w sprawie krytycznej oceny decyzji Ministerstwa Edukacji Narodowej o zniesieniu obowiązkowych prac domowych i potrzeby ich pilnego przywrócenia
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 28-07-2025
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Andrzeja Śliwki w sprawie ograniczenia zadawania prac domowych.
Szanowny Panie Pośle,
w związku z interpelacją z 17 lipca 2025 r. w sprawie ograniczenia zadawania wybranych rodzajów prac domowych informuję, co następuje.
Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych[1] miała na celu ograniczenie zadawania uczniom szkół podstawowych[2] jedynie dwóch wybranych rodzajów prac domowych: pisemnych i praktyczno-technicznych, przy czym uczniom klas I-III tego rodzaju prac się nie zadaje[3], natomiast uczniom klas IV – VIII takie prace można zadać, z tym, że nie są one obowiązkowe i nauczyciel nie wystawia z nich ocen[4]. Należy podkreślić, że w żadnym przypadku powyższe ograniczenia nie oznaczają zniesienia obowiązku uczenia się w domu.
Zgodnie z ustawą - Karta Nauczyciela[5], nauczyciel ma prawo wyboru metod nauczania, które uważa za niezbędne do zrealizowania podstawy programowej określonej dla danego etapu kształcenia[6] oraz wybranego przez siebie programu nauczania. Dlatego też w klasach I–III wszelkie prace domowe, które przyczyniają się do rozwoju motoryki małej[7] mogą być zadawane i stają się dla ucznia obowiązkowe do zrealizowania[8]. Zadania takie powinny odnosić się do efektów kształcenia, które uczeń musi osiągnąć na koniec I etapu edukacyjnego.
W kasach IV – VIII nauczyciel może wymagać od ucznia realizacji wszelkich innych form pracy domowej, np. przeczytania lektury, nauki słówek, pojęć, dat, wierszyków, dokonywania obserwacji warunków atmosferycznych, czy też przeanalizowania określonego zagadnienia, i ostatecznie ustalić ocenę. W przypadku wykonanych prac pisemnych i praktyczno-technicznych nauczyciel przekazuje uczniowi informację zwrotną[9], której celem jest pomoc w uczeniu się, poprzez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć. Jeżeli uczeń samodzielnie wykonał pracę domową, to wyżej opisany sposób komunikowania mocnych, jak i słabych stron wydaje się najbardziej odpowiedni.
Decyzja o ograniczeniu dwóch wybranych rodzajów prac domowych (pisemnych i praktyczno-technicznych) została podjęta na podstawie badań naukowych. Analiza prac badawczych wykazała, że nadmierna ilość zadań zleconych[10] do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych może prowadzić do zmęczenia uczniów, zmniejszenia zainteresowania nauką, a nawet zwiększenia nierówności edukacyjnych z uwagi na zróżnicowane zasoby dostępne w domu i wsparcie uczniów przez rodziców. Sam projekt rozporządzenia był poddany procedurze konsultacji publicznych, opiniowania oraz uzgodnieniom. Z całym procesem oraz zgłoszonymi do niego uwagami można zapoznać się na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego – link:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12381254/katalog/13033416#13033416.
Ministerstwo Edukacji Narodowej kieruje swoje działania na wspieranie nauczycieli w organizacji procesu dydaktycznego z uwzględnieniem ww. zmiany. W tym celu Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy opracował informatory zawierające przykładowe rozwiązania i dobre praktyki przydatne w zadawaniu prac domowych zgodnie z wymogami rozporządzenia. W publikacjach zaprezentowane są także wnioski, jakie płyną z badań naukowych na temat prac domowych oraz omówione są różnorodne czynniki i strategie, wynikające z nich dla praktyki szkolnej. Informatory te mogą również stanowić wydatną pomoc dla rodziców wspierających uczniów w procesie uczenia się[11]. Poradniki można znaleźć na stronie IBE - PIB pod adresem:
https://ibe.edu.pl/pl/jak-wspierac-uczniow-w-samodzielnym-uczeniu-sie-publikacje
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy prowadzi obecnie ewaluację ww. przepisów. Badania przeprowadzane przez IBE - PIB mają pokazać, jak rozporządzenie zostało wdrożone w różnych szkołach. W ramach badania zostaną m.in. zebrane opinie nauczycieli oraz uczniów. Zostanie również przeanalizowane, jak zmienią się wyniki egzaminów po roku szkolnym 2024/2025 (względem zeszłych lat) w szkołach, które zaprzestały zadawania prac domowych, w porównaniu do szkół, które od lat prac domowych nie stosowały (metoda różnic w różnicach, ang. Difference-in-Difference). Na podstawie wniosków z badań będą podejmowane decyzje o kierunku ewentualnych modyfikacji obecnie funkcjonujących rozwiązań.
Mając powyższe na uwadze, nie można podzielić poglądu, że ograniczenie w zadawaniu uczniom szkół podstawowych jedynie dwóch wybranych rodzajów prac domowych, pisemnych i praktyczno-technicznych, mogło w jakikolwiek sposób pozbawić uczniów z mniej wspierających środowisk możliwości systematycznej nauki poza szkołą oraz pogłębić nierówności edukacyjne. Każdy uczeń ma obowiązek uczyć się samodzielnie oraz odrabiać prace domowe. Mimo iż prace pisemne oraz praktyczno-techniczne są dobrowolne, to nauczyciel, dostrzegając problemy środowiskowe konkretnego ucznia, ma możliwość poświęcić mu szczególną uwagę. Uczeń funkcjonujący w mniej wspierającym środowisku[12] może również otrzymać wsparcie w postaci pomocy psychologiczno–pedagogicznej, np. w formie zajęć rozwijających umiejętności uczenia się, porad czy konsultacji[13].
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 438 – dalej: rozporządzenie w sprawie oceniania.
[2] W szkołach ponadpodstawowych §12a. ww. rozporządzenia nie znajduje zastosowania.
[3] Z wyjątkiem ćwiczeń z zakresu tzw. małej motoryki.
[4] Rozporządzenie w sprawie oceniania § 12a ust. 1 pkt2.
[5] Ustawa Karta Nauczyciela Art. 12 ust. 2 (Dz. U. 2024 r. poz. 986)
[6] W ramach I etapu edukacyjnego (klasy I-III) nie występuje podział na przedmioty.
[7] Czyli umiejętności kluczowe dla dalszej edukacji.
[8] Ponadto nauczyciel może ustalić z nich ocenę - rozporządzenie w sprawie oceniania § 12a ust.2.
[9] Rozporządzenie w sprawie oceniania § 12a ust.3.
[10] Nieraz z kilku przedmiotów równocześnie.
[11] Jeden z dostępnych poradników jest dedykowany specjalnie rodzicom: Jak wspierać uczniów w samodzielnym uczeniu się? Vademecum dla rodziców uczniów.
[12] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach §2 ust 2 pkt 11 (Dz. U. 2023 poz. 1798) – dalej: rozporządzenie o pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
[13] Rozporządzenie o pomocy psychologiczno-pedagogicznej § 6 ust. 2 pkt 3 i 8.