w sprawie funduszu sołeckiego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 07-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10372 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie funduszu sołeckiego, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Na wstępie należy podkreślić, że przepisy ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim[1] nie zawierają enumeratywnego katalogu przedsięwzięć, które można sfinansować ze środków funduszu sołeckiego. Jak wskazano w przedmiotowej ustawie, środki z funduszu sołeckiego można przeznaczyć na realizację wyłącznie tych zadań gminy, które są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy[2] oraz na pokrycie wydatków na działania zmierzające do usunięcia skutków klęski żywiołowej[3]. Ponadto należy zwrócić uwagę, że ustawa o funduszu sołeckim odnosi się do przedsięwzięć zgłoszonych we wniosku przewidzianych do realizacji na obszarze sołectwa[4]. Fundusz sołecki służy zatem wykonywaniu konkretnych, ściśle określonych przedsięwzięć opisanych we wniosku sołectwa.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia warto zaznaczyć, że każdorazowo trzeba rozstrzygnąć, czy zakładane przedsięwzięcie mieści się w katalogu zadań własnych gminy i spełnia pozostałe ustawowe wymogi. Istotne przy tym pozostaje, aby dana inicjatywa uwzględniała prawne unormowania w zakresie finansowania przedsięwzięć z funduszu sołeckiego, zawarte zarówno w ustawie o samorządzie gminnym[5], ustawie o finansach publicznych[6], jak i samej ustawie o funduszu sołeckim.
Należy również podkreślić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie posiada kompetencji do dokonywania wiążącej oceny prawnej sytuacji dotyczącej gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. To organy jednostki samorządu terytorialnego oraz organy nadzoru nad działalnością finansową samorządu terytorialnego (tj. regionalne izby obrachunkowe) są uprawnione do oceny poszczególnych stanów faktycznych w kontekście finansowania konkretnego przedsięwzięcia ze środków funduszu sołeckiego.
Natomiast w zakresie działań realizowanych przez koła gospodyń wiejskich należy zauważyć, że sposób funkcjonowania kół gospodyń wiejskich określa ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich[7], która pozostaje we właściwości Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Odnosząc się do kwestii wyrównania wysokości środków funduszu sołeckiego (np. przez wprowadzenie minimalnej stawki na sołectwo lub korekty algorytmu) należy wskazać, że jedną ze zmiennych służących do obliczania wysokości środków przypadających na dane sołectwo jest kwota bazowa[8]. W tym miejscu warto również zauważyć, że od 2025 r. obowiązuje nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[9], której celem jest wzmocnienie i ustabilizowanie finansów jednostek samorządu terytorialnego poprzez zwiększenie dochodów własnych, co niewątpliwie będzie miało wpływ na wysokość funduszu sołeckiego w kolejnych latach. Ponadto zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o funduszu sołeckim, wydatki wykonane w ramach funduszu podlegają zwrotowi w ustawowej wysokości, tj. 20, 30 lub 40% bez mechanizmu korygującego, co oznacza, że gminy dostają zwrot w pełnej wysokości.
Przedstawiając powyższe jednocześnie informuję, że obecnie w MSWiA są prowadzone analizy dotyczące ewentualnej nowelizacji ustawy o funduszu sołeckim. Dodatkowo w przedmiotowym zakresie będzie kontynuowany dialog m.in. ze stroną samorządową oraz środowiskami sołeckimi w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, gdzie będą analizowane kwestie dotyczące przyszłego kształtu ustawy.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. poz. 301, z późn. zm.
[2] art. 2 ust. 6 ustawy o funduszu sołeckim.
[3] art. 2 ust. 7 ustawy o funduszu sołeckim.
[4] art. 5 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim.
[5] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.).
[6] Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.).
[7] Dz. U. z 2025 r. poz. 310.
[8] obliczona jako iloraz wykonanych dochodów bieżących danej gminy, o których mowa w przepisach o finansach publicznych, za rok poprzedzający rok budżetowy o dwa lata oraz liczby mieszkańców zamieszkałych na obszarze danej gminy, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy o dwa lata, ustalonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
[9] Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572, z późn. zm.).