w sprawie potrzeby uregulowania zasad usprawiedliwiania nieobecności uczniów pełnoletnich
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 17-06-2025
Szanowny Panie Marszałku!
Zgodnie z art. 99 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe[1] obowiązki ucznia określa się w statucie szkoły, z jednoczesnym uwzględnieniem obowiązków w zakresie m.in. usprawiedliwiania, w określonym terminie i formie, nieobecności na zajęciach edukacyjnych, w tym formy usprawiedliwiania nieobecności przez osoby pełnoletnie. Przepis ten nie określa tych form – kwestię tę pozostawiono w gestii szkoły. Wyjaśniam również, że rada pedagogiczna przygotowuje projekt statutu szkoły lub placówki albo jego zmian i przedstawia do uchwalenia radzie szkoły lub placówki[2]. Rada szkoły lub placówki uczestniczy w rozwiązywaniu spraw wewnętrznych szkoły i placówki, a także m.in. uchwala statut szkoły lub placówki[3]. W skład rady szkoły wchodzą nauczyciele wybrani przez ogół nauczycieli, rodzice wybrani przez ogół rodziców oraz uczniowie wybrani przez ogół uczniów[4].
Zatem postanowienia w statucie, dotyczące form usprawiedliwiania nieobecności na zajęciach edukacyjnych, w tym formy usprawiedliwiania nieobecności przez osoby pełnoletnie, uzgadniane są przez wszystkie zainteresowane strony.
Przestrzeganie obowiązków ucznia zapisanych w statucie szkoły dotyczy także regularnego uczęszczania na zajęcia szkolne. W sytuacji, w których uczeń nie może uczestniczyć w zajęciach szkolnych, statut szkoły powinien określać, kiedy można uznać nieobecność ucznia za usprawiedliwioną. Analogicznie, jak w sytuacjach zawodowych, dokumentem niepodlegającym kwestionowaniu jest zaświadczenie lekarskie, które wystawia się w momencie nieobecności ucznia z powodu choroby i nieobecność taką traktuje się jako usprawiedliwioną. Inne przyczyny nieobecności i sposoby ich usprawiedliwiania powinny być określone w statucie szkoły. Uczeń pełnoletni ma możliwość samodzielnego usprawiedliwienia nieobecności, gdyż jako osoba pełnoletnia posiada zdolność do czynności prawnych. Oświadczenie rodziców/opiekunów prawnych uczniów niepełnoletnich lub oświadczenie ucznia pełnoletniego o przyczynach nieobecności jest jak najbardziej uwzględniane. Należy jednak podkreślić, że oświadczenia takie nie mają statusu dokumentu urzędowego, stąd też mogą podlegać ocenie dyrektora szkoły czy nauczyciela (wychowawcy).
Należy zauważyć, że szkoły są zakładami administracyjnymi, tj. jednostkami organizacyjnymi, które są powoływane do wykonywania zadań publicznych w zakresie edukacji i uprawnionymi do nawiązania stosunków administracyjnoprawnych. Zakład administracyjny, jako jedna z form decentralizacji, nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu, jakim w tym wypadku jest szkoła, staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu, a wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących (ustaw i rozporządzeń), jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych. Podobnie osoba pełnoletnia, podejmując pracę, zobowiązana jest do podporządkowania się przepisom nie tylko Kodeksu pracy, ale również regulaminom wewnętrznym zakładu pracy. Zgodnie z art. 1041 § 1 pkt 9 Kodeksu pracy[5] regulamin pracy, określając prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników związane z porządkiem w zakładzie pracy, powinien ustalać w szczególności przyjęty u danego pracodawcy sposób potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.
Minister Edukacji nie planuje wprowadzenia rozwiązań na poziomie centralnym, regulujących odgórnie wskazane kwestie, ustalających jednolite, ogólnokrajowe przepisy dotyczące usprawiedliwiania nieobecności przez uczniów każdej szkoły. Ustawa – Prawo oświatowe pozwala na szczegółowe regulacje tych kwestii dyrektorom szkół, tak jak Kodeks pracy pozwala to uregulować kierownikom zakładów pracy w regulaminie pracy i nie wymienia szczegółowo zasad usprawiedliwiania nieobecności w miejscu pracy, zobowiązując wszystkich kierowników zakładów pracy do ich przestrzegania. Dyrektor szkoły, jako jej przedstawiciel na zewnątrz, przełożony służbowy wszystkich pracowników szkoły, przewodniczący rady pedagogicznej, sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole[6] i jest zobowiązany do ustalenia zasad gwarantujących uczniom i nauczycielom właściwe warunki procesu dydaktyczno-wychowawczego. Tym samym, ma prawo ustalić szczegółowe rozwiązania w zakresie usprawiedliwiania nieobecności przez uczniów, obowiązujące w szkole przez niego prowadzonej.
Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że uczniowie pełnoletni korzystają ze szkoły na zasadzie dobrowolności, nie dotyczy ich już bowiem obowiązek nauki. Nauka w Polsce jest obowiązkowa do 18. roku życia. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia[7]. Zasadniczo, uczniami szkół dla dzieci i młodzieży są osoby niepełnoletnie (część młodzieży osiąga pełnoletność w ostatnich klasach szkół ponadpodstawowych). Uczeń pełnoletni, który nie jest już objęty obowiązkiem nauki, uczęszcza do szkoły ponadpodstawowej na zasadzie dobrowolności. Tym samym, pełnoletni uczeń szkoły ponadpodstawowej, nieobjęty już obowiązkiem nauki, decydując się na ukończenie edukacji w danej szkole, musi uwzględnić podporządkowanie się przepisom statutu danej szkoły.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).
[2] Art. 72 ust. 1 cyt. ustawy.
[3] Art. 80 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy.
[4] Art. 81 ust. 1 cyt. ustawy.
[5] Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.).
[6] Art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 r. poz. 986, z późn. zm.).
[7] Art. 35 cyt. ustawy – Prawo oświatowe.