w sprawie wtórnych ruchów granicznych i tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 11-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 11208 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie wtórnych ruchów granicznych i tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach Rzeczypospolitej Polskiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje pozostające w zakresie właściwości Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w oparciu m.in. o stanowisko Komendy Głównej Straży Granicznej i Komendy Głównej Policji.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji posiada informacje jedynie o dwóch, wskazanych w interpelacji przypadkach, gdy służby niemieckie pozostawiły zawróconych migrantów, nieposiadających prawa wjazdu na terytorium Niemiec, bez uprzedniego powiadomienia o tym służb polskich. Jeden miał miejsce 14 czerwca 2024 r. w Osinowie Dolnym i dotyczył pięcioosobowej rodziny z Afganistanu, która wcześniej złożyła wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Drugi dotyczył pozostawienia 3 lipca 2025 r. na granicy w Gubinie obywatela Afganistanu przez funkcjonariuszy policji niemieckiej, którzy odjechali przed przyjazdem na miejsce funkcjonariuszy polskich, co stanowiło naruszenie ustalonych procedur postępowania. Oba przypadki zostały wyjaśnione i miały charakter incydentalny. Strona polska podjęła niezwłoczne działania, mające na celu wyjaśnienie zaistniałej sytuacji, a strona niemiecka przyznała, że jej działania były niezgodne z prawem oraz zapewniła, że podobne incydenty nie mogą się powtórzyć w przyszłości.
Do przekazywania migrantów pomiędzy państwami dochodzi wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują przedmiotową kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Cudzoziemcy przekazywani są na terytorium Polski z innych Państw Członkowskich Unii Europejskiej na podstawie umów, rozporządzeń oraz porozumień, których stronami jest Rzeczypospolita Polska i państwo przekazujące. Odesłania cudzoziemców bezpośrednio z terytorium Niemiec na terytorium Polski są realizowane w ramach readmisji lub tzw. procedury dublińskiej. Podstawą prawną readmisji jest:
Podstawą prawną procedury dublińskiej jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (tzw. rozporządzenie Dublin III)[1].
Warto przy tym podkreślić, że we wszystkich przypadkach przekazywanie cudzoziemców następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co z kolei pozwala na właściwą reakcję oraz przygotowanie do przyjęcia danej osoby, a także zastosowanie odpowiednich procedur w odniesieniu do każdej z nich. W zakresie osób niezaakceptowanych na wjazd do Republiki Federalnej Niemiec, w zależności od usytuowania tych kontroli, przekazania następują najczęściej na mostach granicznych.
Przekazanie osoby wymaga wystosowania do strony wezwanej uzasadnionego przeprowadzonym postępowaniem dowodowym wniosku, który musi zostać zaakceptowany przez właściwy organ. Każdy składany przez stronę niemiecką wniosek o przyjęcie jakiejkolwiek osoby jest skrupulatnie weryfikowany pod kątem zasadności jego przyjęcia, w tym tego, czy cudzoziemiec był wcześniej w Polsce.
Od tego zależą dalsze czynności prowadzone wobec danego cudzoziemca, niezależnie, czy jest to wniosek o readmisję, czy w ramach rozporządzenia Dublin III. W przypadku procedury dublińskiej zgodę na przekazanie musi wyrazić Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a w przypadku readmisji – Straż Graniczna. Do Polski trafiają wyłącznie osoby, które wcześniej w Polsce przebywały.
Podstawę prawną regulującą możliwość wjazdu niemieckim policjantom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi Umowa z dnia 15 maja 2014 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych[2] oraz Konwencja wykonawcza do Układu z Schengen[3].
Wyrażenie zgody przez jedną ze stron jest wymagane w przypadku prowadzenia operacji pod przykryciem lub obserwacji transgranicznej. Natomiast w sytuacji zdarzeń nagłych, jak np. działania w okolicznościach szczególnego niebezpieczeństwa lub pościgu transgranicznego, jedna strona jest zobowiązana do poinformowania drugiej o takim wydarzeniu.
Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do treści art. 36 ust. 2 pkt 5 ww. Umowy „w ramach realizacji niniejszej Umowy funkcjonariusze na Terytorium drugiej Strony, uprawnieni są do używania pojazdów służbowych, jednostek pływających lub statków powietrznych, w szczególności korzystania z atrybutów pojazdów uprzywilejowanych”.
Jak przedstawiono w uzasadnieniu rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną[4], potrzeba przywrócenia kontroli na granicy wewnętrznej z Republiką Litewską oraz Republiką Federalną Niemiec, wprowadzonej od 7 lipca 2025 r. i aktualnie przedłużonej do 4 października 2025 r., wynika z analizy sytuacji migracyjnej.
Potrzeba przywrócenia kontroli na granicy polsko-litewskiej jest spowodowana przede wszystkim przekierowaniem sztucznie wykreowanej przez Rosję i Białoruś presji migracyjnej z granicy polsko-białoruskiej (co jest rezultatem uszczelnienia zapory na tej granicy) na granice: litewsko- i łotewsko-białoruską. Skutkuje to zwiększonym zagrożeniem wtórnym przemieszczaniem się przez terytorium Polski migrantów zmierzających przez Niemcy w głąb Unii Europejskiej.
Odnosząc się do sytuacji na granicy wewnętrznej z Republiką Federalną Niemiec, decyzja o tymczasowym przywróceniu kontroli była podyktowana zmianą procedur związanych z odmową wjazdu migrantów na terytorium Niemiec. Polska musi mieć pełną kontrolę nad wtórnymi ruchami migracyjnymi i absolutną pewność, że osoby zawracane na jej terytorium rzeczywiście przez jakiś czas przebywały w Polsce. Występuje w związku z powyższym wzmożona potrzeba dokonywania weryfikacji prawnych przesłanek warunkujących ewentualne przyjęcie migrantów od strony niemieckiej.
Dotychczas działania były prowadzone w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i umowy międzynarodowe, które regulują przedmiotową kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Jednocześnie przekazywanie cudzoziemców następowało w oparciu o procedurę readmisji lub Dublin III.
W ocenie rządu, po pierwszym miesiącu obowiązywania tymczasowych kontroli granicznych, nie ustały przesłanki stojące za decyzją o ich wprowadzeniu, dlatego podjęto decyzję o kontynuowaniu kontroli na polsko-litewskim i polsko-niemieckim odcinku granicy państwowej.
Działania podejmowane przez Straż Graniczną w celu zabezpieczenia granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej są realizowane od 7 lipca 2025 r. przy użyciu sprzętu mobilnego, w oparciu o własne zasoby kadrowe oraz we współdziałaniu z Policją, Siłami Zbrojnymi RP, Żandarmerią Wojskową i innymi służbami.
Monitoring na odcinkach tzw. „granicy zielonej” w strefie nadgranicznej przylegającej do granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec jest realizowany przez Straż Graniczną przy użyciu patroli mobilnych wyposażonych w sprzęt obserwacyjny, w tym gogle noktowizyjne.
Działania monitorujące na wyżej wskazanych odcinkach granicy państwowej oraz w strefie nadgranicznej są realizowane przy wsparciu udzielanym przez oddziały i pododdziały Sił Zbrojnych RP, na podstawie postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2025 r. o użyciu oddziałów i pododdziałów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej do pomocy Straży Granicznej[5], których zadaniem jest zabezpieczenie nie tylko głównych szlaków komunikacyjnych, ale również dróg niższej kategorii, a także duktów i szlaków leśnych, którymi mogą przemieszczać się nielegalni migranci.
Zadania Straży Granicznej podjęte w celu ochrony ww. granic wewnętrznych są realizowane także przy pomocy funkcjonariuszy Policji z użyciem pojazdów służbowych i obejmują m.in. działania związane z kierowaniem ruchem pojazdów do miejsc wyznaczonych do kontroli oraz zadania kontrolno-pościgowe za pojazdami, które nie zatrzymały się do kontroli granicznej. Przedmiotowe wsparcie jest realizowane obecnie na podstawie zarządzenia nr 27 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 sierpnia 2025 r. w sprawie użycia funkcjonariuszy Policji do udzielenia pomocy Straży Granicznej[6].
Udzielone wsparcie osobowe i sprzętowe, które jest realizowane w okresie obowiązywania tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej, umożliwia zintensyfikowanie działań służb w rejonie polsko-niemieckiej oraz polsko-litewskiej granicy państwowej, a także przyczynia się do ograniczenia ruchów migracyjnych cudzoziemców, którzy nielegalnie usiłują przedostać się na terytorium Polski – zarówno w wyznaczonych przejściach granicznych, jak i poza nimi.
Decyzja o ewentualnym kolejnym przedłużeniu tymczasowo przywróconej kontroli granicznej zostanie podjęta po przeprowadzeniu analizy aktualnej sytuacji migracyjnej i jej wpływu na porządek publiczny i bezpieczeństwo wewnętrzne. Decyzja taka musi być podjęta w zgodzie z kryteriami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[7]. Polska niezmiennie postrzega jednak przywrócenie kontroli jako środek tymczasowy i stosowany wyłącznie w ostateczności. Polski rząd jest gotowy do dalszej współpracy z państwami sąsiadującymi w celu wypracowania takich środków, które skutecznie usunęłyby zidentyfikowane zagrożenia i pozwoliły na jak najszybsze zniesienie przywróconych kontroli.
Straż Graniczna dokonała szacunkowego wyliczenia kosztów tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicy z Litwą i Niemcami w ujęciu miesięcznym i rocznym:
Wskazane wyżej wartości dotyczą wydatków osobowych (koszty podróży służbowych, rekompensata pieniężna w zamian za służbę w ponadnormatywnym czasie, dodatki służbowe) oraz wydatków rzeczowych (zakupy, usługi).
Dodatkowo Straż Graniczna poinformowała, że koszty realizacji zadań związanych z tymczasowym przywróceniem kontroli granicznej na granicach z Niemcami i Litwą są pokrywane z budżetu Straży Granicznej i nie generują dodatkowych obciążeń dla budżetu państwa.
W związku ze wspierającym charakterem działań Policji w procesie przywrócenia kontroli granicznych na granicy z Niemcami i Litwą, szacunkowe koszty ponoszone przez formację w 2025 r. w ujęciu miesięcznym przedstawiają się następująco:
Ponadto uprzejmie informuję, że na podstawie art. 5b ust. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[8], Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa sporządza we współpracy z odpowiednimi ministrami odpowiedzialnymi za systemy, jednolity wykaz obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej z podziałem na systemy (dalej: wykaz). Wykaz sporządzany jest w oparciu o ustawę z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych[9] i ma nadaną klauzulę „tajne".
Przejścia graniczne z Republiką Federalną Niemiec zostały ujęte w wykazie na wniosek Wojewody Dolnośląskiego, Wojewody Lubuskiego i Wojewody Zachodniopomorskiego, przy akceptacji ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Zasady wyłaniania infrastruktury krytycznej są zawarte w ustawie o zarządzaniu kryzysowym oraz w Narodowym Programie Ochrony Infrastruktury Krytycznej.
Nadmieniam, że Straż Graniczna stosuje obowiązujące przepisy, m.in. ustawę z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[10] i ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[11], które regulują przetwarzanie danych, w tym biometrycznych, cudzoziemca. W rejestrach prowadzonych na podstawie ww. ustaw są przetwarzane odciski linii papilarnych i wizerunek twarzy. Wobec cudzoziemca, który nielegalnie przedostał się do Polski i nie posiada dokumentów, prowadzi się czynności identyfikacyjne, obejmujące m.in. wykonanie zdjęć twarzy, opis cech rysopisowych (wzrost, kolor oczu, znaki szczególne) oraz rejestrację odcisków linii papilarnych.
Jeżeli cudzoziemiec był wcześniej daktyloskopowany w innym Państwie Członkowskim Unii Europejskiej do celów wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, to zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r.[12] informacje o wynikach sprawdzenia cudzoziemca w jednostce centralnej będą widoczne dla funkcjonariusza Straży Granicznej.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. Urz. UE. L Nr 180, str. 31.
[2] Dz. U. z 2015 r. poz. 939.
[3] Konwencja wykonawcza do układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 roku między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach z dnia 19 czerwca 1990 r., Dz. Urz. UE. L 2000 Nr 239, str. 19, z późn. zm.
[4] Dz. U. poz. 876, z późn. zm.
[5] M.P. poz. 724.
[6] Dz. Urz. MSWiA poz. 28.
[7] Dz. Urz. UE. L Nr 77, str. 1, z późn. zm.
[8] Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm.
[9] Dz. U. z 2025 r. poz. 1209.
[10] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079.
[11] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm.
[12] W sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania rozporządzenia (UE) nr 604/2013 w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca oraz w sprawie występowania o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1077/2011 ustanawiające europejską agencję ds. zarządzania operacyjnego wielkoskalowymi systemami informatycznymi w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Dz. Urz. UE. L Nr 180, str. 1, z późn. zm.