Interpelacja nr 10472

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie dramatycznej sytuacji socjalnej i braku systemowego wsparcia dla opiekunów dorosłych osób z niepełnosprawnościami po śmierci podopiecznego

Zgłaszający: Patryk Wicher, Józefa Szczurek-Żelazko, Mariusz Krystian, Andrzej Adamczyk, Anna Dąbrowska-Banaszek, Tadeusz Chrzan, Anna Kwiecień, Agata Wojtyszek, Dariusz Matecki

Data wpływu: 23-06-2025

Działając w oparciu o odpowiednie przepisy Regulaminu Sejmu, składam niniejszą interpelację, której adresatem jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Szanowna Pani Minister,

do biur poselskich i organizacji społecznych coraz częściej docierają sygnały o tragicznej sytuacji życiowej osób, które przez wiele lat opiekowały się członkami rodziny z niepełnosprawnościami – nierzadko w stopniu głębokim – i które po śmierci podopiecznego zostały pozbawione jakiejkolwiek realnej ochrony socjalnej ze strony państwa.

Opiekunowie ci, przez dekady wykluczeni z rynku pracy z powodu pełnoetatowej opieki nad bliskim, nie nabyli odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego, ich emerytury są symboliczne lub nie przysługują im wcale, a wsparcie finansowe po śmierci osoby z niepełnosprawnością – jeżeli w ogóle istnieje – okazuje się niewystarczające. Często pozostają z zasiłkami rzędu 300 zł miesięcznie, bez realnych szans na zatrudnienie z uwagi na wiek, stan zdrowia oraz lokalne warunki rynkowe.

Co szczególnie alarmujące – dochodzi również do sytuacji, w których po latach leczenia i orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, osobom odbierane są świadczenia, a stopień niepełnosprawności zostaje arbitralnie obniżony. W efekcie osoby przewlekle chore, nierzadko z przeciwwskazaniami do pracy fizycznej, pozostają bez środków do życia i bez możliwości samodzielnego zabezpieczenia egzystencji.

Jeden z licznych przypadków, który wpłynął do mojego biura, dotyczy kobiety, która przez 24 lata samodzielnie opiekowała się synem z porażeniem mózgowym i padaczką. Po jego śmierci została całkowicie pozbawiona wsparcia, z uwagi na to, że świadczenia opiekuńcze przed 2016 r. nie przysługiwały opiekunom dorosłych. Dziś – u schyłku wieku przedemerytalnego, chora i niezdolna do pracy – żyje za 300 zł miesięcznie. Jej przykład nie jest wyjątkiem.

Wobec powyższego zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy w obecnym stanie prawnym możliwe jest weryfikowanie decyzji o cofnięciu świadczeń i zmianie stopnia niepełnosprawności przez niezależne instytucje odwoławcze, zwłaszcza w sytuacjach rażących i krzywdzących społecznie?
2. Czy ministerstwo analizowało sytuację opiekunów, którzy utracili dzieci przed 2016 rokiem i w związku z tym nie zostali objęci nowelizacjami ustawowymi dotyczącymi świadczeń opiekuńczych?
3. Jakie działania są obecnie podejmowane lub planowane przez resort w celu zapewnienia minimalnego poziomu egzystencji dla osób, które – ze względu na wiek, stan zdrowia i historię życiową – nie mają szansy powrotu na rynek pracy?
4. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie systemowych rozwiązań rekompensujących opiekunom osób z niepełnosprawnościami – po ich śmierci – wieloletni trud i poświęcenie, które wykluczyły ich z rynku pracy, a tym samym pozbawiły możliwości godziwego zabezpieczenia emerytalnego?