do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie interpretacji przepisów art. 15gg ust. 7 tzw. ustawy covidowej i obowiązku zwrotu przez przedsiębiorców pomocy wraz z odsetkami udzielonej w ramach tarczy antykryzysowej
Zgłaszający: Marek Krząkała
Data wpływu: 22-01-2024
Szanowny Panie Ministrze!
Art. 15gg tzw. ustawy covidowej umożliwiał uzyskanie dofinansowania do wynagrodzeń i składek za okres maksymalnie 3 miesięcy. Spór przedsiębiorców z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Katowicach dotyczy interpretacji ust. 7 tego przepisu wskazującego, że pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych można otrzymać wyłącznie w przypadku, jeśli przedsiębiorca nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników, w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy.
W marcu 2020 r. w związku z wprowadzeniem obejmującego cały kraj tzw. lockdownu zostały uruchomione tzw. tarcze antykryzysowe mające złagodzić przedsiębiorcom skutki zamrożenia gospodarczego. Pierwszą z takich pomocy było zwolnienie mikroprzedsiębiorców z obowiązku opłacania składek ZUS. Zasady udzielania i rozliczania tej pomocy były właściwie z dnia na dzień zmieniane, ostatecznie dotyczyły wszystkich przedsiębiorców opłacających składki za maksymalnie 10 osób niezależnie od spadku dochodów i branży. Zwolnienie z opłacania składek ZUS w powyższym brzmieniu obejmowało okres marzec-maj 2020 r. Przedłużający się stan większego lub mniejszego zamrożenia gospodarczego skutkował wprowadzeniem kolejnych podobnych tarcz m.in. w postaci dofinansowania ze środków FGŚP do wynagrodzeń pracowników nieobjętych przestojem, przestojem ekonomicznym lub obniżonym wymiarem czasu pracy w następstwie COVID-19 (art.15gg ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dalej: ustawa covidowa). Dofinansowania udzielały wojewódzkie urzędy pracy.
Dla przykładu mikroprzedsiębiorca zatrudniający w tamtym okresie 9 osób i mający około 30-procentowy spadek obrotów oraz właściwie niepomniejszone koszty stałe skorzystał ze zwolnienia z ZUS za miesiące marzec-maj 2020 r. oraz z dofinansowania z art. 15gg ustawy covidowej w miesiącach lipiec-wrzesień 2020 r. w zakresie dofinansowania do wynagrodzeń oraz zwolnienia z ZUS (w tamtym okresie nie spełniał już warunków dla zwolnienia z opłacania składek udzielanego w ramach kolejnej tarczy bezpośrednio z ZUS). Zgodnie z postanowieniami programu w październiku 2020 r. terminowo rozliczył dofinansowanie z art. 15gg i dokonał zwrotu niewykorzystanych środków. Po prawie 3,5 roku od otrzymania dofinansowania w listopadzie 2023 r. przedsiębiorca został zobowiązany do zwrotu prawie kilkunastu tysięcy złotych z tytułu rzekomo nienależnie pobranego świadczenia w postaci dofinansowania do składek ZUS wraz z należnością odsetkową. Co istotne znaczna część z tej kwoty to sama należność odsetkowa. W ocenie wojewódzkiego urzędu pracy podstawę dla zwrotu stanowi art. 15gg ust. 7 wskazujący, iż pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych można otrzymać wyłącznie w przypadku, jeśli przedsiębiorca nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników, w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. Organ stoi na stanowisku, iż zwolnienia z opłacania składek ZUS za miesiące marzec-maj 2020 r. udzielone przez ZUS stanowią pomoc „w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy” w żaden sposób nie uzasadniając swojego podejścia pomimo, iż pomoc otrzymana za okres marzec–maj 2020 r. dotyczy wypłat za inny okres i nie była finansowana z FGŚP. W wyjaśnieniach telefonicznych organ wskazuje przedsiębiorcy na wytyczne ministerialne w tym zakresie, które nigdzie nie zostały opublikowane.
Dodatkowo WUP w Katowicach wskazuje na standard takiego podejścia jako unikającego niedozwolonej kumulacji pomocy publicznej. 1 lipca 2021 r. ustawodawca rozwiewając wątpliwości interpretacyjne art. 15gg ust. 7, dodał do tego przepisu ustęp 7a, w którego treści wprost dopuszcza korzystanie z pomocy z art. 15gg w sytuacji, gdy przedsiębiorca korzystał ze zwolnienia z ZUS za inne miesiące niż te objęte dofinansowaniem z art. 15gg. Przyjęcie, że to samo zachowanie w 2020 r. stanowiłoby kumulacje pomocy, a w 2021 r. już by jej nie stanowiło byłoby nieuzasadnione w kontekście braku zmian w tym czasie interpretacji pojęcia kumulacji pomocy publicznej. Dodatkowo mocno nielogicznym byłoby założenie wprowadzania kolejnych tarcz obejmujących w każdym przypadku dofinansowanie do wynagrodzeń lub/i składek z ZUS przy jednoczesnym założeniu, że po skorzystaniu z pomocy na początku pandemii przedsiębiorcy nie mogą już z żadnej z kolejnych tarcz skorzystać. Warto podkreślić, że po udostępnieniu wniosku o dofinansowanie z art. 15gg na stronie organu pojawiły się dokumenty instruujące o sposobie wypełnienia, zasadach programu itp. w tym wiele wytycznych, co do sposobu rozliczenia pomocy. W żadnym wypadku, żaden z tych dokumentów nie wskazywał na brak uprawnienia do korzystania z tej pomocy łącznie z (dotycząca w praktyce wszystkich mikro przedsiębiorców) pierwszą tarczą z marca 2020 r. Dodatkowo w ówczesnym okresie kontakt z organami dysponującymi środkami był z oczywistych względów ograniczony. Jedyny punkt wniosku zawierający oświadczenie dotyczące składek z ZUS jest przy tym sformułowany w sposób wskazujący na odpowiedź odnośnie do aktualnego dla jego składania okresu, a nie zwolnienia kiedykolwiek z obowiązku płacenia składek z ZUS. W tamtym czasie (lipiec 2020) przy spełnieniu odpowiednich przesłanek przedsiębiorcy mogli być zwolnieni z obowiązku zapłaty składek ZUS i wtedy logicznym byłby brak możliwości skorzystania z dofinansowania do nich w ramach art. 15gg i obowiązek złożenia odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie.
Na domiar złego opieszałość organów państwa doprowadziła do powstania obowiązku zwrotu świadczenia z odsetkami – w tym przypadku za 3 lata. Jeżeli organ miał takie stanowisko jakie prezentuje obecnie powinien odmawiać wypłaty świadczenia lub kwestionować jego rozliczenie w rozsądnym terminie od jego złożenia. Tymczasem analiza rozliczeń beneficjentów tarcz następuje po trzech latach, a zwrot środków ma następować z należnością odsetkową. Beneficjent nie ma przy tym możliwości kwestionowania np. samej należności odsetkowej, ponieważ w przypadku braku terminowej wpłaty całości żądanej przez organ kwoty jest zobowiązany do zwrotu całości kwoty dofinansowania, tj. łącznie z kwotą przyznaną na wynagrodzenia pracowników (która nie jest w żaden sposób kwestionowana przez strony sporu).
W związku z przedstawionym powyżej problemem proszę o odpowiedź na pytania:
1. Jaka jest interpretacja przepisów przez ministerstwo w wyżej opisanej sprawie i czy w tym wypadku Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach podejmuje poprawne działania?
2. Jaka jest skala problemu w całym kraju i dlaczego organy państwa rozpoczęły weryfikację wniosków składanych przez przedsiębiorców dopiero po 3 latach?
3. Czy zasadne jest naliczanie odsetek, które wynikają wprost z zaniechania WUP w sprawdzaniu poprawności składanych wniosków w ramach tarczy antykryzysowej?
Z wyrazami szacunku
Marek Krząkała
Poseł na Sejm RP