Interpelacja nr 11037

do ministra finansów

w sprawie systemowych reform nadzoru nad rynkiem kapitałowym w związku z ustaleniami raportu NIK dotyczącymi afery GetBack SA

Zgłaszający: Witold Zembaczyński

Data wpływu: 16-07-2025

Szanowny Panie Ministrze,

afera spółki GetBack SA stanowi jeden z największych skandali na polskim rynku finansowym ostatnich dekad. Ponad 9 tysięcy obligatariuszy, głównie nieprofesjonalnych uczestników rynku, poniosło straty przekraczające 2,5 miliarda złotych. Działania spółki polegające na oferowaniu ryzykownych instrumentów finansowych jako bezpiecznych alternatyw dla lokat bankowych doprowadziły do dramatycznej sytuacji tysięcy obywateli. Najnowszy raport Najwyższej Izby Kontroli z lipca 2025 r. („Nadzór KNF nad spółką GetBack SA”) jednoznacznie wskazuje, że do czasu utraty przez GetBack SA w kwietniu 2018 r. zdolności do obsługi zobowiązań organy i instytucje państwa nie zapewniły skutecznej ochrony nieprofesjonalnym uczestnikom rynku finansowego, a ich działania były nieadekwatne do skali zagrożeń oraz nie w pełni rzetelne. Kontrola NIK wykazała szereg zaniechań i błędów po stronie kluczowych instytucji, takich jak Komisja Nadzoru Finansowego, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Giełda Papierów Wartościowych czy nawet samo Ministerstwo Finansów. Prezes NIK Marian Banaś podkreślił, że skala nieprawidłowości jest tak poważna, iż konieczne jest powołanie komisji śledczej, która zbada, jak przez tyle lat ta piramida finansowa mogła funkcjonować. NIK zrealizowała swoje zadania w ramach dostępnych kompetencji, jednak pełne wyjaśnienie afery, w tym wątków legislacyjnych i personalnych, wymaga narzędzi, jakimi dysponuje jedynie sejmowa komisja śledcza.

W świetle powyższych ustaleń oraz na podstawie rekomendacji NIK i analiz ekspertów rynku kapitałowego niezbędne są działania naprawcze obejmujące wprowadzenie mechanizmu cyklicznego raportowania do Sejmu stanu transpozycji kluczowych dyrektyw rynku kapitałowego, stypizowanie w Kodeksie karnym przestępstwa oszustwa finansowego typu „piramida” (art. 286a § 1 K.k.), wzmocnienie uprawnień rzecznika finansowego oraz prezesa UOKiK zarówno legislacyjnie, jak i finansowo, nowelizację przepisów o tajemnicach zawodowych – w szczególności KNF, aby ułatwić poszkodowanym dochodzenie roszczeń i dostęp do kluczowych dowodów, obniżenie i uelastycznienie opłat sądowych w sprawach konsumenckich dotyczących instrumentów finansowych, rozszerzenie uprawnień kontrolnych KNF o możliwość bieżącej analizy transakcji i obowiązek kwartalnego raportowania o portfelach wierzytelności spółek windykacyjnych, reformę listy ostrzeżeń publicznych poprzez wprowadzenie sądowego trybu odwoławczego i obowiązek publikacji statusu postępowań karnych, obligatoryjną wycenę portfeli wierzytelności przed restrukturyzacją oraz wzmocnienie niezależności audytorów, procedurę „fast-track” dla zwolnienia z tajemnicy zawodowej w procesach zbiorowych dotyczących emisji obligacji oraz powołanie stałego zespołu analitycznego Sejmu ds. nadzoru nad rynkiem kapitałowym raportującego półrocznie o realizacji zaleceń NIK.

Dodatkowo, w świetle najnowszych ustaleń NIK oraz materiałów eksperckich, wskazuję na następujące kluczowe aspekty wymagające pilnego wyjaśnienia i działań:

• Raport NIK wykazał, że Komisja Nadzoru Finansowego nie wykorzystała przysługujących jej uprawnień, prowadziła powierzchowną analizę transakcji GetBack SA, nie weryfikowała rzetelnie wyceny portfeli wierzytelności, a w przypadku kluczowej transakcji z 29 kwietnia 2019 r. zaniechania nadzoru doprowadziły do szkody dla wierzycieli w wysokości co najmniej 118 mln zł.
• Prokuratura prowadziła śledztwo w sposób nieadekwatny do skali problemu, a raport NIK wskazuje na przypadki nacisków politycznych na prokuratorów prowadzących postępowania.
• Opóźnienie we wdrożeniu dyrektywy MiFID II stworzyło warunki do masowego missellingu toksycznych obligacji inwestorom detalicznym, a brak nowelizacji Kodeksu karnego utrudnia skuteczne ściganie piramid finansowych.
• Wątki dotyczące możliwych powiązań twórcy piramidy ze służbami specjalnymi oraz prób wywierania wpływu na najwyższych urzędników państwowych nie zostały dotąd transparentnie wyjaśnione.
• Polska, w przeciwieństwie do Niemiec po aferze Wirecard czy USA po skandalu Madoffa, nie wdrożyła kompleksowej reformy nadzoru finansowego ani nie wyciągnęła konsekwencji personalnych na najwyższych szczeblach.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jakie były przyczyny 108-dniowego opóźnienia we wdrożeniu dyrektywy MiFID II, które mogło wpłynąć na skalę sprzedaży obligacji GetBack SA? Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skutków tego opóźnienia i czy rozważa wprowadzenie mechanizmu cyklicznego raportowania do Sejmu o stanie transpozycji unijnych dyrektyw?
2. Jakie konkretne działania i w jakim horyzoncie czasowym zamierza podjąć ministerstwo w celu wzmocnienia uprawnień rzecznika finansowego oraz prezesa UOKiK w zakresie rynku finansowego, w tym poprzez wsparcie Funduszu Edukacji Finansowej?
3. Czy ministerstwo planuje nowelizację przepisów o tajemnicy KNF (w tym art. 159 ust. 2 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym), aby ułatwić poszkodowanym dostęp do kluczowych dowodów w postępowaniach o odzyskanie należności z obligacji?
4. Jakie jest stanowisko ministerstwa wobec postulatów NIK o nadanie KNF prawa do bieżącej analizy transakcji spółki przed dopuszczeniem jej do obrotu oraz o nałożenie na spółki windykacyjne obowiązku kwartalnego raportowania o portfelach wierzytelności?
5. Czy ministerstwo zreformuje listę ostrzeżeń publicznych KNF poprzez wprowadzenie sądowej kontroli nad wpisami na listę oraz obowiązku informowania o aktualnym statusie powiązanych postępowań karnych?
6. Czy ministerstwo wprowadzi obowiązek niezależnej wyceny portfeli wierzytelności przed ich sprzedażą oraz czy przedstawi przepisy wzmacniające niezależność i odpowiedzialność biegłych rewidentów?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Witold Zembaczyński