w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 14-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 10555 Pana Posła M. Rząsy dot. problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na pytania. Jednocześnie pragnę zaznaczyć, iż Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie jest właściwe do udzielenia odpowiedzi na pytania 5 – 8 zawarte w powyższej interpelacji.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie dysponuje wiarygodnymi danymi statystycznymi dotyczącymi liczby obywateli polskich lub polskiego pochodzenia znajdujących się w kryzysie bezdomności w państwach Europy Zachodniej. Wynika to z faktu, że państwa pobytu nie gromadzą statystyk na temat liczby bezdomnych wg narodowości. Szczątkowe dane są natomiast zbierane przez lokalne organizacje rządowe i samorządowe zajmujące się pomocą bezdomnym. W oparciu o zgromadzone przez konsulów RP dane orientacyjne można oszacować, że liczba osób w kryzysie bezdomności posiadających obywatelstwo polskiego lub będące polskiego pochodzenia wynosi co najmniej kilkanaście tysięcy osób w państwach Europy Zachodniej, tj. w Niemczech, Francji, Niderlandach, Belgii, Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, na Malcie, w Austrii, w Szwajcarii, w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii. Należy podkreślić, że ustalenie wiarygodnych statystyk na ten temat jest tym trudniejsze, że wiele osób bezdomnych przemieszcza się, nie korzysta regularnie z pomocy i często unika kontaktów z pracownikami socjalnymi (gł. tzw. streetworkerzy). MSZ nie dysponuje podstawą prawną ani narzędziami do rejestrowania podróży zagranicznych obywateli polskich, dlatego nie może gromadzić własnych danych statystycznych.
Udzielanie pomocy konsularnej obywatelom polskim, w tym osobom w kryzysie bezdomności, jest jednym z zadań konsulów RP. Konsulowie RP współpracują z lokalnymi władzami oraz organizacjami pomocowymi w celu niesienia pomocy osobom potrzebującym doraźnej pomocy. W związku z tym konsulowie m.in. udzielają zapomóg finansowych i rzeczowych, wydają decyzje o pomocy finansowej na powrót do kraju, wydają dokumenty paszportowe. Ważne jest, aby wyraźnie zaznaczyć, że konsulowie RP – co do zasady – udzielają pomocy na wniosek obywatela polskiego. Często przeszkodą w udzielaniu pomocy konsularnej jest brak woli współpracy ze strony osoby bezdomnej. Jednocześnie jednak, konsulowie we współpracy z lokalnymi partnerami prowadzą działania prewencyjne: gromadzą informacje o miejscach wsparcia osobom bezdomnym (głównie: noclegownie, jadłodajnie, punkty wsparcia przy dworcach komunikacyjnych), udzielają wsparcia materialnego organizacjom pomocowym (głównie: zakup żywności, odzieży, środków czystości dla bezdomnych), współpracują z lokalnymi i polskimi streetworkerami (np. Fundacja Barka), aby namówić osoby w kryzysie bezdomności do skorzystania z pomocy etc. Zakres i formy pomocy różnią się w zależności od warunków miejscowych, biorąc pod uwagę m.in. liczbę osób bezdomnych czy prowadzoną przez lokalne władze politykę socjalną.
Koszty udzielania pomocy konsularnej przez konsulów RP są finansowane z budżetu państwa. Konsulowie – w zależności od potrzeb lokalnych – dysponują środkami finansowymi na dany rok kalendarzowy na udzielanie zapomóg finansowych i rzeczowych. Wydatkowane środki są po zakończeniu roku rozliczane biorąc pod uwagę poprawność formalną i merytoryczną. Pomoc prowadzona przez władze lokalne jest finansowana z budżetu tych organów. Organizacje pozarządowe są finansowane z budżetów własnych zgodnie z lokalnym prawem. W związku z kierunkami polityki polonijnej wyznaczonymi w exposé Ministra Spraw Zagranicznych oraz założeniami Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030 zachodzi konieczność skierowania większych środków finansowych na działania w zakresie polityki społecznej, realizowane w ramach opieki i pomocy dla Polonii i Polaków za granicą. W bieżącym roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych, dostrzegając potrzebę wsparcia takich obszarów jak polityka powrotowa oraz pomoc społeczno-humanitarna dla osób znajdujących się w kryzysach np. bezdomności, bezrobocia, zdrowia psychicznego i in., planuje realizację projektów wyłonionych w drodze postępowania konkursowego, adresowanych do organizacji polonijnych zajmujących się tego typu problemami. Ogłoszenie konkursu otwartego w tym obszarze przewidywane jest w sierpniu br.
MSZ nie odnotował dotychczas informacji o „deportacji” obywateli polskich z Europy Zachodniej do Polski. Naruszenie zasad pobytu przez obywateli polskich w tych krajach, zwłaszcza w państwach strefy Schengen nie jest – zgodnie z prawem międzynarodowym – notyfikowane konsulom RP, chyba że doszłoby z tego powodu do zatrzymania/aresztowania/pozbawienia wolności.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu