do ministra finansów
w sprawie zryczałtowanego podatku od dochodów spółek, tzw. estońskiego CIT
Zgłaszający: Patryk Jaskulski
Data wpływu: 07-07-2025
Szanowny Panie Ministrze,
począwszy od wejścia w życie przepisów przewidujących możliwość fakultatywnego opodatkowania dochodów spółek kapitałowych i niektórych spółek osobowych zryczałtowanym podatkiem od dochodów spółek, popularnie zwanym estońskim CIT, ta forma opodatkowania zdobywa coraz większą popularność. Zaletą tej formy opodatkowania pozostaje – najogólniej rzecz biorąc – odroczenie zapłaty podatku dochodowego do momentu dystrybucji zysku na rzecz wspólników. Tak długo zatem jak zysk jest zatrzymywany w spółce, tak długo spółka nie płaci podatku dochodowego. Środki pieniężne stanowiące zatrzymany w spółce podatek, zgodnie z założeniami tej formy opodatkowania, zwiększają jej możliwości inwestycyjne. Z tej też przyczyny jakiekolwiek uchybienia bądź błędy popełnione na etapie wejścia do tego systemu opodatkowania mogą powodować dotkliwe skutki finansowe polegające na konieczności zapłaty bardzo wysokiego i najczęściej niespodziewanego podatku. W skrajnych przypadkach, gdy błędy lub uchybienia popełnione w chwili wyboru tego modelu opodatkowania zostaną stwierdzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej dopiero po kilku latach opodatkowania estońskim CIT, to zaległość podatkowa takowego podatnika może sięgnąć wielu milionów złotych powiększonych o odsetki ustawowe. Z reguły podatnicy zaskoczeni takim obrotem sprawy nie dysponują środkami finansowymi pozwalającymi im niezwłocznie uregulować zaległości podatkowe bez konieczności likwidacji poczynionych lub pozostających w toku realizacji inwestycji, a nawet redukcji prowadzonej działalności, w tym zwolnień pracowników.
W ostatnich miesiącach pojawiły się liczne doniesienia medialne dotyczące stwierdzania przez organy podatkowe naruszenia przez podatników wybierających estoński CIT obowiązków wynikających m.in. z art. 28j ust. 5 ustawy CIT, który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2022 r. w brzmieniu: „Zawiadomienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 7, może zostać złożone również przed upływem przyjętego przez podatnika roku podatkowego, jeżeli na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania ryczałtem podatnik zamknie księgi rachunkowe oraz sporządzi sprawozdanie finansowe zgodnie z przepisami o rachunkowości. W tym przypadku księgi rachunkowe otwiera się na pierwszy dzień miesiąca opodatkowania ryczałtem”.
Stwierdzenie naruszenia tego obowiązku skutkuje uznawaniem przez organy podatkowe, że podatnik nie wybrał skutecznie tej formy opodatkowania (tj. zawiadomienie ZAW-RD nie zostało złożone skutecznie) i pomimo spełnienia pozostałych warunków ustawowych wyboru tej formy opodatkowania traktowany jest jako podatnik, który pozostaje, także za okres przypadający po złożeniu zawiadomienia ZAW-RD, opodatkowany podatkiem CIT na zasadach ogólnych.
Analizując odpowiednie przepisy, które doprowadziły organy podatkowe do wyżej opisanych wniosków, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości (dalej: UoR) sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych, o którym mowa w art. 12 ust. 2 UoR, oraz na inny dzień bilansowy. Oznacza to, że zamknięcie ksiąg rachunkowych na potrzeby przejścia na estoński CIT stanowi zamknięcie ksiąg na inny dzień bilansowy, określony w art. 12 ust. 2 pkt 7 UoR. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień określony w art. 12 ust. 2 UoR lub na inny dzień bilansowy (art. 52 ust. 3 UoR). Sprawozdanie sporządzane przez podatnika przechodzącego na estoński CIT w toku roku podatkowego nie jest zatem sprawozdaniem rocznym, ale innym sprawozdaniem, tzw. śródrocznym, o którym mowa m.in. w art. 52 ust. 3 UoR, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o sprawozdaniu rocznym, w tym przepis art. 52 ust. 1 UoR.
Zgodnie z art. 52 ust. 1 UoR kierownik jednostki zapewnia sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego i przedstawia je właściwym organom, zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, postanowieniami statutu lub umowy. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu sprawozdanie finansowe podpisują, podając zarazem datę podpisu: osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych, i kierownik jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy – wszyscy członkowie tego organu albo co najmniej jedna osoba wchodząca w skład tego organu. Odmowa podpisu sprawozdania finansowego wymaga sporządzenia pisemnego uzasadnienia dołączonego do sprawozdania finansowego.
Reasumując, powyższe przepisy organy podatkowe, poprzez sformułowanie użyte w przepisie art. 28j ust. 5 ustawy CIT „sporządzi sprawozdanie finansowe zgodnie z ustawą o rachunkowości”, należy rozumieć jako sporządzenie przez kierownika jednostki sprawozdania finansowego i jego podpisanie przez obowiązane do tego osoby w terminie 3 miesięcy od przyjętego dnia bilansowego, tj. ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc opodatkowania ryczałtem, który podatnik wskazał w zawiadomieniu składanym do organu podatkowego na formularzu ZAW-RD (art. 28j ust. 5 CIT w związku z art. 52 ust. 1 i 3 UoR). Niedochowanie tego terminu traktowane jest, jak już wyżej wskazałem, jako uchybienie skutkujące przyjęciem, że złożone zawiadomienie ZAW-RD nie odniosło skutku prawnego, a zatem taki podatnik - w ocenie organów podatkowych - nie przeszedł na opodatkowanie estońskim CIT i nadal pozostaje opodatkowany podatkiem CIT na zasadach ogólnych. Taką samą interpretację powyższych przepisów zaprezentował minister finansów w interpretacji ogólnej nr DD 8.8203.1.2023 z dnia 25 stycznia 2024 r., stwierdzając, że: „Co istotne, zawiadomienie o wyborze opodatkowania ryczałtem jest skuteczne pod warunkiem spełnienia wszystkich obowiązków określonych w przepisach ustawy CIT, w obowiązujących podatnika terminach. Jeśli podatnik złoży zawiadomienie o wyborze opodatkowania ryczałtem, lecz na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania ryczałtem nie zamknie ksiąg rachunkowych oraz nie sporządzi sprawozdania finansowego w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego – wówczas zawiadomienie o wyborze opodatkowania ryczałtem zostanie uznane za bezskuteczne”.
Wedle doniesień medialnych organy podatkowe, przeprowadzając czynności sprawdzające w kierunku potwierdzenia wypełnienia przez podatników, którzy wybrali estoński CIT, obowiązków wynikających z art. 28j ust. 5 ustawy CIT, w przypadku wielu podatników stwierdziły, że albo wyżej opisane sprawozdania finansowe w ogóle nie zostały sporządzone, albo były sporządzane i podpisywane dopiero na wezwanie organów podatkowych w toku czynności sprawdzających. Wielu podatników sporządziło też wymagane sprawozdania finansowe z opóźnieniem nieprzekraczającym kilku tygodni lub miesięcy w stosunku do terminu wynikającego z art. 52 ust. 1 UoR.
Ponieważ przepisy prawa nie nakładają na organy podatkowe obowiązku wystawienia jakiegokolwiek dokumentu zaświadczającego, że podatnik wybierający formę opodatkowania estońskim CIT faktycznie spełnił wymogi korzystania z tej metody opodatkowania, tak na chwilę wejścia do tego systemu opodatkowania, jak i po zakończeniu kolejnych lat obrotowych pozostawania w nim, to wśród podatników w związku z podejmowanymi przez organy podatkowe czynnościami sprawdzającymi powstał stan niepewności co do formy opodatkowania CIT, jakiej faktycznie podlegają, co w oczywisty sposób rzutuje na ich bieżącą działalność i podejmowane decyzje biznesowe.
Szczególne zaniepokojenie wyrażają ci podatnicy, którzy przejście na estoński CIT wybrali w toku roku 2022, a którzy wymagane sprawozdania finansowe sporządzili w terminie dłuższym aniżeli wynikający wprost z art. 52 ust. 1 UoR, jednakże nie później niż przed upływem 3 miesięcy od terminu wynikającego z ww. przepisu ustawy. Powody takowego postępowania wynikły z treści rozporządzenia Ministra Finansów z dnia z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie określenia innych terminów wypełniania obowiązków w zakresie ewidencji oraz w zakresie sporządzenia, zatwierdzenia, udostępnienia i przekazania do właściwego rejestru, jednostki lub organu sprawozdań lub informacji (t.j Dz.U. 2021.1832 ) zmienionego rozporządzeniem z dnia 30 marca 2021 r. Z treści § 3a ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia wynikało, że termin wynikający z art. 52 ust. 1 UoR został przedłużony o 3 miesiące. Zatem np. w przypadku wyboru opodatkowania estońskim CIT od dnia 1 lutego 2022 r. podatnicy, kierując się ww. rozporządzeniem, przyjmowali, że termin sporządzenia sprawozdania finansowego upłynął nie w dniu 30 kwietnia 2022 r. (art. 52 ust. 1 UoR), ale dopiero w dniu 31 lipca 2022 r. (§ 3a ust. 1 pkt 4 rozporządzenia) i sprawozdanie sporządzili w dowolnym dniu w maju, czerwcu bądź lipcu 2022 r. Jak się wydaje, podatnicy ci wyszli z uzasadnionego przekonania, że skoro ww. rozporządzenie przedłużyło okres czasu na sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2021, to odpowiednio uległ przedłużeniu również termin sporządzenia śródrocznego sprawozdania finansowego sporządzanego na potrzeby wyboru estońskiego CIT za okres późniejszy, tj. po 1 lutego 2022 r. Wniosek takowy narzuca się sam, skoro art. 52 ust. 3 UoR nie ustanawia odrębnego terminu sporządzenia sprawozdań w nim wymienionych, odsyłając do „odpowiedniego” stosowania terminu na sporządzenie sprawozdań rocznych, o którym mowa w art. 52 ust. 1 UoR, tym bardziej że bez zamknięcia ksiąg rachunkowych i sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego za rok 2021 nie było przecież możliwości sporządzenia sprawozdania finansowego, choćby częściowego, za okres następujący po zamknięciu roku 2021, skoro stan zamknięcia ksiąg na 31 grudnia 2021 r. stanowić powinien jednocześnie stan otwarcia ksiąg na dzień 1 stycznia 2022 r. Innymi słowy, przepis § 3a ww. rozporządzenia umożliwiał wybór estońskiego CIT już od lutego 2022 r. także tym podatnikom, którzy z różnych powodów wybrali skorzystanie lub byli zmuszeni skorzystać z przedłużonego terminu sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2021 r. W innym razie mogliby oni skorzystać z tej formy opodatkowania dopiero po zakończeniu prac bilansowych i sprawozdawczości za rok obrotowy 2021, czyli najwcześniej od sierpnia 2022 r.
W związku z powyższym wywodem proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy za sporządzenie sprawozdania finansowego zgodnie z przepisami o rachunkowości w rozumieniu art. 28j ust. 5 ustawy CIT uznawać należy również przypadki, gdy podatnik wybierający opodatkowanie w formie ryczałtu od dochodów spółek w toku roku podatkowego 2022 sporządził śródroczne sprawozdanie finansowe w terminie do 6 miesięcy od dnia bilansowego, tj. zgodnie z art. 52 ust. 1 UoR w zw. z § 3a ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie określenia innych terminów wypełniania obowiązków w zakresie ewidencji oraz w zakresie sporządzenia, zatwierdzenia, udostępnienia i przekazania do właściwego rejestru, jednostki lub organu sprawozdań lub informacji, w brzmieniu nadanym mu rozporządzeniem z dnia 30 marca 2021 r.?
Z poważaniem
Patryk Jaskulski
Poseł na Sejm RP