Interpelacja nr 10423

do ministra zdrowia

w sprawie zmian w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług w związku z obniżoną stawką podatku VAT na napoje bezalkoholowe zawierające co najmniej 20% soku

Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Dąbrowska-Banaszek

Data wpływu: 19-06-2025

Szanowna Pani Minister,

w wyniku zmian w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług, które wprowadzono w 2019 roku w Polsce, napoje bezalkoholowe, w których udział masowy soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego wynosi nie mniej niż 20% składu surowcowego objęte są obniżoną stawką podatku VAT w wysokości 5%. W skład katalogu napojów opodatkowanych preferencyjnie na mocy ww. przepisu wchodzą m.in. piwa bezalkoholowe oraz inne napoje bezalkoholowe, a także np. napoje energetyczne, o ile oczywiście spełniają one wymóg zawartości nie mniej niż 20% soku owocowego lub warzywnego.

Przedmiotowe przepisy, które w aktualnej formie obowiązują już od prawie 5 lat, miały na celu uproszczenie tzw. matrycy VAT, która wcześniej oparta była na klasyfikacji PKWiU. Co do zasady intencją przyświecającą ustawodawcy w odniesieniu do towarów objętych obniżoną stawką podatku VAT były chociażby względy zdrowotne. Z tego też powodu wprowadzono wymóg zawartości co najmniej 20% soków w składach napojów objętych preferencyjną stawką. Można mieć jednak wątpliwości, czy cel zdrowotny, w sytuacji w której preferencyjnie na gruncie podatkowym traktowane są chociażby takie napoje jak piwa bezalkoholowe z dodatkiem soku czy napoje energetyczne, jest realizowany, szczególnie że najzdrowszy w powszechnym mniemaniu napój, czyli woda, objęty jest podstawową stawką podatku VAT w wysokości 23%. Jak wskazują niektórzy eksperci, przyjęte w 2019 roku przepisy mogły doprowadzić do sytuacji, w której wiele napojów bezalkoholowych lub energetycznych zostało poddanych modyfikacjom w zakresie ich składu (dodano do nich soki) w takim celu, aby napoje te zaczęły mieścić się w kategorii traktowanej na gruncie podatkowym preferencyjnie. W takim przypadku mielibyśmy do czynienia niestety z wypaczeniem pierwotnych intencji, jakie przyświecały projektodawcom ustawy i posłom popierającym jej wprowadzenie.

Mając na względzie fakt, że niedługo mija 5 lat, od kiedy obowiązują nowe stawki podatku VAT na napoje, zasadne jest dokonanie dogłębnej analizy skutków obowiązywania tych regulacji zarówno na gruncie czysto fiskalnym, jak i w zakresie polityki zdrowotnej. Aby w przyszłości we właściwy sposób kreować politykę państwa w zakresie promowania zdrowszych produktów spożywczych, niezbędne jest przeanalizowanie, jak aktualnie obowiązujące stawki podatku VAT na poszczególne kategorie napojów wpłynęły na ich konsumpcję wśród Polaków. W szczególności zasadne jest zbadanie, czy preferencyjne traktowanie fiskalne takich napojów, jak np. owocowe piwa bezalkoholowe czy napoje energetyczne, nie spowodowało wzrostu ich spożycia kosztem innych, niewątpliwie zdrowszych, ale objętych wyższą stawką podatku VAT napojów (np. woda).

Szanowna Pani Minister, mając na względzie powyższe, proszę o udzielenie, w porozumieniu z innymi ministerstwami i instytucjami zgodnie z ich właściwością, odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy zdaniem ministerstwa aktualnie obowiązująca tzw. matryca VAT realizuje cele zdrowotne w zakresie preferowania podatkowego określonych kategorii napojów? W szczególności czy cel zdrowotny realizowany jest w sytuacji, w której woda opodatkowana jest podatkiem VAT w wysokości 23%, a np. niektóre piwa bezalkoholowe czy napoje energetyczne stawką obniżoną w wysokości 5%?
2. Czy ministerstwo analizowało wpływ uchwalonych w 2019 roku zmian w przepisach dot. podatku VAT na preferencje zakupowe Polaków w zakresie napojów? Jeśli tak, to jakie są wnioski z tych analiz? Czy w okresie od wejścia w życie tych przepisów nastąpił wzrost sprzedaży np. napojów energetycznych czy piw bezalkoholowych korzystających z obniżonej stawki podatku VAT? Jeśli nie, to czy ministerstwo zamierza taką analizę przeprowadzić?
3. Jakie instytucje i w jaki sposób kontrolują lub weryfikują spełnianie przez poszczególne napoje warunków umożliwiających korzystanie z preferencyjnej stawki VAT w związku z zawartością 20% soku? Czy w proces ten są zaangażowane jakiekolwiek instytucje podległe ministerstwu? Czy weryfikacja ta następuje na podstawie oświadczeń producentów, czy są przeprowadzane w tym zakresie badania, a jeśli tak, to jakie badania i jakie instytucje je realizują? Czy były przypadki, w których organy państwa podważyły deklaracje producentów w zakresie zawartości napojów?
4. Czy ministerstwo zamierza rekomendować Ministerstwu Finansów wprowadzenie zmian w przepisach podatkowych, których celem byłoby pełniejsze realizowanie celów zdrowotnych?