w sprawie wskazania pięciu największych sukcesów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w okresie styczeń-czerwiec 2025 r.
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 30-06-2025
Szanowny Panie Marszałku,
W nawiązaniu do interpelacji nr 10300 Pana Posła Michała Moskala w sprawie wskazania pięciu największych sukcesów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w I. połowie 2025 r. przedstawiam odpowiedzi na pytania.
Ad 1. Z determinacją, odwagą i wiedzą mierzyliśmy się z globalnymi wyzwaniami stojącymi przed Europą. UE w czasie ostatnich sześciu miesięcy głęboko się zmieniła, zjednoczyła i podjęła decyzje zwiększające bezpieczeństwo w obszarze obronności, ochrony granic, cyberprzestrzeni, konkurencyjności, energii, żywności i zdrowia. Mimo coraz trudniejszych okoliczności polska prezydencja zrealizowała kluczowe cele we wszystkich siedmiu wymiarach bezpieczeństwa:
· Podczas polskiej prezydencji UE stworzyła nowy mechanizm finansowania inwestycji w obronność – Instrument SAFE, pierwszy raz w historii przeznaczając na ten cel poważne środki w wysokości 150 mld euro;
· Instytucje UE uznały Tarczę Wschód za projekt strategiczny dla bezpieczeństwa Unii;
· UE przedłużyła sankcje na Federację Rosyjską i przyjęła kolejne pakiety sankcji;
· UE zmieniła podejście do nielegalnej migracji i walki z nadużywaniem systemu azylowego oraz usprawniła ochronę wschodniej granicy;
· Uzgodniliśmy w Radzie UE Cyber Blueprint, nowy system wspólnego reagowania na poważne ataki w cyberprzestrzeni;
· Dzięki naszej determinacji UE uruchomiła ambitny program ograniczenia biurokracji – 5 pakietów uproszczeń Omnibus zwiększających konkurencyjność, poprzez m.in. zmniejszenie liczby raportów i sprawozdań, łatwiejsze inwestowanie, uproszczenia w sektorze rolnictwa i obronności;
· UE ogłosiła Mapę drogową RePowerEU – plan nieodwracalnego odejścia od importu energii z Rosji;
· Uzgodniliśmy w Radzie UE działania na rzecz wzmocnienia pozycji rolników w łańcuchach dostaw;
· Uzgodniliśmy w Radzie UE Pakiet farmaceutyczny, który zwiększy dostępność tanich zamienników leków dla pacjentów i pozwoli rozwijać się firmom produkującym te leki.
Ad 2. Pomimo jednostronnego blokowania od 2023 r. przez Węgry unijnego wsparcia wojskowego dla Ukrainy, podczas polskiej prezydencji i przy ścisłej współpracy z unijną dyplomacją:
- wypłacona została druga transza wsparcia (o wartości 1,9 mld €) z nadzwyczajnych zysków z unieruchomionych rosyjskich aktywów
oraz
- realizowana jest nowa formuła wsparcia obejmująca zakup i przekazanie siłom zbrojnym UA 2 mln sztuk wielkokalibrowej amunicji do końca 2025 r. W I półroczu 2025 r. udało się zrealizować 2/3 tego projektu. Zabezpieczone zostały środki jego finansowania, a 16 państw członkowskich, w tym Polska, potwierdziło chęć udziału.
Polska prezydencja konsekwentnie zabiegała o kontynuację wsparcia politycznego, finansowego i militarnego dla Ukrainy poprzez Europejski Instrument na rzecz Pokoju (EPF) oraz o realizację mandatów wojskowej misji szkoleniowej EUMAM i doradczej misji cywilnej EUAM.
Dwukrotnie, tj. 6 i 20 marca 2025 r., szefowie państw i rządów 26 krajów unijnych wraz z przewodniczącym Rady Europejskiej A. Costą uzgodnili oświadczenia ws. Ukrainy. Oba dokumenty podkreślają gotowość większości państw członkowskich do kontynuowania pomocy finansowej i wojskowej oraz do wniesienia wkładu w gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy. Na zakończenie prezydencji planowane jest przyjęcie konkluzji Rady Europejskiej z rozdziałem dotyczącym Ukrainy.
Dzięki wysiłkom prezydencji i sprawnemu przeprowadzeniu negocjacji, w 3. rocznicę rosyjskiej agresji na Ukrainę przyjęto 16. pakiet sankcji wobec Rosji, a trzy miesiące później, 20 maja – 17. pakiet sankcji. Był to ważny sygnał w kontekście amerykańskich rozmów pokojowych, świadczący o determinacji Unii Europejskiej i konsekwentnej polityce wobec agresora. Obecnie trwają prace nad kolejnym, 18. pakietem sankcji, znacząco uderzających w rosyjski sektor energetyczny oraz system finansowy. W szczególności należy podkreślić, że w czasie polskiej prezydencji udało się umieścić na listach sankcyjnych UE najważniejszą część tankowców wchodzących w skład tzw. rosyjskiej floty cieni (obecnie 372 statki; po przyjęciu 18 pakietu będzie to 477 statków), a także umożliwić obejmowanie środkami ograniczającymi podmiotów z tzw. ekosystemu floty cieni tj. właścicieli tankowców, ich kapitanów i załogi.
Dzięki współpracy prezydencji i instytucji UE udało się uzyskać zgodę na przedłużenie reżimu sankcji gospodarczych wobec Rosji o kolejne 6 miesięcy, tj. do 31 lipca 2025 r. (przedłużenie wymaga jednomyślnej decyzji państw UE co 6 miesięcy) oraz sankcji indywidualnych wobec Rosji, do 15 września 2025 r.
Ponadto, wobec agresora – Rosji przyjęto nowe wpisy indywidualne i rozszerzenie kryteriów w reżimie sankcyjnym dotyczącym działań hybrydowych, nowe wpisy indywidualne związane z rosyjskim wymiarem sprawiedliwości w reżimie dotyczącym łamania praw człowieka (tzw. reżim im. A. Navalnego), a także nowe wpisy w reżimie zapobiegania rozprzestrzenianiu broni chemicznej.
Ad 3.
I. Uniezależnienie energetyczne od Rosji
Podczas polskiej prezydencji miało miejsce zakończenie procesu synchronizacji systemów elektro-energetycznych państw bałtyckich z europejską siecią kontynentalną i odłączenie ich od sieci rosyjskiej, co wpłynie na zwiększenie stabilności dostaw energii i zminimalizuje ryzyko zależności od Rosji, znacznie zwiększając poziom regionalnego bezpieczeństwa energetycznego. To finał długoletnich działań: po 20 latach wszystkie połączenia elektryczne między Litwą, Łotwą i Estonią a Rosją i Białorusią zostały trwale odłączone. Synchronizacja odbyła się za pośrednictwem polskiego systemu, Polskie Sieci Energetyczne odpowiadały za koordynację projektu. Ważnym elementem sieci jest transgraniczne połączenie Polski i Litwy.
Mapa drogowa REPowerEU
Przy wymiernym wsparciu polskiej prezydencji w maju 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła mapę drogową strategii REPower EU, kluczowy element procesu uniezależnienia się państw UE od rosyjskiej ropy naftowej, gazu i paliwa jądrowego, który będzie odbywać się w skoordynowany, bezpieczny i dobrze przygotowany sposób, w miarę postępującej transformacji energetycznej. Mapa Drogowa REPowerEU ma przeciwdziałać używaniu przez Rosję dostaw energii jako metody nacisku, zapewnić niezależność energetyczną UE od Rosji oraz zmniejszyć dochody Rosji, które są wykorzystywane dla finansowania inwazji na Ukrainę.
Mapa Drogowa REPowerEU składa się z dziewięciu działań. Działanie 1. zakłada transparentność dostaw z Rosji; działanie 2. obliguje państwa członkowskie do stworzenia do końca 2025 r. planów wygaszenia dostaw rosyjskiego gazu; działanie 3. zakazuje zawierania nowych kontraktów do końca 2025 r. oraz nakłada obowiązek zerwania długoterminowych umów na dostawę surowca z Rosji do 2027 r.; działanie 4. wskazuje możliwość wspólnych zakupów oraz przeciwdziałania barierom regulacyjnym i lepszemu wykorzystaniu infrastruktury; działania 5. i 6. odnoszą się do zaprzestania importu uranu, paliw nuklearnych, technologii nuklearnych oraz części zamiennych z Rosji; działanie 8. obliguje państwa członkowskie do opracowania planów wygaszenia importu rosyjskiej ropy; działanie 9. odnosi się do egzekwowania sankcji na Rosję, przeciwstawiania się problemowi tzw. floty cieni oraz nielegalnych działań Rosji na morzu.
