w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 08-08-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10741 Pani Poseł Anny Gembickiej i Pana Posła Jarosława Sachajki w sprawie skuteczności umów o readmisji oraz kosztów ich braku dla państwa polskiego, uprzejmie przedstawiam co następuje.
Rzeczypospolita Polska (RP) jest stroną umów readmisyjnych, dwu i wielostronnych, w tym podpisanych przez Unię Europejską (UE) zawartych z kilkudziesięcioma krajami świata. Oprócz umów stricte readmisyjnych, w praktyce są stosowane również umowy i porozumienia zawierające klauzule readmisyjne oraz unijne porozumienia ułatwiające współpracę w zakresie powrotów.
Obecnie w Polsce obowiązują dwustronne umowy dotyczące powrotów zawarte z Wietnamem i Kazachstanem. Pozostałe umowy w ww. zakresie zostały na przestrzeni lat zastąpione nowszymi umowami, których sygnatariuszem jest UE. Ponadto RP prowadzi negocjacje umów odnoszących się do powrotów z Kirgistanem, Tadżykistanem i Uzbekistanem.
Dodatkowo należy podkreślić, że większość unijnych umów o współpracy zawiera tzw. klauzule readmisyjne. W szczególności są to: wielostronna umowa pomiędzy UE a grupą państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (zrzeszającą 79 państw), umowy z Algierią, Egiptem, Chinami, Jordanią, Chile, Filipinami, Indonezją, Irakiem, Libanem czy Turkmenistanem. Regulację w zakresie readmisji zawiera także umowa UE ze wspólnotą Andyjską, w skład której wchodzą Boliwia, Kolumbia, Ekwador i Peru.
Jednocześnie należy wskazać, że Polska nawiązała bezpośrednią współpracę z Ambasadą Syrii w Warszawie, która potwierdziła pełną gotowość współdziałania w zakresie czynności deportacyjnych.
Zestawienie umów o przekazywaniu i przyjmowaniu osób, o które wnioskują Państwo Posłowie zostało przedstawione w załączniku numer 1 do niniejszego pisma.
Spośród państw wymienionych w pytaniu numer 2 przedmiotowej interpelacji Polska nie jest stroną ani beneficjentem umów i porozumień z: Indiami, Iranem, Marokiem i Syrią. Z Pakistanem UE zawarła umowę readmisyjną, a unijne umowy z klauzulami readmisyjnymi zawarto z Ghaną, Kamerunem, Sudanem, Somalią, Irakiem, Algierią, Egiptem, Uzbekistanem i Tadżykistanem. Natomiast z Bangladeszem i Afganistanem zostały zawarte unijne porozumienia ułatwiające współpracę w zakresie powrotów.
Należy podkreślić, że cudzoziemiec, który przebywa w Polsce bez tytułu prawnego jest zobowiązany do powrotu. Na podstawie postanowienia sądu cudzoziemiec może zostać umieszczony w ośrodku strzeżonym na okres do 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia pobytu, jednak maksymalny łączny pobyt cudzoziemca w ośrodku nie może przekroczyć 1,5 roku. Do czasu przebywania w ośrodku strzeżonym nie wlicza się pobytu w okresie trwania procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej.
W latach 2022-2024 wydatki na utrzymanie strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców, bez kosztów osobowych, wyniosły:
Jednocześnie pragnę poinformować, że pełne i najbardziej wiarygodne koszty można określić tylko w ujęciu rocznym, z uwagi na powyższe nie jest możliwe przedstawienie danych za pierwsze sześć miesięcy 2025 r.
Należy wskazać, że kwestie dotyczące wydawania wiz pozostają w kompetencji Ministra Spraw Zagranicznych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie prowadzi analiz w przedmiotowym zakresie.
Odnosząc się natomiast do zagadnień związanych z rewizją lub egzekwowaniem zawartych przez Komisję Europejską umów readmisyjnych z państwami trzecimi należy wskazać, że RP aktywnie uczestniczyła w przygotowaniu wprowadzenia w stosunku do Etiopii[1] i Gambii[2] instrumentu określonego w art. 25a Wspólnotowego Kodeksu Wizowego[3] (tzw. dźwigni wizowej).
Podstawę prawną do przeprowadzenia wydaleń (doborowych i przymusowych) z terytorium Polski stanowi art. 302 ustawy o cudzoziemcach. Z reguły krajem docelowym w ww. procedurze jest kraj pochodzenia cudzoziemca. Wyjątek stanowią przekazania w ramach readmisji, które mogą obejmować obywateli innych państw. Wydalenia przymusowe są realizowane głównie przy wykorzystaniu transportu lotniczego i lądowego. Szczegółowe dane dotyczące wydaleń cudzoziemców w latach 2022-2024, możliwe do wygenerowania w sposób automatyczny, przedstawiono w załączniku numer 2 do niniejszego pisma.
Należy wskazać, że nie są prowadzone statystyki dotyczące liczby cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium Polski, w odniesieniu do których brak jest możliwości wydalenia. Kwestia wykonania decyzji powrotowej jest każdorazowo oceniana indywidualnie w toku postępowania, po ujawnieniu faktu nielegalnego pobytu. Nie ma możliwości określenia liczby cudzoziemców, wobec których nie będzie można wykonać decyzji powrotowej.
W dniu 11 marca 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólny system powrotów obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w Unii oraz uchylające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE, dyrektywę Rady 2001/40/WE i decyzję Rady 2004/191/WE. Przedmiotowy wniosek stanowi solidne i nowoczesne ramy prawne, które są stanowcze, ale jednocześnie sprawiedliwe, oraz które zapewniają UE i Państwom Członkowskim narzędzia niezbędne do zagwarantowania skutecznego powrotu obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pobytu. Stanowią one także konieczny i brakujący element europejskiego systemu migracyjnego. W ramach zaproponowanych w rozporządzeniu rozwiązań przewidziano m.in. tworzenie tzw. centrów powrotowych – return hub. Możliwość utworzenia return hub była jednym z innowacyjnych rozwiązań, komplementarnych wobec uregulowań przyjętych w ramach reformy migracyjno-azylowej, które postulował Rząd RP. Centra powrotowe będą stanowić dodatkowy czynnik zniechęcający dla nieuregulowanej migracji i wpływać na wiarygodną i spójną politykę migracyjną. Return huby pozwolą także skutecznie egzekwować obowiązki powrotowe wobec migrantów z państw niewspółpracujących. Prace nad ww. rozporządzeniem stanowiły priorytet w trakcie polskiej prezydencji w Radzie UE i omawiane podejście jest kontynuowane.
Ponadto zgodnie z przyjętą w październiku 2024 r. strategią migracyjną na lata 2025-2030, w celu wsparcia efektywnego systemu powrotów cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP będzie nieuzasadniony lub niepożądany (w tym osób otrzymujących negatywne decyzje w ramach postępowań o udzielenie ochrony międzynarodowej lub krajowej), Polska opracuje krajowy program powrotowy, który będzie zawierał dwa komponenty: dobrowolny i przymusowy. Program, modyfikujący obecne działania, będzie realizowany przy wykorzystaniu kompetencji UE (m.in. Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej – Frontex) oraz organizacji międzynarodowych (przede wszystkim Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji oraz Urzędu Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców). Polska będzie także podpisywać umowy o powrotach migrantów do krajów tranzytu oraz pochodzenia w ramach systemu eksternalizacji polityki migracyjnej oraz wspierać podpisywanie przedmiotowych umów przez podmioty UE, wpisując się tym samym w działania realizowane na poziomie unijnym.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2024/1341 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie zawieszenia niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 w odniesieniu do Etiopii.
[2] Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2021/1781 z dnia 7 października 2021 r. w sprawie zawieszenia niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 w odniesieniu do Gambii.
[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiający Wspólnotowy Kodeks Wizowy (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009, s. 1, z późn. zm.).