do ministra zdrowia
w sprawie likwidacji oddziału ginekologiczno-położniczego w pow. leskim
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 17-06-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwracam się do Pani w imieniu mieszkańców powiatów bieszczadzkiego, leskiego oraz części powiatu sanockiego, których bezpieczeństwo zdrowotne jest poważnie zagrożone w związku z planowaną likwidacją oddziału położniczo-ginekologicznego w Lesku, którego działalność będzie zawieszona od 1 lipca 2025 r. Oddział ten świadczy usługi medyczne w rejonie charakteryzującym się rozległym obszarem, utrudnionym dostępem do innych placówek oraz słabo rozwiniętą infrastrukturą komunikacyjną.
Decyzja ta wpisuje się w ogólnopolski trend powstawania „pustyń położniczych” - obszarów, gdzie odległość do najbliższej porodówki staje się poważną barierą dla planujących poród. Bezpośrednią przyczyną są trudności z finansowaniem ich przez jednostki samorządu terytorialnego zarządzające szpitalami - przykładem są oddziały w Proszowicach, Nowym Mieście Lubawskim, Lubaczowie, Iłży, Pyskowicach Międzyrzeczu, Nisku, w Miejskim Szpitalu Zespolonym w Częstochowie, Lublińcu oraz inne oddziały, którym z powodu nieadekwatnego finansowania grozi zamknięcie.
SP ZOZ Lesko obecnie ma zadłużenie na poziomie 110 mln zł. W związku z tym, że oddział ginekologiczno-położniczy generuje straty, powiat leski pozostawiony z problemem niewystarczającego finansowania ze środków pochodzących z umowy z NFZ wnosi o zlikwidowanie oddziału ginekologiczno-położniczego. Władze powiatu wskazują, że nie będą w stanie utrzymać porodówki, jeżeli nie otrzymają wsparcia finansowego z zewnątrz.
Likwidacja oddziału położniczo-ginekologicznego w Lesku oznacza, że kobiety w ciąży, pacjentki wymagające specjalistycznej opieki ginekologicznej, a także osoby wymagające pilnych interwencji medycznych zmuszone będą do podróży do placówek w Brzozowe, Krośnie, Rzeszowie lub innych odległych miejscowościach. Będzie to prowadziło do sytuacji, w których czas dojazdu przekracza bezpieczny okres dla udzielenia niezbędnej pomocy medycznej. Stanowi to zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentek oraz ich dzieci. Już dziś odległości z najdalej położonych miejscowości do szpitala w Lesku przekraczają 60 km. Po likwidacji tego oddziału ginekologiczno-położniczego odległości do najbliższego takiego oddziału w Brzozowie będą przekraczały 100 km.
Powiaty sanocki, leski i bieszczadzki położone są w górach, co przez znaczną część roku dodatkowo utrudnia transport. W sytuacjach nagłych, jak np. powikłania porodowe, czas dojazdu do odległej placówki może być kluczowym czynnikiem decydującym o zdrowiu matki i dziecka.
Według badań naukowych i zaleceń organizacji takich jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz innych instytucji zdrowia publicznego bezpieczny czas na dotarcie do porodówki wynosi maksymalnie 30 minut, do 60 minut w przypadku nagłych sytuacji okołoporodowych. Ten czas jest kluczowy, aby zminimalizować ryzyko powikłań zarówno dla matki, jak i dziecka.
Sytuacje takie jak przedwczesne oddzielenie łożyska, zagrażająca rzucawka czy inne nagłe powikłania mogą wymagać natychmiastowej interwencji medycznej. Poród poza szpitalem i przy braku wykwalifikowanego personelu oraz sprzętu może prowadzić do komplikacji zdrowotnych, a nawet śmierci matki lub dziecka.
Niekorzystny wpływ likwidacji porodówek na terenach nieprzylegających do dużych metropolii potwierdzają również badania naukowców z uniwersytetów w Minnesocie i Yale, którzy wskazują, że na terenach wiejskich likwidacja takiego oddziału wiąże się z długoterminowym podniesieniem odsetka ciąż zakończonych przedwcześnie oraz porodów poza szpitalem lub w szpitalu nieposiadającym oddziału położniczego.
Dlatego w przypadku takich powiatów, jak bieszczadzkiego, leskiego czy sanockiego, zapewnienie oddziału położniczego w rozsądnej odległości ze względu na trudne warunki geograficzne i długie czasy dojazdu powinno być traktowane priorytetowo. Nie jest też rozwiązaniem dowóz pacjentek w nagłych sytuacjach przez karetki pogotowia ratunkowego - ponieważ ani ratownicy medyczni nie są szkoleni w zakresie przyjmowania porodów z komplikacjami, ani karetki nie są wyposażone odpowiednio do przyjmowania takich porodów.
Poza bezpośrednim zagrożeniem zdrowia w sytuacjach nagłych brak opieki położniczej w możliwie najbliższej okolicy będzie skłaniał kobiety w ciąży do „planowania” porodu z wyprzedzeniem poprzez wybór cesarskiego cięcia w odleglejszych szpitalach, mimo braku wskazań medycznych. To sprzeczne z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczących cięcia cesarskiego, które jednoznacznie mówią, iż „należy dołożyć wszelkich starań mających na celu zmniejszenie odsetka cięć cesarskich” bez wskazań medycznych. Mieszkanie w górzystym terenie oddalonym od szpitala w oczywisty sposób za takie wskazanie uznawane nie jest.
Zamknięcie oddziału położniczego w powiatach bieszczadzkim, leskim i sanockim niesie poważne konsekwencje społeczne i demograficzne, szczególnie w kontekście planowania rodziny i migracji wewnętrznych ludzi młodych. O ile prognozy Głównego Urzędu Statystycznego zakładają spadek liczby urodzeń w Polsce do 2060 r. o 18%, to dla powiatu leskiego prognozowany spadek wynosi 28%, dla sanockiego 37%, a dla bieszczadzkiego 44%.
Oddział położniczo-ginekologiczny w Lesku jest nie tylko miejscem pracy wykwalifikowanego personelu, ale też miejscem szkoleniowym dla młodszych kadr. Likwidacja oddziału może prowadzić do odpływu specjalistów z regionu oraz destabilizacji opieki medycznej.
Dla wielu młodych rodzin decyzja o miejscu zamieszkania jest silnie związana z dostępnością usług publicznych, w tym przede wszystkim opieki zdrowotnej. Brak oddziału położniczego i neonatologicznego to nie tylko fizyczna nieobecność oddziału, ale także sygnał, że region nie oferuje odpowiedniego wsparcia dla kobiet w ciąży i młodych matek – brakuje szkoły rodzenia, poradni laktacyjnej, rehabilitacji poporodowej czy psychologicznego wsparcia. Kobiety czują się pozostawione same sobie, co potęguje stres i ryzyko depresji poporodowej. To przekłada się bezpośrednio na decyzje migracyjne – wiele młodych par wybierze osiedlenie się w większym mieście, gdzie podstawowe potrzeby ich i ich dzieci będą zaspokojone.
Zamknięcie oddziału położniczego w Lesku po tym, jak na przestrzeni lat zniknęły porodówki w Ustrzykach Dolnych i Sanoku, wpisuje się w szerszy obraz kurczącej się infrastruktury społecznej w regionie. Brakuje żłobków, przedszkoli, dobrej jakości edukacji i stabilnych miejsc pracy. Wszystko to sprawia, że powiaty bieszczadzki, leski i sanocki stają się coraz mniej atrakcyjne dla młodych ludzi. Z czasem prowadzi to do dalszej depopulacji, starzenia się społeczeństwa i pogłębiania marginalizacji tych terenów. Brak inwestycji w podstawowe usługi publiczne odbierany jest jako sygnał rezygnacji ze wspierania życia rodzinnego na tych obszarach.
Zamknięcie porodówki staje się nie tylko problemem lokalnym, ale też punktem zwrotnym w decyzjach życiowych setek młodych osób i przyczynia się do trwałego odpływu młodych ludzi, co grozi gospodarczą stagnacją i społecznym zanikiem całego regionu. Powiaty bieszczadzki, leski i sanocki nie będą w stanie konkurować o młodych mieszkańców z większymi, lepiej rozwiniętymi ośrodkami, ani skutecznie skłonić mieszkańców tych regionów do podjęcia decyzji o rodzicielstwie.
