Odpowiedź na interpelację nr 10755

w sprawie żądań płacowych nauczycieli i braku działań rządu wobec zapowiadanego protestu ZNP

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 28-07-2025

Szanowna Pani Poseł,

odnosząc się do pytań w zakresie zwiększenia wynagrodzeń nauczycieli, uprzejmie informuję, że biorąc pod uwagę wprowadzone przez obecny Rząd podwyżki płac, które weszły w życie od 1 stycznia 2024 r. oraz od 1 stycznia 2025 r., kwotowy wzrost wynagrodzenia średniego w stosunku do 2023 r. wynosi w przypadku nauczyciela początkującego 1 894 zł, nauczyciela mianowanego 2 093 zł, natomiast nauczyciela dyplomowanego – 2 674 zł. Zmiana wynagrodzeń w tym okresie w ujęciu nominalnym kształtuje się na poziomie odpowiednio ok. 40% dla nauczyciela początkującego i 37% dla nauczyciela mianowanego i dyplomowanego.

Należy zaznaczyć, że zarówno tegoroczna, jak i planowana na rok następny podwyżka wynagrodzenia nauczycieli uwzględnia aktualne uwarunkowania budżetowe związane z koniecznością wdrożenia mechanizmów nadmiernego deficytu.

W latach 2016–2023 wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli stażystów/początkujących wzrosło nominalnie o 1 425 zł (o 63%), z 2 265 zł w 2015 r. do 3 690 zł w 2023 r. Natomiast płaca minimalna w tym okresie zwiększyła się o 1 795 zł (o 103%) w stosunku do 2015 r. Kwotowy i procentowy wzrost płacy minimalnej był zatem znacznie wyższy niż kwotowy i procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia zasadniczego tych nauczycieli. W konsekwencji nastąpił znaczący spadek udziału wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela stażysty/początkującego w minimalnym wynagrodzeniu za pracę. W roku 2015 udział ten wynosił 129%, natomiast w roku 2023 – tylko 104%, co oznacza spadek aż o 25 pkt proc. w ciągu 8 lat. Na koniec roku 2023 wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela początkującego było tylko o 90 zł (o 2,5%) brutto wyższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od lipca 2023 r. wynosiło 3600 zł.

Relacja nominalnego wynagrodzenia nauczycieli dyplomowanych (ok. 62% wszystkich nauczycieli) w latach 2016-2023 do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej istotnie się pogorszyła w stosunku do 2015 r. Nastąpił spadek wskaźnika do poziomu 102%, czyli aż o 26 pkt proc. Przy czym szczególnie wyraźny spadek tego wskaźnika dotyczył lat 2021-2023. Dynamika wzrostu wynagrodzeń nauczycieli dyplomowanych była znacznie niższa od dynamiki przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w warunkach rosnącej inflacji. Bardzo dynamiczny wzrost przeciętnych wynagrodzeń w gospodarce narodowej spowodował, że wynagrodzenia nauczycieli stawały się coraz mniej konkurencyjne na rynku pracy.

Podczas gdy rekordowy wzrost wynagrodzeń nauczycieli w 2024 r. pozwolił przywrócić odpowiedni dla tej grupy zawodowej poziom płac w relacji do wskaźników makroekonomicznych, w latach 2016-2023 nauczyciele nie tylko mierzyli się z pogorszeniem relacji nominalnego wynagrodzenia do płacy minimalnej, ale i z kampanią hejtu prowadzoną przez media publiczne oraz polityków Prawa i Sprawiedliwości, którzy np. w trakcie Strajku Nauczycieli zarzucali, że działania nauczycieli demoralizują dzieci i są polityczną awanturą.

W związku z podwyższeniem wynagrodzeń nauczycieli przedszkoli, szkół i placówek, w 2024 r. jednostki samorządu terytorialnego otrzymały zwiększone środki zarówno dla publicznych, jak i niepublicznych przeszkoli, szkół i placówek.

Do jednostek samorządu terytorialnego (JST) przekazane zostały zwiększone środki części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024 (tzw. subwencji oświatowej) pozwalające na wdrożenie podwyżek dla nauczycieli szkół i placówek oświatowych. Również w udzielanej JST z budżetu państwa dotacji celowej, stanowiącej dofinansowanie wychowania przedszkolnego (tzw. dotacja przedszkolna), znalazły się dodatkowe środki wynikające ze zwiększenia wynagrodzenia nauczycieli nieobjętych subwencją oświatową (nauczyciele wychowania przedszkolnego). Środki te uwzględniały również wzrost dotacji udzielanych przez JST niesamorządowym placówkom wychowania przedszkolnego, co pozwoliło na podwyżki wynagrodzeń również w tych placówkach.

Wzrost zarówno kwoty subwencji oświatowej, jak i dotacji przedszkolnej osiągnął niespotykany dotychczas wymiar.

Subwencja oświatowa dla JST na rok 2024 wniosła ponad 87 mld 989 mln zł i była wyższa o 36,2% od kwoty subwencji oświatowej w roku 2023. W kwocie subwencji na rok 2024 uwzględniono m. in. skutek wzrostu o 30% średnich wynagrodzeń nauczycieli (w odniesieniu do nauczycieli początkujących o 33%). Przełożyło się to bezpośrednio na 30,33% wzrost kwoty finansowego standardu „A”, który w roku 2024 wyniósł około 9 tys. zł.

Dotacja przedszkolna, wypłacona JST z budżetu państwa, w roku 2024 wyniosła ogółem 4 mld 190 mln zł. Kwota roczna dotacji na dziecko wyniosła prawie 4 tys. zł i była większa o 147% w stosunku do kwoty z 2023 roku.

Należy podkreślić, że z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa oznacza zmianę systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST). Jej celem jest zapewnienie stabilnego system finansowania JST oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy. Zgodnie z ww. ustawą, w 2025 r. dochody JST wzrosły o 24,8 mld zł w stosunku do kwoty, która byłaby ustalona na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów.

W nowym systemie dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT zostały uniezależnione od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Zapewnia to stabilność i przewidywalność dochodów samorządowych.

W zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej i tzw. dotacji przedszkolnej.

Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102,7 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92,2 mld zł) o 10,5 mld zł, tj. o 11,4%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%.

Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), zaplanowano kwotę prawie 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.

Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół. Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów.

Pragnę jednocześnie podkreślić, że sprawy godnych warunków pracy nauczycieli oraz wzmocnienie prestiżu tego zawodu zaufania publicznego stanowią jeden z priorytetów polityki oświatowej państwa, czego dowodem są dokonane już i podjęte kolejne działania obecnego rządu.

W celu wypracowania rozwiązań systemowych w dziedzinie pragmatyki zawodowej nauczycieli został powołany Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, w skład którego wchodzą przedstawiciele strony rządowej, reprezentatywnych organizacji związkowych oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego. Mając na względzie konieczność wzmocnienia ekonomicznego nauczycieli, rząd podjął decyzję o pilnym wprowadzeniu części zmian ustawowych wypracowanych wspólnie z przedstawicielami organizacji związkowych w ramach prac Zespołu, tak aby jak najszybciej poprawić warunki pracy nauczycieli. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw zawierający te zmiany został przyjęty przez Sejm 25 lipca br. Zgodnie z projektem ustawy, większość projektowanych rozwiązań ma wejść w życie z dniem 1 września 2025 r. Podczas pierwszego czytania projektu ustawy została przyjęta poprawka przyspieszająca termin wejścia w życie korzystnych dla nauczycieli przepisów porządkujących zasady rozliczania i wynagradzania za pracę w godzinach ponadwymiarowych – zmiany te również mają wejść w życie z dniem 1 września 2025 r. Niektóre rozwiązania zawarte w projekcie ustawy, z uwagi na konieczność zapewnienia ich finansowania, wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

Niniejszy projekt ustawy zawiera wiele zmian oczekiwanych przez nauczycieli. Do najważniejszych z nich należą:

• podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy do 300 % wynagrodzenia miesięcznego i wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy - 400 % wynagrodzenia miesięcznego;
• podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne;
• ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych – 18 godzin tygodniowo;
• poszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego;
• uregulowanie przypadków, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale niezrealizowane godziny ponadwymiarowe oraz określenie sposobu ustalania liczby godzin ponadwymiarowych w tygodniach, w których przypadają dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy lub dni ustawowo wolne od pracy, oraz w tygodniach, w których zajęcia rozpoczynają się lub kończą w trakcie tygodnia, a także uregulowanie szczegółowych warunków obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
• skrócenie okresu zatrudnienia nauczyciela rozpoczynającego pracę w szkole, na podstawie umowy o pracę na czas określony, do jednego roku szkolnego;
• umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową;
• uregulowanie kwestii ochrony przedemerytalnej nauczycieli;
• wyeliminowanie przypadków przydzielania nauczycielom zastępstw za nieobecnych nauczycieli do realizacji w czasie, w którym powinni oni realizować zajęcia w ramach obowiązującego ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć;
• wyłączenie możliwości powierzania przez wojewodów kuratorom oświaty, w oparciu o art. 20 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, prowadzenia należących do właściwości wojewody spraw dotyczących komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli ;
• umożliwienie przedłużenia powierzenia stanowiska dyrektora szkoły lub placówki na kolejny okres.

Projekt ww. ustawy zawiera propozycje rozwiązań opracowanych z wykorzystaniem wniosków z prac Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, w którym uczestniczą m.in. przedstawiciele Związku Nauczycielstwa Polskiego, Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” i Forum Związków Zawodowych.

Sejm przyjął również projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, który ma na celu zapewnienie nauczycielom korzystniejszych warunków organizacji pracy, tj. przywrócenie bardziej elastycznych zasad w zakresie czasu pracy przez odstąpienie od sztywnych regulacji dotyczących godzin dostępności nauczycieli w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych. Planuje się, że zmiana ta również wejdzie w życie z dniem 1 września 2025 r.

Natomiast część zmian postulowanych w ramach prac Zespołu wymaga pogłębionej analizy w szerszym kontekście uwarunkowań systemowych i finansowych. Dlatego kontynuowane są prace nad oczekiwanymi i koniecznymi zmianami pragmatyki zawodowej nauczycieli ukierunkowanymi na poprawę warunków pracy adekwatnie do wymagań i oczekiwań stawianych przed tą grupą zawodową. Kwestie ukształtowania nowego systemu wynagradzania nauczycieli, czasu pracy, warunków rozwoju zawodowego wyrażonego m. in. w zasadach awansu zawodowego i oceny pracy, wymagają kontynuacji prac koncepcyjnych i legislacyjnych.

Po sfinalizowaniu aktualnie procedowanego projektu zmian ustawowych podjęte zostaną kolejne działania mające na celu m.in. systemowe zagwarantowanie poziomu płac poprzez odniesienie do obiektywnych wskaźników makroekonomicznych. Kierunek tych zmian zostanie zaprojektowany odpowiednio do wniosków z prac komisji sejmowej zajmującej się aktualnie rozpatrzeniem obywatelskiego projektu „Godne płace i wysoki prestiż nauczycieli”.

Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że Minister Edukacji nie ma wpływu na procedowanie w Sejmie projektów ustaw. Zgodnie z art. 152 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (M. P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) posiedzenia komisji odbywają się w terminach określonych przez samą komisję, jej prezydium lub przewodniczącego.

Odnosząc się do pytania o wolne stanowiska pracy w jednostkach systemu oświaty, uprzejmie wyjaśniam, że dynamika ruchu kadrowego nauczycieli monitorowana jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy dla nauczycieli, które zgodnie z przepisami dyrektorzy szkół mają obowiązek zamieszczać na stronach internetowych kuratoriów oświaty.

W obecnym okresie na liczbę ofert pracy dla nauczycieli ma obecnie wpływ tzw. ruch służbowy nauczycieli związany z nadchodzącym rokiem szkolnym, który rozpocznie się 1 września 2025 r. W tym czasie (koniec roku szkolnego i okres wakacji) nauczyciele podejmują decyzję m.in. o zmianie miejsca zatrudnienia, czy też decyzję o przejściu na emeryturę.

Analizując dane dotyczące wolnych stanowisk pracy, należy stwierdzić że dynamika ruchu kadrowego jest stabilna w okresie październik – marzec, dlatego dane z tego okresu mogą być przyjęte do wyliczeń dotyczących liczby wolnych stanowisk pracy w danym roku szkolnym. Przykładowo, liczba wolnych stanowisk pracy wykazanych na dzień 15 stycznia 2025 r. wyniosła ogółem 4 940 (co przekłada się na ok. 3 264 etaty), w tym 3 632 wolne stanowiska w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej (co przekłada się na ok. 2 385 etatów). Wolne miejsca pracy odnotowywane są przede wszystkim w dużych miastach, zjawisko to w niewielkiej skali dotyczyło małych miejscowości. Według stanu na dzień 15 stycznia 2025 r. wolne miejsca pracy dla nauczycieli stanowiły ok. 0,7% wszystkich nauczycieli w systemie oświaty, natomiast liczba wolnych etatów stanowiła ok 0,5% wszystkich etatów wykazanych w systemie informacji oświatowej.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że na liczbę potrzebnych w przyszłości nauczycieli mają wpływ różne czynniki, np. spadek liczby urodzeń, wpływ reform strukturalnych w systemie oświaty, liczba szkół, fluktuacje w liczbie uczniów przechodzących przez poszczególne etapy edukacji, zmiany w podstawach programowych i ramowych planach nauczania.

Zapotrzebowanie na określoną liczbę nauczycieli w obrębie konkretnych jednostek samorządu terytorialnego zależy od lokalnej polityki oświatowej prowadzonej przez te samorządy, wyrażającej się sposobem organizacji edukacji – np. organizacji sieci szkolnej, wielkości szkół, liczebności oddziałów szkolnych, oferty dodatkowych zajęć dla uczniów, zapewnienia wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla uczniów. Dostosowania kadrowe w szkołach będą dokonywane przez organy prowadzące szkoły i placówki w zależności od zmieniających się warunków organizacji lokalnej oświaty.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu