjnych oraz wyeliminuje konieczność certyfikacji eksportowej. To ważne, ponieważ oznacza brak dodatkowych kosztów dla polskich eksporterów i zmniejszenie nakładów pracy inspekcji.

Sytuacja jest podobna w przypadku obszaru handlu emisjami. UE i Zjednoczone Królestwo, zawierając umowę o handlu i współpracy, zadeklarowały współpracę przy ustaleniu opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz gotowość do powiązania w przyszłości unijnego i brytyjskiego systemu ETS. Do tej pory to nie nastąpiło. Obawa po stronie brytyjskiej jest taka, że wprowadzenie systemu CBAM w Unii Europejskiej doprowadzi do zwiększenia kosztu eksportu. Po stronie unijnej analogicznie też jest taka obawa, ponieważ Brytyjczycy też planują wprowadzić swój system CBAM. Żeby uniknąć tych opłat, musimy dążyć do współdziałania tych dwóch systemów ETS. Zwrócę jeszcze uwagę na to, że cena uprawnień w ETS brytyjskim jest niższa niż w ETS unijnym. Połączenie tych systemów może pozytywnie wpłynąć na cenę. Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Krzysztof Truskolaski (KO):
Dziękuję, panie ministrze.

Posłem sprawozdawcą do tego dokumentu jest pan poseł Jan Mosiński. Bardzo proszę o zabranie głosu.

Poseł Jan Mosiński (PiS):
Dziękuję, panie przewodniczący.

Panie ministrze, Wysoka Komisjo, faktycznie mam do przedstawienia w skrótowej formie opinię w sprawie zalecenia dotyczącego decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Mankamentem tego dokumentu jest to, że dotyczy dwóch, jakże rozbieżnych zagadnień, bo z jednej strony mamy kwestie z obszaru sanitarnego i fitosanitarnego, a z drugiej strony mamy handel emisjami gazów cieplarnianych, co może trochę utrudnić referowanie tego dokumentu. Ale ad rem.

Tak jak już pan minister wspomniał, przedmiotem zalecenia KE jest uzyskanie od Rady upoważnienia do otwarcia negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem, jeżeli chodzi o ustanowienie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego, co bez wątpienia usprawni funkcjonowanie między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Bo do tej pory działają dwa odrębne obszary, jak mówił tu pan minister, dotyczące kwestii sanitarnych i fitosanitarnych, charakteryzujące się wzajemnymi kontrolami granicznymi oraz wymogami certyfikacji i prenotyfikacji. Utworzenie wspólnego obszaru sanitarnego bez wątpienia ułatwi handel produktami rolno-spożywczymi między Zjednoczonym Królestwem a Unią Europejską, eliminując konieczność uzyskiwania większości certyfikatów kontroli granicznych, a tym samym likwidując bariery handlowe i koszty administracyjne. Myślę, że ta kwestia jest godna poparcia. Współpraca i te porozumienia zmierzają do bardziej zintegrowanej i szczegółowej współpracy sektorowej między stronami, czyli Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii.

Jeżeli chodzi o połączenie systemu handlu emisjami, to unijny i brytyjski system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, choć pierwotnie podobne, niestety od roku 2021 zaczęły się rozchodzić pod względem zakresu i poziomu uprawnień. To też wskazał w swoim wystąpieniu pan minister. Zatem z punktu widzenia interesów stron powiązanie tych systemów ma na celu wsparcie celów klimatycznych, zwiększenie płynności rynków emisji, poprawę równych szans konkurencji oraz zmniejszenie ryzyka tzw. ucieczki emisji.

Wśród kluczowych zasad mandatu decyzyjnego znajdują się takie trzy podstawowe kwestie, jak dynamiczne dostosowanie, czyli zasada, która zakłada ciągłe i automatyczne przyjmowanie przez Zjednoczone Królestwo unijnego acquis w negocjowanych obszarach, co ma zapobiegać powstawaniu nowych barier handlowych i zniekształceń. Kolejny obszar to jednolite interpretacje prawa, które przewiduje, że prawo unijne w relacjach wzajemnych będzie interpretowane i stosowane zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co ma zapewnić jego jednolitość i przewidywalność. Trzecia kwestia to mechanizmy rozwiązywania sporów. Przewiduje się możliwość formalnego rozstrzygania sporów, które nie zostaną rozwiązane na poziomie roboczym, z uwzględnieniem wyłącznie kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie interpretacji prawa unijnego.

Jeżeli chodzi o genezę dokumentu, pan minister również o tym wspomniał, jego źródło znajduje się we wspólnym porozumieniu przyjętym na szczycie Unia Europejska – Zjednoczone Królestwo w dniu 19 maja 2025 r. Jest rezultatem wstępnych rozmów na temat ustanowienia politycznych ram dla przyszłych negocjacji. Dokument stanowi również odpowiedź na praktyczne wyzwania w relacjach między UE a Zjednoczonym Królestwem.

Jeżeli chodzi o obszar fitosanitarny i sanitarny, to przypomnę Wysokiej Komisji, że w polskim systemie prawnym mamy sześć istotnych ustaw, które w jakiś sposób do tej kwestii się odnoszą i ją regulują. To są ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, ochronie roślin przed fitofagami, o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Weterynaryjnej i Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Jeżeli chodzi o ocenę skutków społecznych, gospodarczych i finansowych dokumentu, to ten dokument jako zalecenie otwarcia negocjacji nie wywołuje na etapie początkowym jakichkolwiek bezpośrednich skutków prawnych, ale ostateczne konsekwencje będą zależeć od treści porozumienia, jakie zostanie zawarte między stronami. Niemniej jednak w dokumencie źródłowym wskazano następujące potencjalne skutki. Jeśli chodzi o skutki społeczne i gospodarcze, to ustanowienie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego ułatwiłoby handel produktami rolno-spożywczymi, eliminując konieczność certyfikatów i kontroli. Przyczyniłoby się to do zwiększenia konkurencyjności. Natomiast powiązanie systemów ETS ma z kolei zmniejszyć zdaniem autorów tego dokumentu ryzyko ucieczki emisji i zniekształcenia konkurencji oraz wyeliminować potrzebę stosowania mechanizmów dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji gazów cieplarnianych.

Jeżeli chodzi o stanowisko strony rządowej, to pan minister już je przedstawił. Z punktu widzenia interesów Polski istotne jest, aby Zjednoczone Królestwo nie stosowało niższych standardów produkcji – mówię o kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych – niż te, które obowiązują w Unii Europejskiej, zwłaszcza jeżeli chodzi o dobrostan zwierząt, a także nie różnicowało wymagań importowych w stosunku do Polski, co jest istotne na przykład w przypadku hodowli ziemniaków.

Jeżeli natomiast chodzi o skutki prawne tego dokumentu, to przyjęcie projektowanej decyzji upoważni Komisję Europejską do prowadzenia w imieniu Unii Europejskiej negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem w sprawach obszaru sanitarnego i fitosanitarnego między UE a Zjednoczonym Królestwem i umowy dotyczącej powiązania systemów handlu emisjami gazów cieplarnianych.

Jeżeli chodzi o konkluzję, ten dokument inicjuje rozpoczęcie procesu zacieśnienia relacji handlowych i klimatycznych między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Biorąc pod uwagę sam zamysł zacieśnienia współpracy, to jest to dobry kierunek, żeby współpracować ze Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Natomiast jeżeli chodzi o kwestie handlu emisjami, to już powiedziałem, jest tu pewien dysonans, jeśli chodzi o moją rolę. Na tym bym zakończył referowanie dokumentu, natomiast pozwolę sobie, panie przewodniczący, Wysoka Komisjo, powiedzieć kilka zdań dotyczących tego właśnie obszaru. Otóż chciałbym zwrócić uwagę Wysokiej Komisji na uchwałę Sejmu, która została opublikowana w Monitorze Polskim w grudniu 2021 r. Uchwała Sejmu zwracała się o natychmiastowe zawieszenie funkcjonowania unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji lub też wyłączenia Polski z tego systemu do czasu jego reformy.

Przypomnę też Wysokiej Komisji, że Sejm wyraził w tej uchwale przekonanie, że zawieszenie ETS do czasu przygotowania reformy powstrzyma tzw. zieloną inflację – wywołaną podwyżkami cen energii i ciepła dla milionów odbiorców oraz przyspieszy realizację inwestycji w nowoczesne niskoemisyjne źródła wytwarzania energii. Bez wątpienia ten system podlega spekulacyjnym zakupom. Podkreślaliśmy to wielokrotnie. Zwracaliśmy uwagę na ten stan, nieakceptowalny zresztą, różnych instytucji, a także inwestorów finansowych i niefinansowych. Dlatego też ponowiliśmy w czerwcu 2024 r. za pośrednictwem przewodniczącego koła parlamentarnego pana posła Mariusza Błaszczaka projekt uchwały, w której Sejm wzywa rząd pana Donalda Tuska do działania na forum UE na rzecz zawieszenia unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji ETS.

Przypomnę też, że wielu polityków obecnego klubu rządzącego krytykuje chociażby mechanizm ETS 2, w związku z powyższym, jak już powiedziałem, analizując ten dokument, mam pewien dysonans poznawczy, biorąc pod uwagę uchwałę Sejmu opublikowaną w Monitorze Polskim i ten dokument, który został przedstawiony Wysokiej Komisji do przeanalizowania. Tyle z mojej strony. Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Krzysztof Truskolaski (KO):
Dziękuję bardzo, panie pośle.

Otwieram dyskusję. Zgłasza się pan przewodniczący Szynkowski vel Sęk.

Poseł Szymon Szynkowski vel Sęk (PiS):
Dziękuję panu przewodniczącemu.

Szanowni państwo, Wysoka Komisjo, niewątpliwie jakaś forma uregulowania relacji między UE a Wielką Brytanią w tym obszarze jest potrzebna. Dlatego kierunkowo co do idei trudno się sprzeciwiać. Natomiast, po pierwsze, są pewne wątpliwości co do tego, na ile mandat nie sankcjonuje właśnie pewnych obszarów, co do których my jesteśmy głęboko sceptyczni. Na to wskazał pan poseł Mosiński. To jest jeden element.

Drugi element jest taki, że mamy też powody, żeby mieć daleko idące wątpliwości, czy upoważnienie rządu do tego, żeby dał zgodę KE na prowadzenie takich negocjacji, zabezpieczy polski interes w związku z przeszłymi działaniami rządu w ciągu ostatnich dwóch lat i tym, jak pilnował polskich interesów w Unii Europejskiej w szeregu przypadków. Tak że tu jest nasza wątpliwość. Z tego powodu proszę o głosowanie w tej sprawie i ja osobiście wstrzymam się od głosu w tej kwestii. Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Krzysztof Truskolaski (KO):
Dziękuję.

Czy ktoś z państwa chciałby jeszcze zabrać głos w tej sprawie? Dziękuję bardzo. Uważam akurat, panie pośle, że rząd pana premiera Donalda Tuska bardzo dobrze reprezentuje Polskę na arenie Unii Europejskiej. Po ośmiu latach rządów PiS Polska jest liderem w Unii Europejskiej i musimy się z tego cieszyć, a nie na to narzekać.

Szanowni państwo, w związku z tym, że nie widzę więcej zgłoszeń, chciałbym zarządzić głosowanie. Będziemy głosować konkluzję. Dobrze. Możemy już?

Kto jest za tym, aby przegłosować następującą konkluzję: Komisja rozpatrzyła w trybie art. 8 ust. 2 ustawy dokument o sygnaturze COM(2025) 408 – wersja ostateczna i odnoszący się do niego projekt stanowiska RP? Kto jest za? Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Głosujemy. Czy pani poseł chce jeszcze zagłosować? Dziękuję bardzo. Zamykam głosowanie.

Za konkluzją głosowało 17 posłów, przeciw 2, wstrzymało się 11. Stwierdzam, że Komisja rozpatrzyła w trybie art. 8 ust. 2 ustawy dokument o sygnaturze COM(2025) 408 – wersja ostateczna i odnoszący się do niego projekt stanowiska RP. Komisja podzieliła stanowisko rządu. 

Na tym porządek dzienny został wyczerpany. Protokół dzisiejszego posiedzenia będzie wyłożony do przejrzenia w sekretariacie Komisji.

Zamykam posiedzenie Komisji. Dziękuję bardzo.