W zeszłym roku Pani Minister zapowiadała opracowanie przepisów, by zapewnić dodatkowe środki na oddziały położnicze obsługujące obszary słabo zaludnione i znacząco oddalone od najbliższego oddziału położniczego. Takie zapewnienia padły również ze strony innych polityków koalicji rządzącej, w tym posłanki Frydrych, posła Rząsy, posła Romowicza, a także premiera Donalda Tuska obecnego w Lesku.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Kiedy rząd planuje skierować do Sejmu RP zmiany w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dotyczące zmiany finansowania i współdziałania szpitali powiatowych?
Kiedy Ministerstwo Zdrowia planuje dofinansowanie upadających oddziałów położniczo-ginekologicznych zapewniających dostęp do świadczeń na obszarach o niskiej gęstości zaludnienia i znacznie oddalonych od innych oddziałów porodowych?
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje opracować przepisy pozwalające uwzględniać specyfikę regionów górskich i wiejskich przy kontraktowaniu świadczeń w takich regionach przez NFZ? Czy planowane są również specjalne przepisy dotyczące likwidacji oddziałów ginekologiczno-położniczych na takich obszarach w placówkach zarządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego?
Jakie kroki zostaną podjęte, by zapewnić kobietom z powiatów bieszczadzkiego, leskiego i sanockiego dostęp do bezpiecznej opieki okołoporodowej po ewentualnym zamknięciu oddziału w Lesku?
Czy Ministerstwo Zdrowia przewiduje stałe, ale i doraźne wsparcie dla szpitali powiatowych w zakresie poprawy finansowania i organizacji oddziałów położniczo-ginekologicznych, zamiast ich likwidacji?
Czy Ministerstwo Zdrowia ma plan ograniczenia odpływu kadry lekarskiej z powiatów z niewystarczającym finansowaniem opieki zdrowotnej, w tym z brakiem opieki okołoporodowej?
Źródła:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33779982/ Örtqvist AK, Haas J, Ahlberg M, Norman M, Stephansson O. Association between travel time to delivery unit and unplanned out-of-hospital birth, infant morbidity and mortality: A population-based cohort study. Acta Obstet Gynecol Scand. 2021 Aug;100(8):1478-1489. doi: 10.1111/aogs.14156. Epub 2021 May 5. PMID: 33779982
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21138515/ Ravelli AC, Jager KJ, de Groot MH, Erwich JJ, Rijninks-van Driel GC, Tromp M, Eskes M, Abu-Hanna A, Mol BW. Travel time from home to hospital and adverse perinatal outcomes in women at term in the Netherlands. BJOG. 2011 Mar;118(4):457-65. doi: 10.1111/j.1471-0528.2010.02816.x. Epub 2010 Dec 8. PMID: 21138515
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35525429/ Luke S, Hobbs A, Mak S, Der K, Pederson A, Schummers L. Travel Time to Delivery, Antenatal Care, and Birth Outcomes: A Population-Based Cohort of Uncomplicated Pregnancies in British Columbia, 2012-2019. J Obstet Gynaecol Can. 2022 Aug;44(8):886-894. doi: 10.1016/j.jogc.2022.04.009. Epub 2022 May 5. PMID: 35525429
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34615663/ Banke-Thomas A, Avoka CK, Gwacham-Anisiobi U, Benova L. Influence of travel time and distance to the hospital of care on stillbirths: a retrospective facility-based cross-sectional study in Lagos, Nigeria. BMJ Glob Health. 2021 Oct;6(10):e007052. doi: 10.1136/bmjgh-2021-007052. PMID: 34615663; PMCID: PMC8496383
https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2674780#185408485 Kozhimannil KB, Hung P, Henning-Smith C, Casey MM, Prasad S. Association Between Loss of Hospital-Based Obstetric Services and Birth Outcomes in Rural Counties in the United States. JAMA. 2018;319(12):1239–1247. doi:10.1001/jama.2018.1830