17 czerwca 2025 r. Komisja Europejska zaprezentowała projekt rozporządzenia ws. zakończenia importu gazu z Rosji i poprawy monitorowania potencjalnych zależności energetycznych. Zakłada on, że z końcem 2027 r. gaz pochodzenia rosyjskiego ma zniknąć z UE.
Projekt rozporządzenia zawiera: a) stopniowy zakaz importu gazu ziemnego z RU i wykorzystywania terminali LNG; b) przepisy mające na celu skuteczne wdrożenie i monitorowanie tego zakazu, a także stopniowe wycofywanie importu ropy naftowej z RU; c) przepisy mające na celu lepszą ocenę bezpieczeństwa dostaw energii w UE; d) obowiązek przygotowania krajowych planów dywersyfikacji (KPD) w zakresie gazu i ropy.
II. Wsparcie Ukrainy
Polska mobilizowała państwa UE oraz instytucje w ramach UE i poza nią (tzw. platforma donorów, Wspólnota Energetyczna), by zapewnić wsparcie dla sektora energetycznego Ukrainy podczas ataków na infrastrukturę krytyczną. Polska prezydencja rozpoczyna dyskusję nad przygotowaniami do kolejnej zimy w Ukrainie i ograniczeniem ryzyka dla inwestycji.
III. Wsparcie Mołdawii
Podczas polskiej prezydencji przyjęto Instrument wsparcia dla reform i wzrostu gospodarczego w Mołdawii o wartości 1,9 mld euro. Podejmowaliśmy działania, w rezultacie których w ramach negocjacji z Parlamentem Europejskim, polepszono warunki przekazywanego wsparcia dla Mołdawii. Wspieraliśmy wypracowanie uzgodnień z PE w sprawie podwyższenia sumy grantów dla Mołdawii o 100 mln euro i udziału wstępnego finansowania z 7% do 18%, co pozwoli Mołdawii na szybkie wdrażanie reform i wesprze niezależność energetyczną. Dzięki pomocy finansowej, dywersyfikacji dostaw energii i wsparciu reform, Mołdawia uniezależnia się od rosyjskich surowców i integruje się z europejskim rynkiem, umacniając proeuropejski kurs.
IV. Ceny energii
W ramach prezydencji Polska podjęła temat obniżania cen energii jako warunku konkurencyjności i wspierając jednocześnie dalszą integrację europejskiego rynku energii.
Ad 4. Polska prezydencja podkreślała potrzebę wzmacniania pozycji rolników europejskich w światowym handlu rolnym oraz działań na rzecz opłacalności i stabilności produkcji rolniczej. W trakcie prezydencji uzgodniliśmy stanowisko Rady wobec pakietu zmian na rzecz wzmocnienia pozycji rolników w łańcuchu żywnościowym, w tym zmian w rozporządzeniu o wspólnej organizacji rynków rolnych oraz nowych regulacji w obszarze transgranicznego zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych (rozporządzenie UTP), które zapewnią większą przejrzystość i uczciwość relacji handlowych. Uzgodnione dzięki intensywnej pracy prezydencji projekty mają na celu zapobieganie sytuacjom, w których wpływowe podmioty w łańcuchu dostaw będą narzucały rolnikom niekorzystne warunki.
Finansowanie WPR po 2027 r. powinno zapewniać odporność i suwerenność europejskiego rolnictwa oraz równoważyć cele produkcyjne z koniecznością ochrony środowiska. By mieć wpływ na propozycję nowego budżetu UE po 2027 r. przedstawiliśmy wspólne rekomendacje dla przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej: silny, dwufilarowy budżet dla rolnictwa, mechanizmy, które nie zmuszają, ale zachęcają rolników do ochrony środowiska, a także wsparcie dla rozwoju wschodnich regionów przygranicznych. Utrzymanie dwóch filarów WPR — wsparcie dochodów rolników i instrumenty rynkowe oraz rozwój obszarów wiejskich — zapewni finansowanie innowacji, zarządzanie ryzykiem i wsparcie inwestycyjne. Przekonaliśmy państwa UE o konieczności uwzględnienia w politykach unijnych potrzeb osób z obszarów wiejskich, gdzie mieszka co czwarty obywatel UE (rural proofing).
Ad 5. Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 23 stycznia 2020 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 284), ministrowi właściwemu do spraw członkostwa RP w UE powierzono m.in. zadanie inicjowania i koordynowania działań związanych ze sprawowaniem przez Polskę prezydencji w Radzie UE. Konsekwencją wejścia w życie ww. ustawy było także przeniesienie obsługi zadań ministra właściwego do spraw członkostwa RP w UE z Ministerstwa Spraw Zagranicznych do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
Zarządzeniem nr 16 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2023 r. utworzono w KPRM Departament Przygotowania i Sprawowania Przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej, a zarządzeniem nr 1 Ministra do spraw Unii Europejskiej z dnia 7 marca 2023 r. ustanowiono Pełnomocnika do spraw przygotowania i sprawowania przez RP Przewodnictwa w Radzie UE w I połowie 2025 r., koordynującego pełen proces przygotowań administracji rządowej do prezydencji.
W ramach przygotowań do prezydencji i koordynacji międzyresortowej utworzono 4 zespoły robocze, w którego pracach biorą udział przedstawiciele MSZ:
1) Zespół roboczy prezydencji ds. programowych, z wiodąca rola KPRM, odpowiedzialny za kwestie identyfikacji spraw na agendzie prezydencji, przygotowanie propozycji priorytetów, w tym priorytetów sektorowych, jak również przygotowanie projektu wkładu Polski do 18-miesięcznego programu Rady UE na okres 1 stycznia 2025 r. – 30 czerwca 2026 r. i przygotowanie projektu 6- miesięcznego programu przewodnictwa Polski w Radzie Unii Europejskiej, a także za koordynację przygotowania fiszek programowych oraz propozycji agend sektorowych Rad UE;
2) Zespół roboczy prezydencji ds. zapewnienia bezpieczeństwa, z wiodącą rolą MSWiA, odpowiedzialny za przygotowanie propozycji i koordynowanie realizacji działań organów administracji rządowej w zakresie ogółu działań zabezpieczających prezydencję;
3) Zespół roboczy prezydencji ds. promocji kulturalnej, z wiodącą rolą MKIDN i współpracą MSZ, odpowiedzialny za przygotowanie propozycji i koordynowanie realizacji działań organów administracji rządowej oraz instytucji kultury w zakresie promocji kulturalnej w trakcie przygotowania i sprawowania prezydencji;
4) Zespół roboczy prezydencji ds. budżetowo-finansowych, z wiodącą rolą pionu europejskiego KPRM, odpowiedzialny za przygotowanie propozycji wytycznych budżetowych i finansowych dla organów administracji rządowej oraz ocenę propozycji wniosków dotyczących kosztów działań centralnych i resortowych związanych z przygotowaniem i sprawowaniem prezydencji.
Przedstawiciel MSZ brał ponadto czynny udział w pracach Komitetu Wspomagającego do spraw Prezydencji Rzeczypospolitej Polskiej w Radzie Unii Europejskiej – organu wspierającego Radę Ministrów, utworzonego na czas prezydencji.
Decyzją nr 15 z dnia 1 czerwca 2023 r. (zmienioną Decyzją nr 39 z 5.12.2023 r. oraz Decyzją nr 42 z 2.10.2024 r.) Dyrektora Generalnego Służby Zagranicznej ustanowiony został Zespół do spraw Prezydencji Rzeczypospolitej Polskiej w Radzie Unii Europejskiej w 2025 r. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Do zadań wewnętrznego Zespołu, w którego skład wchodzą dyrektorzy kierujący komórkami organizacyjnymi centrali oraz kierownictwo Stałego Przedstawicielstwa RP przy UE, należy merytoryczne i organizacyjne przygotowanie programu prezydencji w obszarach tematycznych należących do kompetencji MSZ i bieżąca koordynacja. Zespół wewnętrzny MSZ spotkał się 12 razy w okresie od czerwca 2024 r. do czerwca 2025 r.; 13. spotkanie zaplanowano na 30 czerwca br.
W związku ze szczególna rolą Stałego Przedstawicielstwa RP przy UE w Brukseli w systemie sprawowania prezydencji, obsada kadrowa placówki została czasowo zwiększona o ponad 100%.
W celu zabezpieczenia możliwości sprawnego wykonywania zadań prezydencji zrealizowano ponadto czasowe wzmocnienie kadrowe ośmiu innych placówek zagranicznych, tj. czterech Ambasad RP (w Londynie, Berlinie, Nairobi, Teheranie), dwóch Stałych Przedstawicielstw RP przy NZ (w Nowym Jorku i Genewie), Stałego Przedstawicielstwa RP przy OECD w Paryżu oraz Instytutu Polskiego w Brukseli, a także Protokołu Dyplomatycznego, w celu wsparcia obsługi posiedzeń nieformalnych rad o spotkań wysokiego szczebla w Polsce.
Liczba 945 spotkań odnosi się do szacunkowej łącznej liczby standardowych spotkań grup roboczych i innych gremiów decyzyjnych, odbywających się w czasie polskiej prezydencji przy zaangażowaniu MSZ.
W ich ramach Ministerstwo Spraw Zagranicznych było gospodarzem łącznie 43 spotkań nieformalnych odbywających się w Polsce - zarówno na poziomie ministerialnym, jak i eksperckim. MSZ było, spośród wszystkich resortów, gospodarzem największej liczby spotkań krajowych.
Wszystkie placówki zagraniczne były na bieżąco zasilane wiedzą nt. organizacji i priorytetów prezydencji oraz materiałami promocyjnymi wspierającymi organizację wydarzeń lokalnych. Kilkaset wydarzeń promocyjnych organizowanych przy udziale placówek (spotkania koordynacyjne z udziałem władz kraju urzędowania, seminaria i konferencje, koncerty i wystawy, aktywności w mediach) ukierunkowanych było na pozyskiwanie życzliwości państw członkowskich UE dla priorytetów prezydencji, w szczególności takich jak wzmocnienie bezpieczeństwa i odporności Europy, poprzez rozbudowę jej kompetencji obronnych, maksymalizację pomocy Ukrainie, utrzymanie spójnego stanowiska względem Rosji i Białorusi, poparcie dla polityki rozszerzenia i Partnerstwa Wschodniego czy przeciwdziałanie dezinformacji. Adresując działania do partnerów spoza UE zabiegaliśmy o utrzymanie państw trzecich w orbicie spraw europejskich, zachęcając do współpracy, w tym w relacjach EU-UK oraz w ramach stosunków transatlantyckich.
Aktywność wytypowanych w 2024 roku i odpowiednio przeszkolonych członków korpusu prezydencji, obejmującego tak pracowników centrali MSZ, jak i SP RP przy UE w Brukseli, a także wysoka aktywności placówek zagranicznych, pozwoliła na zaawansowanie działań UE w kluczowych dla Polski i Europy obszarach programowych. Jako aktywne i konstruktywne państwo członkowskie, Polska zyskała na znaczeniu w UE oraz wpływała na kierunek rozwoju Unii, zgodny z polską racją stanu. Dodatkowo, w relacjach z państwami trzecimi, polskie przewodnictwo w Radzie UE niosło ze sobą istotny walor wizerunkowy, budujący postrzeganie naszego kraju jak ważnego aktora europejskiego.
Podjęte działania umożliwiły, w ocenie MSZ, przeciwdziałanie chaosowi organizacyjnemu i spóźnionym przygotowaniom, o których donosiły media. Większość konsultowanych państw członkowskich, które sprawowały prezydencję w niedawnej przeszłości, bądź będą ją sprawować w nieodległej przyszłości, zaawansowane działania przygotowawcze podejmuje z minimum dwuletnim wyprzedzeniem. Przy takim podejściu intensywne przygotowania do polskiej prezydencji powinny się były rozpocząć na początku 2023 roku.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu