w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 22-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10570 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie zjawiska rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Fundusz sołecki jest formą budżetu partycypacyjnego, który został uregulowany na gruncie ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim[1]. Przedmiotowa ustawa definiuje zasady tworzenia funduszu oraz zasady zwrotu (z budżetu państwa) gminom części wydatków wykonanych w jego ramach.
Podkreślenia wymaga, że fundusz sołecki jest fakultatywny. Powyższe oznacza, że decyzje o tym czy na terenie danej gminy utworzyć fundusz podejmuje rada gminy. Zgodnie z przyjętą ustawowo procedurą, rada gminy – w terminie do 31 marca roku poprzedzającego rok budżetowy, którego dotyczy – rozstrzyga o wyodrębnieniu w budżecie gminy środków stanowiących fundusz, podejmując uchwałę, w której wyraża zgodę, albo nie wyraża zgody na jego wyodrębnienie. Uchwała o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie do kolejnych lat budżetowych następujących po roku, w którym została podjęta. Natomiast uchwała o niewyrażeniu zgody ma zastosowanie wyłącznie do roku budżetowego następującego po roku, w którym została podjęta.
Należy zwrócić uwagę na fakt, że fundusz sołecki w danym roku budżetowym realizowany jest w całości ze środków finansowych gminy. Zwrot (z budżetu państwa) części wydatków gmin wykonanych w ramach funduszu następuje w roku kolejnym w ustawowej wysokości, tj. 20%, 30% lub 40%. Powyższe oznacza, że znaczna większość wydatków w ramach funduszu sołeckiego (tj. minimum 60%) jest pokrywana z budżetu gminy. Do wyłącznej kompetencji rady gminy pozostaje decyzja o niewyodrębnianiu funduszu sołeckiego w danym roku budżetowym kierując się np. sytuacją finansową gminy czy przeznaczeniem środków na inne inwestycje.
Odnosząc się do zawartego w interpelacji stwierdzenia o rezygnacji przez część gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z utworzenia funduszu sołeckiego, w poniższej tabeli przedstawiono dane dotyczące realizacji funduszu sołeckiego w latach 2014-2024.
Tabela: Realizacja funduszu sołeckiego w latach 2014-2024
| Rok wyodrębnienia przez gminę funduszu |
Liczba gmin, |
Liczba gmin, |
| 2014 |
1 419 |
1 369 |
| 2015 |
1 498 |
1 470 |
| 2016 |
1 510 |
1 496 |
| 2017 |
1 551 |
1 532 |
| 2018 |
1 596 |
1 581 |
| 2019 |
1 593 |
1 583 |
| 2020 |
1 527 |
1 514 |
| 2021 |
1 498 |
1 493 |
| 2022 |
1 501 |
1 487 |
| 2023 |
1 522 |
dane będą znane w III kwartale 2025 r. |
| 2024 |
1 620 |
dane będą znane w III kwartale 2026 r. |
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
Z przedstawionych powyżej danych wynika, że liczba gmin, w których wyodrębniono fundusz sołecki stopniowo rosła do roku 2020 i 2021 – kiedy to nastąpił niewielki spadek. Natomiast w kolejnych latach liczba gmin, które wyodrębniają fundusz sołecki stale wzrasta, aż do roku 2024 – w którym fundusz wyodrębniono w rekordowej liczbie 1620 gmin.
Ponadto, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o funduszu sołeckim, wydatki wykonane w ramach funduszu podlegają obecnie zwrotowi w ustawowej wysokości, tj. 20, 30 lub 40% bez mechanizmu korygującego, co oznacza, że gminy dostają zwrot w pełnej wysokości. Powyższe może przyczynić się do zwiększenia w kolejnych latach liczby gmin, które wyodrębnią fundusz sołecki.
Odnosząc się do pozostałych zagadnień poruszonych w interpelacji informuję, że w obszarze ewentualnej nowelizacji ustawy o funduszu sołeckim będzie kontynuowany dialog m.in. ze stroną samorządową oraz środowiskami sołeckimi w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. poz. 301, z późn. zm.