do ministra edukacji
w sprawie dotowania niepublicznych domów wczasów dziecięcych w okresie wolnym od nauki
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 02-06-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwróciło się Starostwo Powiatowe w Kłodzku. Sprawa dotyczy zweryfikowania obowiązujących przepisów w zakresie dotowania niepublicznych domów wczasów dziecięcych w okresie wolnym od nauki w związku z wydawaniem przez sądy administracyjne sprzecznych rozstrzygnięć.
Jak podaje Zarząd Powiatu Kłodzkiego, wprowadzone od 1 stycznia 2022 r. zmiany w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach, w zakresie funkcjonowania domów wczasów dziecięcych, miały na celu m.in. zlikwidowanie podwójnego finansowania wakacyjnych pobytów w tych placówkach ze środków rodziców i środków budżetowych.
Podczas rozmów z pracownikami ministerstwa w trakcie procedowania tych zmian organy dotujące otrzymywały informacje, że projektowane zapisy nie pozwolą dotować takich jednostek w okresie ferii letnich, zimowych czy przerw świątecznych ze względu właśnie na zapisy w § 68 i 71 tego rozporządzenia. Przepisy zmienianego rozporządzenia zostały powtórzone w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty. Na podstawie tych zmian, jak i na podstawie ówczesnych wyjaśnień ministerstwa większość organów dotujących niepubliczne domy wczasów dziecięcych nie wypłacała dotacji za okresy, w których zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego nie odbywają się zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, czyli nie jest pobierana nauka. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych dotacja przysługuje na wychowanka domu wczasów dziecięcych w okresie pobierania przez ucznia nauki poza miejscem stałego zamieszkania. Wychowankami takiej placówki (zgodnie z § 73 rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty) są dzieci i młodzież przebywający w domu wczasów dziecięcych w celu, o którym mowa w § 71 ust. 1, i niekorzystający z pobytu w domu wczasów dziecięcych w ramach:
1) wypoczynku, o którym mowa w art. 92a–92t ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r. poz. 2230);
2) krajoznawstwa i turystyki organizowanych przez publiczne i niepubliczne szkoły i placówki, do których uczęszczają, inne niż dom wczasów dziecięcych, w którym przebywają.
Ponadto, zgodnie z § 76 ust. 1 tego rozporządzenia, wychowankowie przebywający w domu wczasów dziecięcych spełniają obowiązek szkolny lub obowiązek nauki przez uczęszczanie do szkoły funkcjonującej w domu wczasów dziecięcych lub do szkoły poza domem wczasów dziecięcych.
Zgodnie z organizacją roku szkolnego szkoły (publiczne i niepubliczne) nie funkcjonują w okresie ferii letnich czy zimowych, dlatego dzieci przebywające w takim okresie w domu wczasów dziecięcych nie są wychowankami takiej placówki, tylko uczestnikami wypoczynku. Jakkolwiek Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nakłada obowiązek nauki do 18. roku życia, to jednak poza swym charakterem generalnym nie oznacza obowiązku permanentnego. Takie ujęcie realizuje zagwarantowane dziecku prawo do wypoczynku, chronione m.in. w art. 31 Konwencji o prawach dziecka. Obowiązkowi dziecka do nauki (art. 70 Konstytucji RP oraz art. 35 ust. ustawy Prawo oświatowe) musi odpowiadać jego prawo do wypoczynku i czasu wolnego. Sposób wykonywania tego obowiązku, jak i prawa określa ustawa oraz wydane w ramach delegacji rozporządzenia – w tym rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego, również w zakresie przerw świątecznych i ferii szkolnych.
Zarząd Powiatu Kłodzkiego zauważa, że dotacja przysługuje na podstawie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w momencie, gdy wychowanek, o którym mowa w art. 29 ust. 1 tej ustawy, jest uczniem pobierającym naukę poza miejscem stałego zamieszkania, spełnia obowiązek szkolny i obowiązek nauki poprzez uczęszczanie do szkoły funkcjonującej w domu wczasów dziecięcych lub do szkoły poza domem wczasów dziecięcych oraz nie przebywa w placówce w ramach wypoczynku czy krajoznawstwa i turystyki. Są to warunki, które muszą być spełnione, aby organ mógł wypłacić dotację z art. 29 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Niespełnienie choćby jednego warunku definiującego wychowanka domu wczasów dziecięcych uniemożliwia dotowanie tych placówek w okresie feryjnym.
W okresie, kiedy w szkołach odbywają się zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, uczniowie mają obowiązek pobierać naukę. Natomiast w czasie wolnym od nauki uczniowie dobrowolnie spędzają ten czas na bardzo różnych, zorganizowanych wyjazdach – począwszy od typowego wypoczynku po naukę języków obcych czy przyswajanie innych umiejętności. Dom wczasów dziecięcych może (ale wg przepisów nie ma obowiązku) organizować w czasie letnim wypoczynek o bardzo zróżnicowanym programie, który nie wynika z obowiązujących przepisów, np. ramowych planów nauczania. Ponadto należy zauważyć, że art. 92c ust. 2 ustawy o systemie oświaty narzuca na wszystkich organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży spełnienie odpowiednich warunków; dlatego nie finansuje się z dotacji oświatowej pobytów wycieczkowych, wakacyjnych czy świątecznych, ponieważ te pobyty są realizowane tak samo przez domy wczasów dziecięcych, jak i przez innych organizatorów wypoczynku. Gdyby było inaczej, wówczas ze środków publicznych państwo finansowałoby, zgodnie z zasadą równego traktowania, pozostałych organizatorów wypoczynku. Pozostali organizatorzy wypoczynku są jednak finansowani tylko z opłat rodziców przy realizacji tych samych założeń i spełnieniu warunków art. 92c ust. 2 ww. ustawy, co domy wczasów dziecięcych. Natomiast domy wczasów dziecięcych zostały wprowadzone do systemu oświaty jako jednostki wspierające dzieci (opieka, wychowanie, realizacja obowiązku szkolnego) podczas pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania tych dzieci.
Z powodu nieudzielenia dotacji niepublicznemu domowi wczasów dziecięcych w okresach ferii letnich, zimowych czy przerw świątecznych na czynność Zarządu Powiatu Kłodzkiego zostały złożone skargi przez organ prowadzący taką placówkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Dotychczas orzeczenia tego sądu stały na stanowisku, że dotacja dla takich placówek w ww. okresach była nienależna (wyroki o sygn. akt: III SA/Wr 774/22, III SA/Wr 846/22). Organ prowadzący niepubliczny dom wczasów dziecięcych złożył skargi kasacyjne od tych wyroków do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podobne stanowisko do stanowiska wrocławskiego sądu przyjął również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (m.in. wyrok z dnia 14 lutego 2024 r. I SA/Kr 22/24). Zarząd Powiatu Kłodzkiego zauważa, że część powiatów nie ma problemu z dotacjami dla takich placówek za okres feryjny, ponieważ niepubliczne domy wczasów dziecięcych w ogóle nie ubiegają się tam o dotację za te okresy. Ponadto drugi niepubliczny dom wczasów dziecięcych dotowany przez powiat kłodzki nigdy nie złożył wniosku o udzielenie dotacji za okres feryjny.
Wynika z tego, że pomimo wprowadzanych od 2022 roku przepisów ograniczających dotowanie domów wczasów dziecięcych skrajnie różnie interpretowane są przepisy w tym zakresie. W omawianej sprawie również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu stoi na stanowisku, że dotacja jest nienależna. Kierując się orzeczeniami WSA we Wrocławiu w sprawach Starostwa Powiatowego w Kłodzku czy SKO w Wałbrzychu powiat, jako organ dotujący, nie wypłacał kolejnych dotacji za okresy wolne od nauki. Jednak po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2024 r. I GSK 1034/24 w sprawie niewypłacenia dotacji za lipiec 2022 r. przez Zarząd Powiatu Nowosądeckiego, stwierdzającym bezskuteczność czynności Zarządu Powiatu Nowosądeckiego, 6 marca br. WSA we Wrocławiu zmienił linię orzecznictwa i również uznał bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie odmowy wypłaty dotacji za sierpień 2024 r. Obecnie Zarząd Powiatu Kłodzkiego nie otrzymał jeszcze uzasadnienia tego wyroku.
Pani Minister, czy resort planuje zająć się uregulowaniem przepisów w ramach ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych w taki sposób, aby każdy organ – dotujący czy prowadzący dom wczasów dziecięcych – nie miał wątpliwości, że dotacja w okresie ferii letnich, zimowych czy przerw świątecznych jest nienależna?
Z wyrazami szacunku
Monika Wielichowska
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej