w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 30-07-2025
Szanowna Pani Poseł,
odpowiadając na Pani interpelację w sprawie ponoszenia opłat za naukę w szkole branżowej II stopnia przez uczniów niepełnoletnich objętych obowiązkiem nauki, przekazuję poniższe informacje.
1. Stosownie do postanowień art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1] (dalej: ustawa – Prawo oświatowe) nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Określony ustawą – Prawo oświatowe ustrój szkolny gwarantuje bezpłatną naukę w publicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych[2], a także na kwalifikacyjnych kursach zawodowych prowadzonych przez publiczne szkoły prowadzące kształcenie zawodowe oraz publiczne placówki kształcenia ustawicznego i centra kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe[3].
Dla niepełnoletnich absolwentów branżowych szkół I stopnia system oświaty przewiduje pięć wariantów spełniania obowiązku nauki do wyboru, tj. uczęszczanie[4]:
Tak więc uczeń, który ukończył branżową szkołę I stopnia przed ukończeniem 18. roku życia może:
Zakładanie publicznych szkół ponadpodstawowych (w tym branżowej szkoły II stopnia) oraz publicznych placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe, należy do zadań własnych powiatu[6]. Stosownie do postanowień art. 88 ust. 4 pkt 1 powołanej ustawy, jeżeli szkoły prowadzone przez jednostkę samorządu terytorialnego nie pokrywają na danym terenie zapotrzebowania na kształcenie w określonym zakresie, samorząd może – po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty – udzielić zezwolenia na założenie szkoły publicznej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną.
Przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku nauki wchodzi w zakres nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratora oświaty[7], natomiast gmina kontroluje spełnianie obowiązku nauki przez młodzież zamieszkałą na terenie tej gminy[8]. Tak więc w razie trudności ze znalezieniem odpowiedniej ścieżki kształcenia dla absolwentów branżowej szkoły I stopnia z Jarocina lub okolic, rodzice niepełnoletnich uczniów mogą zwrócić się o pomoc do starosty jarocińskiego lub wielkopolskiego kuratora oświaty.
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 70 ust. 3 ustanawia prawo rodziców do wyboru dla swojego dziecka szkoły innej niż publiczna oraz prawo obywateli i instytucji do zakładania i prowadzenia szkół niepublicznych, częściowo finansowanych przez państwo. Równocześnie sformułowana w art. 70 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji RP zasada bezpłatności nauki dotyczy jedynie nauki w szkołach publicznych.
Szkoły niepubliczne otrzymują dofinansowanie z budżetu państwa w postaci dotacji przyznawanych przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[9]. Jednakże korzystają one ze znacznej autonomii, co w szczególności daje im możliwość pozyskiwania środków na finansowanie działalności z wielu źródeł, w tym pobieranie od uczniów czesnego w wysokości określonej przez osobę prowadzącą daną szkołę. Sposób uzyskiwania środków finansowych na działalność szkoły niepublicznej powinien określać statut szkoły nadany przez osobę prowadzącą[10].
Z uwagi na zagwarantowane ustawą – Prawo oświatowe ww. możliwości spełniania obowiązku nauki w systemie szkolnictwa publicznego (bezpłatnego) w obecnym stanie prawnym nie ma regulacji przewidujących refundację opłat ponoszonych przez rodziców w przypadku wyboru dla swojego dziecka szkoły niepublicznej.
3. Zagadnienia związane z kontynuowaniem nauki w branżowej szkole II stopnia przez absolwentów branżowej szkoły I stopnia (w szczególności: będących osobami niepełnoletnimi) są wnikliwie analizowane m.in. w ramach monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych prowadzonego przez Instytut Badań Edukacyjnych[11] na podstawie art. 26b ustawy – Prawo oświatowe, dodanego na mocy ustawy z dnia 25 lutego 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw[12].
Dane monitoringu karier absolwentów branżowych szkół I stopnia pozyskane na podstawie danych gromadzonych w systemie informacji oświatowej, o którym mowa w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej[13], posłużyły m.in. do oszacowania środków finansowych niezbędnych dla realizacji praktyk absolwenckich. Włączenie od roku 2025 praktyk absolwenckich do katalogu form spełniania obowiązku nauki nastąpiło bowiem z myślą o niepełnoletnich absolwentach branżowej szkoły I stopnia, którzy rozpoczęli edukację szkolną w wieku 6 lat w związku z tzw. ustawą „sześciolatkową“, tj. ustawą z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw[14], która od 1 września 2014 r. obniżyła wiek rozpoczynania nauki w szkole i objęła obowiązkiem szkolnym dzieci od 6. roku życia.
Warto podkreślić, że od 1 czerwca 2025 r. pracodawcom przyjmującym na praktykę absolwencką niepełnoletnich absolwentów szkoły ponadpodstawowej w celu realizacji obowiązku nauki zagwarantowano dofinansowanie kosztów praktyki ze środków Funduszu Pracy[15].
Dostępność kształcenia w branżowej szkole II stopnia jest przedmiotem zainteresowania ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej od momentu wdrożenia dwustopniowego modelu kształcenia zawodowego w branżowej szkole I i II stopnia. Z dotychczasowych informacji na temat przebiegu rekrutacji do tego typu szkoły pozyskanych za pośrednictwem kuratorów oświaty wynika, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym nie istnieje problem braku możliwości kontynuowania nauki w wybranym zawodzie przez absolwentów branżowych szkół I stopnia.
Pragnę zapewnić Panią Poseł, że w kolejnych latach szkolnych zagadnienia dotyczące rekrutacji do branżowych szkół II stopnia w dalszym ciągu będą podlegały monitorowaniu, w tym także pod kątem zidentyfikowania i wyeliminowania ewentualnych barier dla tej ścieżki kształcenia niepełnoletnich absolwentów branżowych szkół I stopnia.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm.
[2] Art. 14 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe.
[3] Art. 117 ust. 7 ustawy – Prawo oświatowe.
[4] Art. 36 ust. 9, 12 i 15, art. 135 ust. 1, art. 141 ust. 7 ustawy – Prawo oświatowe.
[5] Dz. U. 2018 poz. 1244 z późn. zm.
[6] Art. 8 ust. 16 ustawy – Prawo oświatowe.
[7] Art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe.
[8] Art. 41 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe.
[9] Dz. U. 2025 poz. 439 z późn. zm.
[10] Art. 172 ust. 2 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe.
[11] Raporty z monitoringu są dostępne na stronie https://www.gov.pl/web/edukacja/monitoring-karier-absolwentow-publicznych-i-niepublicznych-szkol-ponadpodstawowych3.
[12] Dz. U. poz. 619.
[13] Dz. U. 2024 poz. 152 z późn. zm.
[14] Dz. U. 2013 poz. 1265
[15] Art. 404 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620 z późn. zm.