do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie kontrowersyjnych Obszarów Produkcji Rolnej
Zgłaszający: Krzysztof Ciecióra, Rafał Romanowski
Data wpływu: 08-06-2025
Docierają do nas sygnały zaniepokojenia środowisk rolniczych w związku z praktyką przekazywania gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (WRSP) na rzecz tworzenia tzw. Obszarów Produkcji Rolnej (OPR), które - według dostępnych informacji - są projektami o charakterze wielkoobszarowym, w znacznej mierze przeznaczonymi dla podmiotów o strukturze korporacyjnej, w tym także z kapitałem zagranicznym.
W ocenie organizacji rolniczych oraz izb rolniczych, taka praktyka godzi w konstytucyjny model rolnictwa opartego na gospodarstwach rodzinnych, co stoi w sprzeczności z art. 23 Konstytucji RP. Co więcej, rodzi to poważne wątpliwości co do przejrzystości oraz legalności przyjętych rozwiązań w zakresie gospodarowania gruntami z zasobu Skarbu Państwa.
Poniższe kwestie budzą szczególne zaniepokojenie:
1. Brak szeroko zakrojonych konsultacji społecznych oraz opinii środowisk rolniczych przed ustanawianiem OPR, mimo że decyzje te mają długofalowy wpływ na lokalny rynek dzierżawy ziemi oraz przyszłość rodzinnych gospodarstw rolnych.
2. Pomijanie konstytucyjnie i ustawowo zagwarantowanego pierwszeństwa rolników indywidualnych w procesie dzierżawy gruntów WRSP, co może naruszać zasadę równości wobec prawa oraz prowadzić do nierównego traktowania podmiotów.
3. Zawieranie umów dzierżawy na maksymalnie długie okresy (do 30 lat), często z opcją przedłużenia, co może skutkować trwałym wyłączeniem gruntów z potencjalnego obrotu w kierunku gospodarstw rodzinnych.
4. Wątpliwości prawne dotyczące aktów wewnętrznych KOWR, w szczególności zarządzenia nr 54/2024, które może wykraczać poza zakres upoważnienia ustawowego, ingerując w prawa i obowiązki rolników bez odpowiedniego umocowania w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.
5. Podejrzenie uprzywilejowanego traktowania dużych podmiotów gospodarczych lub funduszy inwestycyjnych kosztem rolników indywidualnych, którzy często nie mają dostępu do informacji ani możliwości konkurowania w procesie przydziału gruntów.
W kontekście powyższego chcielibyśmy również zwrócić szczególną uwagę na działalność oddziałów terenowych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) w województwie zachodniopomorskim, gdzie problematyka dysponowania gruntami z WRSP przybiera wyjątkowo jaskrawe formy. Region ten od lat boryka się z koncentracją ziemi w rękach dużych podmiotów, a rolnicy indywidualni wskazują na systemowe ograniczenia w dostępie do gruntów Skarbu Państwa, co prowadzi do pogłębiającej się nierówności strukturalnej.
W ostatnich tygodniach do biur poselskich trafiały liczne sygnały od lokalnych rolników z powiatów pyrzyckiego, gryfińskiego, stargardzkiego i myśliborskiego, gdzie - według ich relacji - KOWR podejmuje decyzje o dzierżawie dużych areałów (sięgających kilkuset hektarów) bez należytego uprzedzenia, bez publicznych ogłoszeń oraz z pominięciem wniosków rolników indywidualnych o powiększenie istniejących gospodarstw.
Rodzą się również pytania o zgodność lokalnych decyzji z ustawowymi priorytetami wynikającymi z ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W ocenie środowisk rolniczych może dochodzić do sytuacji, w których:
- procedury przetargowe mają charakter fasadowy, z ustalonym z góry beneficjentem;
- brakuje systemu realnego nadzoru i przejrzystości nad decyzjami podejmowanymi na poziomie oddziałów terenowych;
- odmowy dzierżawy kierowane do rolników rodzinnych są nieuzasadnione, a odwołania pozostają bez odpowiedzi;
- ziemia przekazywana jest w trybie pozakonkursowym lub w trybie wyjątku, co budzi uzasadnione podejrzenia o preferencyjne traktowanie wybranych podmiotów.
W związku z powyższym, prosimy o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo podejmie niezwłoczne działania zmierzające do wstrzymania przekazywania nowych gruntów na cele OPR do czasu przeprowadzenia szerokich konsultacji społecznych i opracowania transparentnych, zgodnych z konstytucją zasad gospodarowania zasobem WRSP?
2. Czy ministerstwo dysponuje rzetelnymi analizami efektywności ekonomicznej, środowiskowej oraz społecznej projektów OPR w porównaniu z modelami gospodarstw rodzinnych? Jeśli tak, prosimy o ich udostępnienie.
3. Jakie działania planuje ministerstwo w celu przeciwdziałania możliwym roszczeniom rolników indywidualnych, którzy zostali pominięci w procesach dzierżawy lub potraktowani nierówno względem większych podmiotów?
4. Dlaczego stanowiska wyrażane przez Krajową Radę Izb Rolniczych, Zespół Roboczy ZIEMIA oraz inne reprezentatywne organizacje rolnicze są ignorowane w toku prac nad reformą gospodarowania zasobami WRSP, mimo deklarowanego wcześniej otwarcia na dialog społeczny?
5. Jak ministerstwo ocenia działania oddziału terenowego KOWR w Szczecinie w kontekście zarządzania zasobem WRSP i realizacji polityki państwa w zakresie wsparcia dla rolnictwa rodzinnego? Czy były przeprowadzane kontrole tych działań, a jeśli tak, to z jakim wynikiem?
Zwracamy uwagę, że dalsze utrzymywanie obecnych praktyk może prowadzić do trwałej marginalizacji rodzinnego modelu rolnictwa w Polsce oraz pogłębiania konfliktów społecznych na obszarach wiejskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Ciecióra
Rafał Romanowski
Posłowie na Sejm RP