w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 24-07-2025
Szanowna Pani Poseł,
Minister Edukacji rozumie wagę działań dotyczących wspierania rozwoju umiejętności uczniów w zakresie rozpoznawania i właściwego reagowania na dezinformację. Dlatego już od kilku lat w podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa, w tym także w roku szkolnym 2025/2026, uwzględnia się rozwijanie umiejętności uczniów, dotyczących krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Działania, które są umieszczane w podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa w danym roku szkolnym wskazują wszystkim podmiotom zaangażowanych w proces kształcenia najważniejsze kierunki działań, które powinny uwzględniać w swoich planach. W przypadku placówek doskonalenia nauczycieli oznacza to konieczność przygotowania przez nie oferty doskonalenia zawodowego dla nauczycieli, uwzględniającej tę tematykę.
Również planowane przez Ministra Edukacji szkolenia dla nauczycieli w obszarze umiejętności cyfrowych, realizowane na poziomie centralnym, uwzględniają w swoich programach zagadnienia dotyczące krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Do 2028 roku ze szkoleń skorzysta ponad 100 tys. nauczycieli.
Wśród innych działań edukacyjnych, wspierających umiejętności uczniów w zakresie rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji zamieszczonych w sieci, można wymienić m.in. obejmowanie patronatem honorowym lub udział Ministra Edukacji w komitetach honorowych wydarzeń i programów, których istotnym komponentem są zagadnienia związane z przeciwdziałaniem dezinformacji, bezpieczeństwem cyfrowym oraz świadomym i odpowiedzialnym korzystaniem z zasobów internetowych.
Przykładami tego typu inicjatyw są:
Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracowało także z Fundacją PZU przy organizacji konkursu “Postaw na #CzystyPrzekaz” skierowanego do uczniów szkół ponadpodstawowych, który zachęcał do działania na rzecz świadomego i bezpiecznego korzystania z Internetu. Jego celem było stworzenie projektu lub pomysłu na działanie, które pomoże radzić sobie z dezinformacją i wyzwaniami cyfrowego świata.
Należy także wskazać, że bezpieczeństwo informacyjne było jednym z priorytetów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej.
Ponadto przeciwdziałanie dezinformacji, a także wzmacnianie odporności na przekazywane w treści medialnej fake newsy (co przyczyni się do budowania bardziej odpowiedzialnego i świadomego obywatela), to jeden z celów programu „Młodzi obywatele” na 2025 r., skierowanego do organizacji pozarządowych, w tym organizacji harcerskich, oraz podmiotów prowadzących statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, będących podmiotami prowadzącymi działalność w sferze pożytku publicznego wymienionych w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[1].
Pracownicy komórki organizacyjnej MEN odpowiedzialnej za prowadzenie polityki informacyjno-promocyjnej biorą udział w szkoleniach, warsztatach i spotkaniach, których tematyka dotyczy rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji w sieci. MEN rozważa także nawiązanie współpracy z influencerami i twórcami cyfrowymi celem podjęcia ewentualnych działań na rzecz przeciwdziałania dezinformacji.
Minister Edukacji spotyka się m.in. z ekspertami, przedstawicielami organizacji pozarządowych w celu przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród dzieci i młodzieży.
Pod kierownictwem Minister Barbary Nowackiej powstał Zespół ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, jako organ pomocniczy Ministra Edukacji[2]. Jego celem jest wzmocnienie współpracy z organizacjami pozarządowymi, dla których istotne jest dobre funkcjonowanie uczniów w sprzyjającej atmosferze szkół i placówek, w pełni realizujących cele i zadania edukacyjne, wychowawcze i profilaktyczne, kształtujących właściwe postawy dzieci i młodzieży.
Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie współpracy organizacji pozarządowych ze szkołami i placówkami, w tym organizacji pracy przedszkoli, szkół i placówek, działalności edukacyjnej, wychowawczej, profilaktycznej i opiekuńczej czy edukacji włączającej i profilaktyki zdrowia psychicznego.
Przedstawiciele organizacji pozarządowych zadeklarowali udział w pracach w siedmiu grupach roboczych między innymi w grupie świata cyfrowego i edukacji technologicznej, której działania skoncentrowane są m.in. na szeroko rozumianych zagrożeniach wynikających z łatwego dostępu młodych ludzi do świata cyfrowego i nowych technologii, m.in. krytycznego myślenia wobec treści on-line oraz analizy wpływu rewolucji technologicznej, w tym sztucznej inteligencji, na edukację i życie społeczne. Aktualnie członkowie grupy opracowują rekomendacje, oparte na wiedzy i doświadczeniu członków zespołu, które zostaną przekazane Ministrowi Edukacji.
Edukacja medialna jest stałym i integralnym elementem kształcenia ogólnego. Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania określa podstawa programowa[3]. Są one realizowane na każdym etapie edukacyjnym odpowiednio do wieku, możliwości i potrzeb edukacyjnych uczniów. Najważniejsze umiejętności rozwijane w ramach kształcenia ogólnego to m. in.:
Zapisy podstawy programowej stanowią, że zadaniem szkoły jest wprowadzenie uczniów w świat literatury, ugruntowanie ich zainteresowań czytelniczych oraz wyposażenie w kompetencje czytelnicze potrzebne do krytycznego odbioru utworów literackich i innych tekstów kultury. Ponadto szkoła ma przygotowywać do dokonywania świadomych i odpowiedzialnych wyborów w trakcie korzystania z zasobów dostępnych w Internecie, krytycznej analizy informacji, bezpiecznego poruszania się w przestrzeni cyfrowej, w tym nawiązywania i utrzymywania opartych na wzajemnym szacunku relacji z innymi użytkownikami sieci.
Zagadnienia z zakresu edukacji medialnej uwzględnia w szczególności podstawa programowa przedmiotów: języka polskiego, informatyki, języka obcego nowożytnego, plastyki, muzyki oraz historii sztuki:
Dodatkowo na zajęciach z wychowawcą nauczyciel jest obowiązany do prowadzenia zajęć dotyczących istotnych problemów – w tym społecznych i prawnych[4] (takimi są np. dezinformacja i manipulacja oraz korzystanie z mediów/Internetu).
Nowy przedmiot – edukacja obywatelska – który będzie realizowany od 1 września 2025 roku w liceum ogólnokształcącym i technikum (w wymiarze 3 godzin w cyklu kształcenia) oraz branżowej szkole I stopnia (w wymiarze 2 godzin w cyklu kształcenia), będzie rozwijał m.in. następujące umiejętności:
Przedmiot edukacja obywatelska zakłada omawianie podczas zajęć tematów związanych z bieżącymi zagadnieniami społeczno-politycznymi. Szkoła powinna być bowiem miejscem, w którym uczniowie starają się zrozumieć, co łączy i co dzieli polskie społeczeństwo, a także miejscem, w którym uczą się weryfikować informacje na te tematy, poznają różnorodne stanowiska, starają się wyrobić sobie własną opinię, uzasadniają ją, z szacunkiem dla innych prezentują i podejmują dialog z osobami, których poglądy mogą być odmienne. Interdyscyplinarny charakter edukacji obywatelskiej wymaga nawiązania również do zagadnień poruszanych na zajęciach z innych przedmiotów nauczanych w liceum ogólnokształcącym i technikum.
W roku szkolnym 2025/2026 Minister Edukacji wprowadzi do szkół nowy nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna, który wynika z potrzeby wyposażenia uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne pozwalające na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz nakierują na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, które będą skupiały się na identyfikacji problemów i ich rozwiązywaniu.
Nowy przedmiot edukacja zdrowotna traktuje zdrowie człowieka w sposób kompleksowy, uwzględniając zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki, problemu uzależnień oraz edukacji seksualnej.
Dodatkowo informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi również prace nad całościowym przeglądem i zmianami w zakresie treści podstawy programowej kształcenia ogólnego (od 2026 r. w szkołach podstawowych oraz od 2027 r. w szkołach ponadpodstawowych).
W 2024 r. Minister Edukacji zlecił Instytutowi Badań Edukacyjnych w Warszawie (obecnie Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy) przygotowanie wniosków na temat poziomu kompetencji polskich absolwentów oraz najważniejszych wyzwań w obszarze kształcenia ogólnego w szkołach. Wynikiem pierwszego etapu prac analitycznych IBE-PIB jest dokument pod nazwą „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji. Etap I: przedszkola i szkoły podstawowe.”. Przygotowany przez ekspertów IBE-PIB dokument został skonsultowany z przedstawicielami różnych środowisk edukacyjnych w Polsce. Krytyczne myślenie znalazło się wśród najważniejszych umiejętności, które mają być rozwijane w ramach kształcenia uczniów w szkole podstawowej.
W lutym 2025 r. rozpoczęły się prace nad kolejnym etapem, obejmującym absolwentów szkół ponadpodstawowych.
Na prowadzonej przez MEN Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE)[5] https://zpe.gov.pl, dostępne są również e-materiały dotyczące tematyki edukacji medialnej. Mogą z nich korzystać zgodnie z potrzebami uczniowie, nauczyciele, czy inne osoby zainteresowane rozwijaniem swoich umiejętności w zakresie krytycznej analizy informacji. Przykładowe materiały, dostępne na ZPE, są dostępne pod linkiem: https://zpe.gov.pl/szukaj?query=manipulacja.
Również Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie (https://www.ore.edu.pl/), publiczna placówka doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, prowadzona przez Ministra Edukacji, prowadzi działania w obszarze edukacji medialnej w formie: szkoleń dla nauczycieli, konferencji, seminariów, warsztatów czy publikacji dla nauczycieli o tej tematyce.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] ustanowionego Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 31 marca 2025 r. na podstawie art. 90w ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, 854, 1473, 1933).
[2] Zarządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (Dz. Urz. z 2024 r.poz.39)
[3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.).
[4] Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół – Dz. U. z 2024 r. poz. 781
[5] Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE) to internetowe narzędzie stworzone z myślą o uczniach, nauczycielach i rodzicach. Stanowi wszechstronne wsparcie w procesie edukacji, ponieważ łączy dostęp do bogatych zasobów materiałów dydaktycznych z funkcjonalnościami wspierającymi nauczanie zdalne i stacjonarne.