Odpowiedź na interpelację nr 10593

w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 25-07-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 10593 pana posła Jarosława Sachajki i pani poseł Anny Gembickiej w sprawie ujawnionych planów ewakuacji dóbr kultury i potencjalnych scenariuszy relokacji cywilów bez zapewnienia przejrzystości, konsultacji i ochrony społeczeństwa oraz dostępu do podstawowej wiedzy na temat możliwości ewakuacji ludności – skierowaną do prezesa Rady Ministrów – przekazaną[1] zgodnie z właściwością do ministra spraw wewnętrznych i administracji w celu udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z ministrem kultury i dziedzictwa narodowego – uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[2] tworzy się Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego oraz wojewódzkie, powiatowe i gminne plany zarządzania kryzysowego. W art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[3] (dalej: ustawa) wskazano, że w planach, o których mowa w art. 5 ustawy o zarządzaniu kryzysowym, mają znajdować się między innymi plany ewakuacji ludności. Natomiast zgodnie z art. 39 ustawy plan ewakuacji ludności obejmuje zagadnienia przemieszczenia ludności z miejsc zagrożonych i przyjęcie jej w miejscach bezpiecznych w sytuacji zagrożenia wojną, w przypadku przewidywanego wystąpienia klęski żywiołowej, w czasie wojny i w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej.

Plan ewakuacji ludności powinien zawierać:

  1. liczbę osób przewidzianych do ewakuacji na danym obszarze;
  2. wskazanie infrastruktury transportowej (lądowej, wodnej i powietrznej) do wykorzystania podczas ewakuacji;
  3. wskazanie miejsc zakwaterowania przygotowanych na potrzeby przyjęcia ludności w miejscach ewakuacji;
  4. wskazanie sił i środków transportowych niezbędnych do przeprowadzenia ewakuacji na danym obszarze;
  5. wskazanie sił i środków niezbędnych do zabezpieczenia procesu ewakuacji oraz ochrony pozostawionego mienia;
  6. wskazanie osób odpowiedzialnych za koordynację i wsparcie działań związanych z przeprowadzeniem ewakuacji na danym obszarze;
  7. wskazanie sposobu powiadamiania ludności o ewakuacji.

Zgodnie z przepisami ustawy wójt oraz starosta opracowują, odpowiednio dla obszaru gminy i obszaru powiatu, wkłady do wojewódzkiego planu ewakuacji ludności. Wojewoda przygotowuje wojewódzki plan ewakuacji ludności na podstawie przedstawionych mu wkładów i przy uzgodnieniu go z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa (RCB). Krajowy plan ewakuacji jest przygotowywany przez dyrektora RCB na podstawie wojewódzkich planów ewakuacji ludności i zatwierdzany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Obecnie RCB we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) i Sztabem Generalnym Wojska Polskiego przygotowuje wytyczne dla wojewódzkich planów ewakuacji ludności. Ujednolicenie i doprecyzowanie zawartości wojewódzkich planów ewakuacji ma na celu zachowanie spójności działań, w tym w przypadku ewakuacji przekraczającej obszar jednego województwa.

Należy również zauważyć, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia[4] określa szczegółowy sposób realizacji działań w zakresie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia. Przedmiotowe rozporządzenie reguluje szereg zagadnień wskazanych w interpelacji państwa posłów, w tym m.in. sposoby wyznaczania miejsc ewakuacji i miejsc przyjęcia oraz organizacji transportu. W związku z powyższym sugestie zawarte w niniejszym wystąpieniu, o braku przepisów prawa w omawianym obszarze, są nieuzasadnione.

Natomiast kwestie dotyczące podziału środków finansowych na zadania ochrony ludności i obrony cywilnej zostały zawarte w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC). Przy czym warto zauważyć, że ewakuacja jest jednym z elementów całościowego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Wśród wydatków przewidzianych w POLiOC na „Utrzymanie i rozwój podmiotów ochrony ludności i organizacji pozarządowych, w tym krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, Państwowego Ratownictwa Medycznego i jednostek ochrony przeciwpożarowej“, przewidziano środki w wysokości: 11 484 270 000,00 zł w 2025 r. oraz 11 083 210 100,00 zł w 2026 r. W ramach powyższego zadania znajduje się m.in. sprzęt do ewakuacji.

Odnosząc się do zagadnienia koordynacji działań dotyczących ewakuacji należy wskazać, że w art. 40-44 ustawy został szczegółowo określony sposób współdziałania organów i służb przy opracowywaniu planów ewakuacji. W zakresie realizacji ewakuacji ustawa w art. 122 ust. 5 wskazuje, że organa obrony cywilnej oraz Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej współdziałają przy realizacji ewakuacji ludności.

Warto zauważyć, że elementy wiedzy o zachowaniu się w czasie ewakuacji zostaną uwzględnione w ramach przygotowywanego przez MSWiA we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej oraz ekspertami Poradnika bezpieczeństwa. Wskazana publikacja stanowi jedno z narzędzi edukacyjnych w ramach budowanego systemu gotowości i odporności społeczeństwa na zagrożenia związane z kryzysem i wojną. Prace nad poradnikiem są na zaawansowanym etapie.

Ponadto w związku z wejściem w życie ustawy został utworzony specjalny serwis internetowy gov.pl/obrona-cywilna. Na wskazanej stronie znajdują się informacje o działaniach MSWiA związanych z wdrażaniem w życie ustawy, akty prawne, materiały informacyjne (m.in. infografiki, press kit) oraz kalendarium wydarzeń. Dodatkowo na stronie znajduje się zakładka Informacje z regionów, w której są prezentowane działania urzędów wojewódzkich w zakresie wdrażania w życie ustawy.

Jednocześnie informuję, że MSWiA na bieżąco informuje zarówno media, jak i społeczeństwo o podejmowanych przez resort działaniach za pośrednictwem strony internetowej MSWiA gov.pl/mswia oraz mediów społecznościowych (w serwisach: X, Bluesky, Facebook, Instagram, YouTube, LinkedIn). Również kierownictwo resortu w trakcie konferencji prasowych przekazuje informacje o najistotniejszych działaniach resortu. Szczegółowe informacje w powyższym obszarze znajdują się na stronie internetowej MSWiA: https://www.gov.pl/web/mswia/aktualnosci.

Natomiast w odniesieniu do kwestii ochrony dóbr kultury poniżej przedstawiam informacje przekazane przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego[5] w omawianym obszarze.

Prace podejmowane w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) związane z ochroną dóbr kultury na czas wojny na poziomie krajowym ściśle wiążą się z realizacją zadań wynikających z wejścia w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.

Zgodnie z art. 45 ustawy minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, działając w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz ministrem obrony narodowej, został zobowiązany do opracowania krajowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny. Plan ten ma być opracowany w oparciu o wykaz najcenniejszych dóbr kultury ruchomych i nieruchomych, które zostaną przygotowane przez generalnego konserwatora zabytków, naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych, dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie, dyrektora państwowej instytucji kultury wyspecjalizowanej w dziedzinie muzealnictwa oraz ochrony zbiorów, a także dyrektora państwowej instytucji kultury odpowiedzialnej za opiekę nad zabytkami.

Krajowy plan ochrony dóbr kultury na czas wojny, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, powinien uwzględniać następujące elementy:

  1. planowanie ochrony najcenniejszych dóbr kultury;
  2. sposoby ochrony najcenniejszych dóbr kultury;
  3. miejsca ukrycia najcenniejszych ruchomych dóbr kultury;
  4. siły i środki do realizacji zadań ochrony dóbr kultury;
  5. kierowanie ochroną najcenniejszych dóbr kultury;
  6. wskazanie najcenniejszych dóbr kultury planowanych do objęcia ochroną.

Szczegółowy zakres planu obejmuje także:

  1. wskazanie działań na czas wojny w celu ochrony najcenniejszych dóbr kultury;
  2. wskazanie sposobów ochrony najcenniejszych dóbr kultury nieruchomych, które są najbardziej zagrożone;
  3. miejsca, rodzaje i wykazy najcenniejszych dóbr kultury ruchomych podlegających rozśrodkowaniu i ewakuacji;
  4. wskazanie sposobów ochrony najcenniejszych dóbr kultury ruchomych podlegających ochronie w miejscach stałego przechowywania;
  5. miejsca, wykazy i sposoby ewentualnej ewakuacji najcenniejszych ruchomych dóbr kultury poza granice Rzeczypospolitej Polskiej w czasie wojny;
  6. ogólne zestawienie kosztów, nakładów pracy, materiałów i urządzeń przewidzianych do prac zabezpieczających oraz do rozśrodkowania lub ewakuacji najcenniejszych dóbr kultury;
  7. wskazanie przygotowanych miejsc przeznaczonych do ukrycia najcenniejszych ruchomych dóbr kultury;
  8. wykazy służb, jednostek, instytucji, organizacji i rzeczoznawców przewidzianych do udzielenia specjalistycznej pomocy w sytuacji zagrożenia najcenniejszych dóbr kultury;
  9. system kierowania ochroną najcenniejszych dóbr kultury, koordynacji, współdziałania, powiadamiania i łączności oraz informowania o stratach;
  10. rozmieszczenie na mapie najcenniejszych dóbr kultury planowanych do ochrony w pierwszej kolejności;
  11. wskazanie miejsc ukrycia i ewakuacji najcenniejszych dóbr kultury ruchomych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz głównych i zapasowych tras ewakuacji.

Należy również podkreślić, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami[6] nakładają na ministra kultury i dziedzictwa narodowego obowiązek opracowania krajowego planu ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego oraz sytuacji kryzysowych, a także koordynacji działań, mających na celu zabezpieczenie zabytków przed skutkami tych zagrożeń. Krajowy plan ochrony zabytków podlega corocznej aktualizacji w terminie do 31 marca każdego roku. Natomiast wraz z wejściem w życie krajowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny dotychczasowe regulacje utracą moc obowiązującą.

Wobec powyższego MKiDN, mając na uwadze obowiązek realizacji dokumentu w nowej formie, obecnie prowadzi intensywne prace nad wdrożeniem regulacji wynikających z ustawy. Priorytetem we wskazanym zakresie jest opracowanie oraz wydanie rozporządzenia zawierającego wykaz podmiotów zobowiązanych do sporządzenia planu ochrony dóbr kultury na czas wojny, a także określającego tryb zgłaszania tych podmiotów celem ich wpisania do wspomnianego wykazu. W powyższym procesie uwzględniana będzie wartość oraz znaczenie obiektów i zbiorów znajdujących się w dyspozycji poszczególnych podmiotów dla dziedzictwa narodowego. Równolegle do prowadzonych działań legislacyjnych i projektowych MKiDN aktywnie angażuje się w szeroko zakrojone przedsięwzięcia dyplomatyczne oraz rozwija współpracę na arenie międzynarodowej.

Podkreślić należy, że proces wdrażania nowych przepisów prawa oraz kompleksowego systemu ochrony dóbr kultury jest długotrwały i wymaga zaangażowania wielu instytucji, specjalistów oraz partnerów zagranicznych. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokłada wszelkich starań, aby przedmiotowe prace przebiegały sprawnie, z zachowaniem najwyższych standardów merytorycznych i organizacyjnych.

W stanowisku ministra kultury i dziedzictwa narodowego podkreślono, że działania podejmowane przez MKiDN są realizowane w ścisłym nawiązaniu do przepisów ustawy, która została przyjęta przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sam fakt wykonywania krajowego planu ochrony dóbr kultury wynika z delegacji ustawowej, co oznacza, że opinia publiczna została poinformowana o podstawach prawnych tych działań.

Należy jednocześnie zaznaczyć, że zgodnie z przepisami ustawy sporządzanie przedmiotowego planu ochrony dóbr kultury na czas wojny odbywa się z zachowaniem zasad ochrony informacji niejawnych. W konsekwencji szczegółowe rozwiązania oraz konkretne działania związane z realizacją ww. planów nie mogą być udostępniane ze względu na wymogi bezpieczeństwa narodowego.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Pismem pana Jakuba Stefaniaka, sekretarza stanu, zastępcy szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.277.2025.

[2] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm.

[3] Dz. U. poz. 1907.

[4] Dz. U. poz. 765.

[5] Pismem o sygn. BM-WP.055.148.2025.

[6] Dz. U. 2024 poz. 1292.