do ministra edukacji, ministra spraw wewnętrznych i administracji
w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia
Zgłaszający: Bolesław Piecha
Data wpływu: 05-06-2025
Szanowny Panie Marszałku,
proszę o przekazanie interpelacji do Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w następującym przedmiocie sprawy: wykładnia art. 73 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 986, ze zm., zwanej dalej: „kartą”) w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, ze zm., zwanej dalej: „u.s.g.”), ze względu na występujące rozbieżności w orzecznictwie, doktrynie, motywowane również stanowiskiem Ministerstwa Edukacji Narodowej w odpowiedzi na zapytanie nr 1344 w sprawie interpretacji obowiązujących przepisów dotyczących możliwości wykonywania funkcji radnego przez nauczyciela korzystającego z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 29 czerwca 2012 r.
Zgodnie z art. 25 ust. 4 u.s.g. na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Poglądy orzecznictwa sądowo-administracyjnego oraz organów nadzoru prawnego ewoluowały na przestrzeni ostatnich kliku lat. Zgodnie z najnowszymi i słusznymi poglądami orzecznictwa sądowego: „(…) W orzecznictwie podnosi się, że zasady określone przez radę gminy przy ustalaniu wysokości diet muszą uwzględniać rekompensacyjny charakter tego ekwiwalentu, tj. koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu oraz ewentualnych utraconych korzyści, jakich radny nie uzyskał w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5279/21). Z tym poglądem należy się zgodzić, ponieważ dieta nie stanowi ani wynagrodzenia za pracę, ani innej formy zapłaty za świadczoną pracę wykonywaną na podstawie umowy praca cywilnego. Jednakże rekompensacyjny charakter diety nie może przybrać formy indywidualnego ustalania jej wysokości odrębnie dla każdego radnego. Gdyby taka możliwość istniała, to wówczas każdemu radnemu powinno się określać co do zasady inną wysokość diety, ponieważ każdy radny ponosiłby zróżnicowane koszty wykonywania mandatu. Niektórzy radni będący np. osobami bezrobotnymi lub emerytami mogliby nie ponosić kosztów wynikających z wykonywania mandatu, a mimo to także i tym radnym dieta przysługuje. Art. 25 ust. 4 u.s.g. nakazuje ustalanie diet dla wszystkich radnych różnicując jej wysokość nie tyle od strat ponoszonych przez radnego z powodu wykonywania mandatu, ile przede wszystkim różnicując jej wysokość od pełnionych funkcji. (…) Tym samym należy zaakceptować sytuację, w której wysokość diety dla radnych stanowi pewną uśrednioną kwotę powiązaną zarówno z nakładem pracy radnego w zakresie wykonywania mandatu, jak i utraconymi korzyściami wynikającymi z ograniczenia możliwości zarobkowania radnego oraz możliwościami finansowymi danej gminy (…)” – uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2383/22. Co za tym idzie, nie można utożsamiać diety radnego tylko i wyłącznie z rekompensatą utraconego zarobku, a zatem traktować jej jako innej działalności zarobkowej w rozumieniu art. 73 ust. 7 karty. Niestety takiej wykładni, a zatem, że dieta radnego stanowi ekwiwalent za inną działalność zarobkową dokonał zarówno minister edukacji narodowej w odpowiedzi na zapytanie nr 1344 w sprawie interpretacji obowiązujących przepisów dotyczących możliwości wykonywania funkcji radnego przez nauczyciela korzystającego z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 29 czerwca 2012 r. (http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=56ADFCB8), jak i Sąd Okręgowy w Rybniku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt IV Pa 28/21. Pogląd zarówno Sadu Okręgowego w Rybniku jak i ministra edukacji narodowej jest krzywdzący i oparty na nieprawidłowych założeniach. Radny miejski, będący równocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia, może i powinien pełnić swój mandat społeczny w szczególności, że z tego powodu nie traci biernego prawa wyborczego, mandatu. Pełnienie tej funkcji nie stoi na przeszkodzie powrotowi do zdrowia, czemu ma służyć urlop dla poratowania zdrowia i oczywiste jest, że będzie nadal ponosił koszty związane z jego wykonywaniem, które jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2383/22, nie stanowią jedynie utraconego zarobku, ale i koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu – tj. np. korzystania ze środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość w związku z wykonywaniem mandatu, korespondencji, używania sprzętów, konieczności np. korzystania ze świadczeń zdrowotnych, rehabilitacji odpłatnie w godzinach, w których skorzystanie z takich samych świadczeń nieodpłatnie nie jest możliwe, a z których radny rezygnuje ze względu na kolizję z obowiązkami radnego w zw. z udziałem w posiedzeniu komisji rady, sesji, spotkaniem z mieszkańcami, interwencją na skutek zgłoszeń mieszkańców.
Ze względu na to, iż pogląd ministra edukacji narodowej z 2012 r. podzielony został w orzecznictwie sądów pracy, wśród radnych miejskich, będących nauczycielami, którzy korzystają z urlopu dla poratowania zdrowia lub mają potrzebę z niego skorzystać, powstaje obawa, że pobieranie diety radnego skutkowało będzie zastosowaniem art. 73 ust. 7 karty, zaś wykonywanie mandatu radnego w pełni w trakcie takiego urlopu z jednoczesną rezygnacją z diety odbierają jako krzywdzące, w szczególności ze względu na dostrzeżony w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych charakter tej diety niesprowadzający się wyłącznie do rekompensaty utraconych zarobków.
Proszę o ustosunkowanie się do powyższej sprawy i odpowiedź na pytania:
1. Czy radny miasta pracujący jako nauczyciel może swobodnie wykonywać swój mandat, będąc jednocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia? Jeśli tak, to w jakim wymiarze.
2. Czy radny miasta pracujący jako nauczyciel może pobierać dietę, będąc jednocześnie na urlopie dla poratowania zdrowia? Jeśli tak, to w jakim wymiarze i wysokości.