w sprawie uregulowania trybu w noszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 08-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10278 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie uregulowania trybu wnoszenia i rozpatrywania protestów wyborczych dotyczących wyborów do organów jednostek pomocniczych gminy, uprzejmie przedstawiam co następuje.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania jednostek pomocniczych zostały określone w art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[1], zgodnie z którym, w gminie mogą być tworzone jednostki pomocnicze, w tym sołectwa, dzielnice, osiedla. Kompetencję do utworzenia jednostki pomocniczej – w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy – posiada rada gminy. Tym samym, utworzenie jednostki pomocniczej na podstawie ustawy o samorządzie gminnym ma charakter fakultatywny i mieści się wyłącznie w sferze swobody decyzyjnej rady gminy, która w statucie gminy określa zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej.
Natomiast, stosownie do przepisów art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, sołtys oraz członkowie rady sołeckiej są wybierani w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Regulacje ustawy o samorządzie gminnym nie precyzują jednak kwestii dotyczących zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej oraz zakresu i formy kontroli, a także nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej, pozostawiając je do uregulowania w materii statutowej jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 2 i pkt 5 ww. ustawy). Organowi gminy ustanawiającemu statut jednostki pomocniczej – w omawianym zakresie – pozostawiono zatem daleko idącą swobodę.
Należy podkreślić, że powyższe regulacje korespondują z zasadą wyrażoną w art. 169 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którą ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące. Przedmiotowy przepis prawa poza samym wyróżnieniem pojęcia ustroju terytorialnego nie stanowi o jego zawartości treściowej, nie przesądzając poza tym, jaki zakres materii powinien zostać uregulowany w ustawie, a jaki w innych aktach organów stanowiących.
Reasumując, nie ulega wątpliwości, że prawem jednostki samorządu terytorialnego jest decydowanie o jej ustroju, w tym o szczegółowych kwestiach nienormowanych w gminnej ustawie ustrojowej, a nawet w niej pominiętych. Na władztwo statutowe należy patrzeć z punktu widzenia celu, który statut winien spełniać, a mianowicie dopełnienia treści ustawowych określających ustrój jednostki samorządu terytorialnego czy też organizację i zakres działania utworzonej przez nią jednostki pomocniczej. Podejście wymagające konkretnej podstawy prawnej do każdego działania podważa ideę samorządu terytorialnego, który zarządza sprawami lokalnymi we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność oraz ingeruje w samodzielność statutową samorządu.
W kontekście powyższego informuję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie planuje podejmowania działań legislacyjnych w zakresie problematyki poruszonej w niniejszej interpelacji.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 z późn. zm.