w sprawie sytuacji nauczycieli i pracowników niepublicznych przedszkoli prowadzonych przez stowarzyszenia
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 09-07-2025
Szanowna Pani Poseł,
odmienność sytuacji przedszkoli publicznych i niepublicznych sięga swoimi korzeniami do postanowień ustawy zasadniczej. To na państwie polskim, reprezentowanym w tym przypadku przez gminy, ciąży obowiązek zapewnienia dzieciom możliwości korzystania z prawa do wychowania przedszkolnego. Takiego obowiązku nie mają osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego (w tym stowarzyszenia). Posiadają one natomiast prawo do zakładania niepublicznych jednostek systemu oświaty, w tym niepublicznych przedszkoli, które w określonych sytuacjach – choć coraz mniej licznych – stanowią wsparcie dla gmin w realizacji ich obowiązkowych zadań własnych. Nie można nie dostrzec, że w dobie niekorzystnych zmian demograficznych, przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego coraz częściej podnoszą kwestię posiadania wolnych miejsc w publicznych przedszkolach przy jednoczesnym obowiązku finansowania przedszkoli niepublicznych (dotacja uzależniona od wysokości planowanych wydatków bieżących na ucznia gminnego przedszkola). Dotacje oświatowe udzielane niepublicznym przedszkolom pochodzą z budżetów gmin zasilanych głównie z ich dochodów własnych (w tym z udziałów we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz z podatku dochodowego od osób prawnych) oraz – w określonych sytuacjach i określonych wysokościach – z subwencji ogólnej i dotacji celowych z budżetu państwa.
Odmienność sytuacji nauczycieli samorządowych przedszkoli i przedszkoli niepublicznych wynika więc, z odmienności samych przedszkoli. Podstawowym rozróżnieniem jest fakt, że w przedszkolach prowadzonych przez gminy nauczyciele zatrudniani są na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.). W przedszkolach niepublicznych nauczyciele, tak jak i inny pracownicy, są zatrudniani na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.). Oznacza to, że wspomniane przez Panią Poseł „warunki finansowe“, rozumiane jako wysokość wynagrodzenia nauczyciela niepublicznego przedszkola zależą od warunków zawartych w umowie o pracę. Jedynie na marginesie można zauważyć, że część wynagrodzenia takiego nauczyciela (lub innego pracownika), pokrywana z dotacji przekazywanej przez gminę, nie może być (w wymiarze rocznym) wyższa niż 150% 12-krotnego średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy – Karta Nauczyciela.
Odnosząc się do świadczeń socjalnych przysługujących pracownikom niepublicznych przedszkoli należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288), fundusz tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, tworzą fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ww. ustawy, pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą tworzyć fundusz do wysokości i na zasadach określonych w art. 5 tej ustawy lub mogą wypłacać świadczenie urlopowe, o którym mowa w art. 3 ust. 4-6 tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy, fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa wyżej, wynosi na jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a i 3 tej ustawy, 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, osoby uprawnione do korzystania z funduszu to pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści – byli pracownicy i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał, w regulaminie, o którym mowa w art. 8 ust. 2 tej ustawy, prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu.
Minister edukacji dostrzega konieczność ustawowego wspierania zarówno przedszkoli publicznych jak i przedszkoli niepublicznych w różnych obszarach. Dla przykładu, w dniu 13 czerwca 2025 r. do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został włączony projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (nr UDER60). Od 16 czerwca projekt jest w uzgodnieniach międzyresortowych. Celem projektu jest rozszerzenie możliwości zatrudnienia w przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem. Obecnie przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.) przewiduje możliwość zatrudnienia w publicznym przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem wyłącznie do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania dzieci, a nie do zajęć wychowania przedszkolnego, w trakcie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego. Proponuje się zmianę w art. 15 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe polegającą na rozszerzeniu zakresu stosowania rozwiązania umożliwiającego zatrudnienie w publicznym przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem do wszystkich zajęć prowadzonych w przedszkolu. Rozwiązanie to pozwoli – w przypadku braku nauczyciela posiadającego wymagane kwalifikacje – zatrudnić osobę, która nie jest nauczycielem, ale ma kompetencje do prowadzenia zajęć z dziećmi w wieku przedszkolnym. Projektowana zmiana umożliwi dyrektorowi przedszkola prowadzenie skutecznej polityki kadrowej i podejmowanie racjonalnych decyzji odpowiednich do potrzeb kadrowych przedszkola. Jednocześnie obowiązek uzyskania zgody kuratora oświaty będzie gwarancją, że osoba niebędąca nauczycielem będzie spełniała niezbędne warunki do prowadzenia zajęć w przedszkolu. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe będzie miał (na podstawie art. 13 tej ustawy) zastosowanie również do przedszkoli niepublicznych.
Do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został włączony także projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (nr UDER57). Projekt ten zakłada zmianę dotyczącą zatrudnienia nauczycieli specjalistów, o których mowa w art. 42d ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, na podstawie innej niż umowa o pracę w niepublicznych jednostkach systemu oświaty. W projekcie ustawy proponuje się wprowadzenie regulacji o charakterze epizodycznym (obowiązującej do dnia 31 sierpnia 2027 r.), umożliwiającej niepublicznym przedszkolom, szkołom oraz ich zespołom powierzanie nauczycielom specjalistom prowadzenia zajęć bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w wymiarze nieprzekraczającym 9 godzin tygodniowo (obecnie ograniczenie to sięga wymiaru do 4 godzin tygodniowo – patrz art. 10a ww. ustawy), także na podstawie innej niż umowa o pracę, pod warunkiem, że w treści łączącego strony stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.
Odnosząc się do kwestii zmian w zasadach finansowania przedszkoli niepublicznych należy wspomnieć, że analizy prowadzone przez zainteresowane podmioty, coraz częściej ujawniają symptomy wyczerpania się dotychczasowych rozwiązań stosowanych w przypadku dotowania placówek wychowania przedszkolnego (tj. przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych). W resorcie od kilku miesięcy trwają analizy i rozmowy na temat dotowania przedszkoli i czynników, które wpływają na zróżnicowanie podstawowej kwoty dotacji w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego. Analizowane są między innymi dane pozyskane od gmin dotujących placówki wychowania przedszkolnego.
Niezależnie od tego jak w przyszłości będzie wyglądał model dotowania placówek wychowania przedszkolnego, ustalając nowe zasady z jednej strony należy brać pod uwagę stanowisko jednostek samorządu terytorialnego, z drugiej zaś możliwości niepublicznych przedszkoli oraz interes rodziców wnoszących opłaty za edukację swoich dzieci w niepublicznych placówkach wychowania przedszkolnego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu