Odpowiedź na interpelację nr 11182

w sprawie decyzji rządu RP o akceptacji postanowień tzw. paktu migracyjnego Unii Europejskiej

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk

Warszawa, 28-08-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 11182 pani poseł Barbary Bartuś w sprawie decyzji rządu RP o akceptacji postanowień tzw. paktu migracyjnego Unii Europejskiej – skierowaną do prezesa Rady Ministrów, a następnie przekazaną^[1] ministrowi spraw wewnętrznych i administracji w celu udzielenia odpowiedzi uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że rząd Rzeczypospolitej Polskiej (RP) nigdy nie podjął żadnej decyzji, która stanowiła akceptację dla przyjęcia aktów prawnych określanych wspólnie jako pakt o migracji i azylu (dalej także: pakt migracyjny/pakt). W czasie formalnego przyjęcia przez Radę Unii Europejskiej (UE) wynegocjowanych w poprzednich latach aktów prawnych, które nastąpiło 15 maja 2024 r., rząd opowiedział się przeciwko ich przyjęciu. Negatywne stanowisko zostało wyrażone w odniesieniu do wszystkich aktów prawnych.

Odnosząc się do konsultacji i opinii właściwych organów, uprzejmie informuję, że stanowiska rządu do poszczególnych propozycji legislacyjnych przedstawianych przez Komisję Europejską (KE), które wspólnie zostały uchwalone jako pakt migracyjny, przyjmowane były w latach 2016-2022, zgodnie z obowiązującą procedurą, na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej^[2]. Obejmują one przede wszystkim:

• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako osób korzystających z ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony oraz zmieniającego dyrektywę Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącą statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi – przyjęte przez Komitet do Spraw Europejskich (KSE) 15 września 2016 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijne ramy przesiedleń i zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 516/2014 – przyjęte przez KSE 15 września 2016 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania osób ubiegających się o ochronę międzynarodową (wersja przekształcona) – przyjęte przez KSE 27 września 2016 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie reagowania na sytuacje kryzysowe i spowodowane działaniem siły wyższej w dziedzinie migracji i azylu – przyjęte przez KSE 26 października 2020 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólną procedurę ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylającego dyrektywę 2013/32/UE – przyjęte przez KSE 30 października 2020 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady wprowadzającego kontrolę przesiewową obywateli państw trzecich na granicach zewnętrznych oraz zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 767/2008, (UE) 2017/2226, (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/817 – przyjęte przez KSE 17 listopada 2020 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zarządzania azylem i migracją oraz zmieniającego dyrektywę Rady 2003/109/WE i proponowane rozporządzenie (UE) [Fundusz Azylu i Migracji] – przyjęte przez KSE 17 listopada 2020 r.;
• Stanowisko Rządu RP do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania danych biometrycznych w celu skutecznego stosowania rozporządzenia (UE) [Rozporządzenie w sprawie zarządzania azylem i migracją] i rozporządzenia (UE) [Rozporządzenie w sprawie przesiedleń] na potrzeby identyfikowania nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców oraz w sprawie występowania o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/818 – przyjęte przez KSE 19 listopada 2020 r.;
• Stanowisko Rządu RP do komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącego nowego paktu o migracji i azylu – przyjęte przez KSE 23 listopada 2020 r.

W związku z przyjęciem powyższych stanowisk, a także w trakcie trwających w latach 2016-2023 negocjacji stanowisk Rady UE i tak zwanych negocjacji trójstronnych z Parlamentem Europejskim i Komisją dla poszczególnych, wskazanych wyżej propozycji legislacyjnych, nie były prowadzone dodatkowe konsultacje z obywatelami i organizacjami społecznymi.

Jednocześnie warto zaznaczyć, że w 2024 r. nie toczyły się już żadne prace legislacyjne, w ramach których można byłoby wpłynąć na treść powyższych aktów prawnych. Niezależnie od powyższego już na początku 2024 r. rząd RP zainicjował intensywną współpracę z innymi państwami członkowskimi, mającą na celu modyfikację głównych założeń i kierunków polityki migracyjnej i azylowej na poziomie UE. Jej rezultatem był list 15 państw członkowskich do KE ws. innowacyjnych rozwiązań w zakresie migracji. Rząd podjął wiele działań mających na celu uzupełnienie ram prawnych UE w taki sposób, by pozwoliły one na efektywne zarządzanie procesami migracyjnymi, priorytetowo traktując bezpieczeństwo obywateli. Przede wszystkim w sposób stanowczy domagał się narzędzi pozwalających państwom członkowskim skutecznie odpowiadać na sytuacje instrumentalizacji migracji. Wspólnie z innymi państwami członkowskimi, będącymi bezpośrednim celem ataków hybrydowych realizowanych przez Rosję i Białoruś, prowadził rozmowy o przedmiotowych rozwiązaniach z KE. Obecnie przede wszystkim tak zwane innowacyjne rozwiązania w obszarze migracji są przedmiotem dyskusji w Radzie UE na różnych poziomach, których agenda kształtowana była przez Polskę w roli prezydencji. Powyższe działania przyniosły już efekty:

• w dniu 11 grudnia 2024 r. KE opublikowała komunikat w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystania migracji jako broni i w sprawie zwiększenia bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE, który określa ramy skutecznej odpowiedzi na ataki hybrydowe prowadzone z wykorzystaniem migracji, takiej jak czasowe i proporcjonalne zawieszenie prawa do składania wniosków o ochronę międzynarodową. Przepisy prawa wprowadzające wskazane rozwiązanie zostały zawarte w ustawie z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej^[3],
• Polska otrzymała na wzmocnienie granicy z Białorusią i Rosją dodatkowo ponad 220 mln złotych,
• podjęto na nowo prace nad rozporządzeniem wprowadzającym sankcje dla linii lotniczych uczestniczących w procederze transportowania migrantów w ramach szlaków migracyjnych,
• Komisja Europejska podczas polskiej prezydencji opublikowała propozycje nowych ram prawnych dla polityki powrotowej, zawierającą instrumenty potrzebne dla realnego zwiększenia skali wydaleń nielegalnych imigrantów z UE, w tym postulowane przez Polskę przepisy umożliwiające tworzenie centrów powrotowych poza terytorium UE,
• Komisja zaproponowała także przepisy prawa pozwalające na faktyczne odsyłanie niektórych migrantów zwracających się z wnioskami o ochronę międzynarodową w państwach członkowskich do tak zwanych bezpiecznych państw trzecich oraz zaproponowała listę bezpiecznych krajów pochodzenia.

Pragnę podkreślić, że Polska nie będzie uczestniczyć w mechanizmie relokacji migrantów. Analiza możliwego zakresu jakiegokolwiek innego ewentualnego wsparcia pozostałych państw członkowskich w ramach mechanizmu solidarności nie jest możliwa przed przyjęciem przez Radę UE decyzji określających skalę potrzeb w ramach całej UE.

Odnosząc się do wspomnianej przez panią poseł „klauzuli opt-out“, uprzejmie informuję, że wprowadzenie tego rodzaju klauzuli możliwe jest wyłącznie przez zmianę prawa pierwotnego UE – traktatów i właściwych protokołów – która może odbyć się jedynie w ramach ściśle określonej procedury i wymaga przede wszystkim zgody wszystkich państw członkowskich UE.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zleciło dwie niezależne opinie prawne nt. oceny zaistnienia podstaw zaskarżenia aktów ustawodawczych wchodzących w skład paktu o migracji i azylu przed Trybunałem Sprawiedliwości UE. Z ww. opinii wynika, że nie zaistniały przesłanki do zaskarżenia przepisów paktu.

Warto przy tym zaznaczyć, że na podstawie dołączonego do Traktatów Europejskich Protokołu (nr 2) w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności skargi na akty prawa UE mogą być składane przez parlamenty narodowe i ta procedura również nie została zainicjowana przez żaden z klubów poselskich w Sejmie RP w przewidzianym prawem terminie.

Kwestia migracji jest jednym z obszarów, w którym państwa członkowskie posiadają kompetencje legislacyjne wspólnie z UE. Polska nie może wypowiedzieć paktu migracyjnego bez wyjścia z UE.

Należy podkreślić, że Polska jako państwo z granicą zewnętrzną UE, znajdując się w sytuacji presji migracyjnej, potencjalnie będzie mogła skorzystać z mechanizmu solidarności. Jednocześnie Polska, jako kraj obciążony przyjęciem znaczącej liczby obywateli Ukrainy w ramach ochrony czasowej oraz dotknięty skutkami instrumentalizacji migracji na granicy polsko-białoruskiej, będzie wnioskowała o zwolnienie jej z uczestnictwa w jakichkolwiek środkach solidarnościowych na rzecz innych państw członkowskich.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że pakt o migracji i azylu nie przewiduje kar za nieprzyjmowanie migrantów ani obowiązkowej relokacji. Potwierdziła to Służba Prawna Rady, na wniosek rządu Premiera Donalda Tuska, która wydała opinię, że przewidziana w pakcie relokacja jest całkowicie dobrowolna. Zatem państwa członkowskie będą decydować niezależnie o udziale w relokacjach. Motywy, a także część operacyjna aktów prawnych będących częścią paktu migracyjnego, zapewniają państwom członkowskim swobodę wyboru środków solidarnościowych. Zawarty w ramach paktu elastyczny mechanizm solidarności pozwala na wywiązywanie się ze zobowiązań w powyższym zakresie przez wykorzystanie następujących elementów: 1) relokacji, 2) wkładów finansowych i 3) alternatywnych środków solidarnościowych (np. sprzęt lub personel).

W przepisach prawa regulujących ustanowienie przez Radę puli solidarności wskazano, że państwa członkowskie mają pełną swobodę (dobrowolność) wyboru między rodzajami środków solidarności lub mogą wybrać ich kombinację. Pakt nie narusza więc ww. zasad.

Nadmieniam, że z uwagi na fakt, iż Polska nie będzie uczestniczyć w mechanizmie relokacji migrantów, nie przewiduje się konsekwencji w obszarach wskazanych przez panią poseł.

Z poważaniem

z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Zgodnie z właściwością, pismem z 5 sierpnia 2025 r. pana Jakuba Stefaniaka – sekretarza stanu, zastępcy szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.439.2025.

^[2] Dz. U. 2024 poz. 1379.

^[3] Dz. U. 2025 poz. 389.