do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zmiany przepisów dotyczących prowadzenia sklepów socjalnych w Polsce
Zgłaszający: Łukasz Litewka
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowna Pani Minister,
w nawiązaniu do obowiązujących przepisów ustawy z dnia 16 października 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności apeluję o podjęcie działań mających na celu nowelizację wspomnianej ustawy w kierunku umożliwienia sklepom socjalnym i społecznym legalnej sprzedaży żywności po upływie terminu minimalnej trwałości pod warunkiem zachowania bezpieczeństwa żywnościowego.
Sklepy socjalne działają w Polsce od 2020 roku według idei łączącej niemarnowanie żywności z edukacją, ekologią i pomocą osobom potrzebującym. Niestety w Polsce wciąż brakuje jednoznacznych, ogólnokrajowych przepisów definiujących ich działalność. Obecnie sklepy te funkcjonują na podstawie wewnętrznych regulaminów, przy zaangażowaniu organizacji pozarządowych oraz samorządów. Brak jasnych ram prawnych ogranicza ich szybszy rozwój, powoduje trudności w uzyskaniu towarów, finansowaniu oraz tworzy bariery organizacyjne, co zgłaszają zarówno prowadzący takie placówki, jak i samorządy.
Przepisem regulującym przekazywanie żywności po terminie minimalnej trwałości organizacjom charytatywnym jest ustawa z dnia 10 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Jednak, żeby sklepy socjalne i społeczne mogły działać na szeroką skalę, należałoby dodać zapis mówiący o możliwości przekazania towarów do dalszej sprzedaży w jednostkach pomocy jakimi są sklepy socjalne i społeczne. Natomiast obecnie obowiązujące regulacje prawne w odróżnieniu od praktyk rekomendowanych na szczeblu niemal całej Unii Europejskiej traktują każdy produkt po upływie terminu przydatności jako odpad, co uniemożliwia ich dalszą sprzedaż. Rosnące ilości wyrzucanej żywności stanowią zarówno problem etyczny, ekologiczny, jak i ekonomiczny.
Sklepy socjalne i społeczne, które mają za zadanie w sposób godny i edukacyjny wspomagać osoby o najniższych dochodach, mogłyby w istotny sposób przyczynić się do ograniczenia tego zjawiska. Brak spójności polskich przepisów z dobrymi praktykami krajów europejskich skutkuje ograniczoną dostępnością pomocy dla osób zagrożonych ubóstwem oraz hamuje rozwój i efektywność sklepów socjalnych.
Dla przykładu, sklepy socjalne w Austrii i Niemczech koncentrują się na sprzedaży produktów zdatnych do spożycia, nawet jeśli mają przekroczoną datę minimalnej trwałości. Litwa od 2024 roku pozwala na sprzedaż przeterminowanych, ale nadal bezpiecznych produktów spożywczych (zwłaszcza takich jak zboża, makarony, kawa, herbata, olej) przez maksymalnie 45 dni po upływie daty ważności pod warunkiem, że opakowanie producenta jest nienaruszone i produkt jest wyraźnie oznakowany ostrzeżeniem o zakończeniu terminu przydatności do spożycia.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
1. Czy ministerstwo planuje przygotować projekt ustawy, która zdefiniuje i uporządkuje status sklepów socjalnych i społecznych w Polsce?
2. Czy ministerstwo widzi możliwość i gotowość do przygotowania projektu nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności, która umożliwi sklepom socjalnym legalną sprzedaż żywności po terminie minimalnej trwałości?
3. Jakie rozwiązania prawne ministerstwo rekomenduje w celu skutecznego ograniczenia marnotrawstwa żywności, ze szczególnym uwzględnieniem roli sklepów socjalnych?
Z poważaniem
Łukasz Litewka