Interpelacja nr 10741

do ministra spraw wewnętrznych i administracji

w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego

Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka

Data wpływu: 04-07-2025

Szanowny Panie Ministrze,

w świetle narastających problemów związanych z nielegalną migracją do Polski – zarówno z kierunków wschodnich, jak i zachodnich – oraz w związku z doniesieniami o utrudnieniach w deportacji osób przebywających nielegalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się z prośbą o przedstawienie pełnego obrazu obowiązujących umów o readmisji i praktycznej możliwości ich stosowania.

W szczególności istotne jest wyjaśnienie, z jakimi państwami Polska posiada realnie funkcjonujące porozumienia o readmisji, umożliwiające skuteczne przekazywanie cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest nielegalny lub którzy nie spełniają warunków ochrony międzynarodowej.

Z dostępnych informacji wynika bowiem, że Polska wydaje wizy i zezwolenia na pobyt obywatelom państw, z którymi nie posiada ani bilateralnych umów o readmisji, ani praktycznych instrumentów umożliwiających egzekucję powrotów. Często są to kraje niestabilne politycznie, niechętne współpracy z UE, a nawet jawnie odmawiające przyjmowania własnych obywateli, jeśli ci zostali wcześniej wydaleni lub nie posiadają dokumentów.

Konsekwencje braku skutecznych umów o readmisji mogą być dramatyczne nie tylko dla bezpieczeństwa państwa i obywateli, ale również dla spójności systemu migracyjnego. Polska nie może być krajem „ostatniego przystanku" dla osób celowo wypychanych z Niemiec, jeśli brakuje instrumentów ich powrotu.

Zwracam się więc o pełną, konkretną odpowiedź na poniższe pytania – ze świadomością, że ich treść dotyczy nie tylko bieżącej administracji, ale długofalowego bezpieczeństwa i suwerenności migracyjnej Rzeczypospolitej Polskiej:

1. Z iloma państwami Polska posiada obecnie obowiązujące i skutecznie stosowane umowy o readmisji osób nielegalnie przebywających na jej terytorium? Czy są to umowy bilateralne, czy też wynikające z umów zawartych przez Unię Europejską? Uprzejmie proszę o wylistowanie wszystkich państw.
2. Czy Polska posiada skuteczne umowy readmisyjne z następującymi państwami, których obywatele licznie uzyskują polskie wizy lub są zatrzymywani na granicy, jako nielegalni migranci:
   • Indie,
   • Pakistan,
   • Bangladesz,
   • Nigeria,
   • Ghana,
   • Kamerun,
   • Sudan,
   • Erytrea,
   • Somalia,
   • Irak,
   • Iran,
   • Afganistan,
   • Algieria,
   • Egipt,
   • Maroko,
   • Uzbekistan,
   • Tadżykistan,
   • Syria.

Proszę o wskazanie, z którymi z powyższych państw umowa o readmisji:
a) istnieje,
b) działa praktycznie,
c) jest niewykonalna ze względu na odmowę przyjmowania obywateli przez kraj pochodzenia?

3. Czy obywatele państw, z którymi Polska nie posiada skutecznej umowy readmisyjnej, mogą obecnie liczyć na legalizację pobytu lub w praktyce pozostają w kraju bez statusu i bez możliwości wydalenia?
4. Jakie są procedury stosowane wobec cudzoziemców przebywających nielegalnie, których nie można deportować z powodu braku skutecznej readmisji? Czy obowiązuje wobec nich nadzór administracyjny? Czy są umieszczani w strzeżonych ośrodkach? Jak długo mogą być przetrzymywani?
5. Jaki był szacunkowy koszt dla państwa polskiego obsługi cudzoziemców objętych postępowaniem o wydalenie, których nie można było deportować z powodu braku umowy z krajem pochodzenia, w latach 2022–2025? Proszę o podanie danych w poszczególnych latach i za pierwsze 6 miesięcy 2025 roku:
   • koszt zakwaterowania i wyżywienia,
   • koszt postępowań administracyjnych i sądowych,
   • koszt transportu (nawet nieskutecznego),
   • koszt opieki medycznej i prawnej.
6. Czy MSWiA prowadzi systemową analizę opłacalności i skuteczności wydawania wiz obywatelom państw, z którymi Polska nie ma umowy o readmisji? Jeżeli tak – czy analizowane są przypadki nadużywania polskich wiz w celach niezgodnych z deklarowanymi (np. turystyka, praca, nauka)?
7. Czy Polska domaga się na forum Unii Europejskiej rewizji lub egzekwowania zawartych przez Komisję Europejską umów readmisyjnych z państwami trzecimi, które w praktyce nie współpracują? Czy Polska wnosiła o zawieszenie przywilejów wizowych lub pomocowych dla takich państw?
8. Czy istnieje plan wstrzymania lub ograniczenia wydawania wiz długoterminowych obywatelom państw, z którymi nie ma praktycznej możliwości ich powrotu w przypadku naruszenia prawa pobytowego?
9. Czy rząd RP rozważa publiczne warunkowanie pomocy rozwojowej, współpracy gospodarczej lub przywilejów dyplomatycznych dla państw trzecich od skuteczności ich współpracy w zakresie readmisji?
10. Czy prowadzone są negocjacje (lub były prowadzone w ostatnich 10 latach) w sprawie nowych umów o readmisji z krajami wysokiego ryzyka migracyjnego? Jakie były rezultaty tych negocjacji i które państwa odmówiły zawarcia umowy?
11. Jakie są statystyki wydaleń (dobrowolnych i przymusowych) cudzoziemców z terytorium Polski w latach 2022–2025? Proszę o podział na:

• kraj pochodzenia,
• podstawę prawną,
• rodzaj transportu,
• kraj docelowy (czy był to kraj pochodzenia, czy tranzytowy?).

12. Czy rząd posiada szacunki, ilu cudzoziemców przebywa obecnie na terytorium Polski nielegalnie, ale bez możliwości wydalenia? Jaki jest ich status, stopień identyfikacji, możliwości monitoringu?
13. Czy Polska przewiduje zwiększenie środków finansowych lub infrastrukturalnych (np. ośrodków detencyjnych, służb operacyjnych), aby móc skutecznie egzekwować obowiązki powrotne wobec migrantów z państw niewspółpracujących?