do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie ułatwienia dostępu do archiwalnych materiałów Polskiego Radia oraz Telewizji Polskiej dla lokalnych izb pamięci, minimuzeów, muzeów społecznych oraz miejsc pamięci prowadzonych przez stowarzyszenia, gminy, szkoły, a także grupy nieformalne oraz osoby prywatne - społeczników i pasjonatów historii
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 24-06-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwrócono się do mnie z prośbą o podjęcie interwencji w sprawie ułatwienia dostępu do archiwalnych materiałów Polskiego Radia oraz Telewizji Polskiej dla lokalnych izb pamięci, minimuzeów, muzeów społecznych oraz miejsc pamięci prowadzonych przez stowarzyszenia, gminy, szkoły, a także grupy nieformalne oraz osoby prywatne – społeczników i pasjonatów historii. Lokalne izby pamięci oraz minimuzea pełnią niezwykle istotną rolę w ochronie i popularyzacji dziedzictwa regionalnego. Warto podkreślić, że tego typu placówki funkcjonują bardzo często jako muzea społeczne – powstają z inicjatywy lokalnych środowisk, są prowadzone dzięki zaangażowaniu mieszkańców i społeczników, najczęściej bez wsparcia ze strony instytucji centralnych czy budżetów państwowych. To właśnie w tych miejscach, dzięki codziennej pracy wolontariuszy, gromadzone są bezcenne pamiątki, dokumenty, fotografie i relacje świadków, które tworzą unikalny obraz historii małych ojczyzn.
Współpraca tych placówek ze szkołami, nauczycielami oraz pasjonatami historii przyczynia się do szerokiej edukacji młodzieży, umacniania lokalnej tożsamości oraz przekazywania wartości obywatelskich i szacunku do tradycji. Archiwalne nagrania radiowe i telewizyjne stanowią często jedyne zachowane świadectwa istotnych wydarzeń lokalnych – relacji z obchodów, rozmów z mieszkańcami, reportaży o miejscach i osobach ważnych dla danej społeczności. Ich udostępnienie umożliwia prowadzenie autentycznej edukacji regionalnej i historycznej, której nie zastąpią żadne podręczniki. Jak wskazano, obecne zasady udostępniania archiwalnych materiałów Polskiego Radia i Telewizji Polskiej nakładają na muzea społeczne i izby pamięci ogromne obciążenia finansowe. Koszty licencji – sięgające nawet kilku tysięcy złotych za krótkie fragmenty nagrań – przekraczają możliwości finansowe placówek prowadzonych bez budżetu, nierzadko przez wolontariuszy lub organizacje non-profit.
Osoby, które zwróciły się do mnie również zwracają uwagę, że archiwalne materiały Polskiego Radia i Telewizji Polskiej powstały jako dokumenty epoki, finansowane w zdecydowanej większości ze środków publicznych, czyli przez polskie państwo. Są one wspólnym dobrem wszystkich obywateli i powinny służyć społeczeństwu – w szczególności w działalności edukacyjnej, kulturalnej i na rzecz ochrony dziedzictwa narodowego. Ograniczanie dostępu do nich poprzez wygórowane opłaty licencyjne stoi w sprzeczności z interesem publicznym oraz misją społeczną i edukacyjną tych instytucji.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o ustosunkowanie się do przedstawionej sprawy i udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy możliwe jest podjęcie prac legislacyjnych, które umożliwiłyby bezpłatny dostęp do archiwalnych nagrań Polskiego Radia i Telewizji Polskiej (lub innych archiwów, które wymagają dużych opłat licencyjnych) dla izb pamięci, muzeów społecznych, minimuzeów, muzeów regionalnych, szkolnych izb tradycji i podobnych instytucji prowadzonych przez stowarzyszenia, gminy, szkoły czy osoby prywatne albo wprowadzenie specjalnych, symbolicznych opłat licencyjnych (np. licencja na czas nieoznaczony za ułamek obecnej ceny), z możliwością ograniczenia licencji wyłącznie do określonego miejsca (np. konkretnego budynku, szkoły, muzeum czy adresu)?
Umożliwienie takiego dostępu z pewnością przyniesie wymierne korzyści w zakresie ochrony lokalnego dziedzictwa narodowego, upowszechniania wiedzy historycznej oraz wspierania edukacji młodzieży oraz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.