w sprawie diet radnych będących nauczycielami na urlopie dla poratowania zdrowia
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 15-09-2025
Szanowny Panie Pośle,
urlop dla poratowania zdrowia jest uprawnieniem nauczycieli wynikającym z przepisu art. 73 ustawy Karta Nauczyciela[1], na podstawie którego nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, na podstawie orzeczenia wydanego przez lekarza medycyny pracy, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku. W czasie całej kariery zawodowej nauczyciel może skorzystać łącznie z 3 lat urlopu.
Na mocy art. 73 ust. 1 pkt a i b urlopu dla poratowania zdrowia udziela się nauczycielowi w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z opinią konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny pracy[2] pojęcie „choroba, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy mogą odgrywać istotną rolę" jest szersze od definicji choroby zawodowej zdefiniowanej w Kodeksie pracy. W opinii konsultanta „(…) relacje zachodzące między stanem zdrowia a warunkami pracy nie dotyczą tylko chorób zawodowych, ale także chorób o przyczynach wieloczynnikowych, wśród których są również czynniki środowiska pracy i pod ich wpływem choroby podlegają niekorzystnym modyfikacjom. Światowa Organizacja Zdrowia definiuje takie choroby jako związane z pracą (work-related disease). Do chorób związanych z pracą można zaliczyć wybrane choroby układu ruchu, układu krążenia, układu oddechowego, układu pokarmowego, choroby natury psychicznej, choroby skóry, cukrzycę i niektóre choroby nowotworowe. W przeciwieństwie do chorób zawodowych katalog chorób związanych z pracą jest katalogiem otwartym i szerokim”.
Pragnę podkreślić, że urlop dla poratowania zdrowia nie jest jedynie czasem odpoczynku. Istotą urlopu dla poratowania zdrowia z jednej strony jest umożliwienie nauczycielowi skutecznego leczenia schorzeń, które powstały lub mogą się rozwinąć w wyniku pracy w zawodzie, z drugiej - biorąc pod uwagę interes pracodawcy jest zapewnienie przydatności nauczyciela do pracy w przyszłości[3].
Jednocześnie urlop dla poratowania zdrowia to forma w pełni płatnej przerwy w pracy, przysługująca nauczycielom, których stan zdrowia wymaga leczenia schorzeń związanych z wykonywanym zawodem. Zgodnie z art. 73 ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela w okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków socjalnych.
Analizując normy prawne dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia, należy zauważyć, że ustawodawca świadomie i konsekwentnie dążył do stworzenia nauczycielowi możliwości powstrzymania się od pracy w celu realizacji zaleconego przez lekarza leczenia i poprawy stanu zdrowia. Ustawodawca przewidział również, iż w czasie trwania tego urlopu nie można nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej. W przypadku stwierdzenia, że w okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel podejmuje inny stosunek pracy lub inną działalność zarobkową (lub kontynuuje wcześniej zawarty stosunek pracy lub inną działalność zarobkową), dyrektor szkoły odwołuje nauczyciela z urlopu, określając termin, w którym nauczyciel obowiązany jest do powrotu do pracy.
Powyższe potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale[4], w której zajął stanowisko, iż celem urlopu dla poratowania zdrowia jest poratowanie zdrowia i żeby tego dokonać, nauczyciel nie może łączyć zatrudnienia w ramach stosunku pracy lub innej działalności zarobkowej z korzystaniem z tego urlopu.
W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy ustawy Karta Nauczyciela nie definiują pojęcia „działalność zarobkowa”, dlatego dyrektor szkoły każdorazowo indywidualnie rozstrzyga, czy działania podejmowane przez nauczyciela w trakcie urlopu są działalnością zarobkową. Nauczyciele podczas przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia powinni w maksymalnym stopniu korzystać z niezakłóconych warunków regenerowania organizmu. Jak wskazano wyżej, w ślad za tym ustawodawca gwarantuje wypłacanie wynagrodzenia ze środków publicznych (samorządowych), pomimo niewykonywania pracy w wysokości należnej nauczycielom wykonującym zadania.
W odniesieniu do radnych należy zauważyć, że zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym[5], pracodawca ma obowiązek zwolnić radnego z wykonywania pracy na czas trwania np. sesji wraz z czasem potrzebnym na dojazd i powrót. Zwolnienie wynikające z ww. przepisu jest obligatoryjne, jednak nieodpłatne co oznacza, że za cały ten czas pracodawca nie ma obowiązku zapłaty wynagrodzenia[6]. Na mocy art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym radnemu przysługuje dieta za udział w pracach rady gminy, która ma być ekwiwalentem za utracony, w związku z wykonywaniem mandatu, czas i zarobek. Jednocześnie na mocy art. 13 pkt 5 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych[7], źródłem przychodu nauczyciela będącego radnym jest zarówno stosunek pracy, jak i działalność wykonywana osobiście związana z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek.
Biorąc pod uwagę powyższe w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej należy stwierdzić, że pobieranie przez nauczyciela, korzystającego z urlopu dla poratowania zdrowia, diet z tytułu pełnienia funkcji radnego w gminie nie jest dodatkowym zatrudnieniem jednak może mieścić się w definicji „innej działalności zarobkowej”, o której mowa w art. 73 ust. 7 ustawy – Karta Nauczyciela.
Ponadto pragnę zwrócić uwagę, że nauczyciel przebywający na urlopie dla poratowania zdrowia nie wykonuje żadnej pracy na rzecz pracodawcy, a co za tym idzie w żadnym przypadku nie występuje do dyrektora szkoły o udzielenie zwolnienia z jej wykonywania. W związku z tym nie dochodzi również do pomniejszenia wynagrodzenia. Tak więc w rozważanym przypadku nauczyciel za ten sam czas otrzymywałby ze środków publicznych wynagrodzenie należne za urlop dla poratowania zdrowia (pełne wynagrodzenie) oraz dietę z tytułu pełnienia funkcji radnego.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.)
[2] Opinia Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy z 30 czerwca 2017 r., która została zamieszczona w dniu 12 lipca 2017 r. na stronie BIP Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Rządowego Centrum Legislacji w Projektach ustaw - Projekt ustawy o finansowaniu zadań oświatowych (Numer z wykazu prac legislacyjnych: UD141).
[3] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2017 r., II PK 336/16.
[4] Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., II PZP 5/05, OSNP 2005/24/387
[5] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153)
[6] Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1994 r., I PZP 22/94.
[7] Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 z późn. zm.)