do ministra aktywów państwowych
w sprawie niepokojących praktyk biznesowych w zakresie dostaw gazu zaazotowanego oraz ich wpływu na polskie przedsiębiorstwa i gospodarkę, ze szczególnym uwzględnieniem roli spółki Skarbu Państwa
Zgłaszający: Łukasz Horbatowski
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się do Pana Ministra w nawiązaniu do sygnałów i skarg napływających od polskich przedsiębiorstw, w tym E-Towers Famaba SA, dotyczących praktyk rynkowych PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o. (PGNiG OD), zwłaszcza w kontekście zawierania i egzekwowania umów na dostawy gazu zaazotowanego. Wiele firm wskazuje na bardzo niekorzystne warunki współpracy, co budzi poważne wątpliwości co do zgodności tych działań z zasadami wolnej konkurencji i odpowiedzialności społecznej spółek Skarbu Państwa.
Zauważam, że minister aktywów państwowych sprawuje nadzór nad właściwym zarządzaniem mieniem Skarbu Państwa oraz nad strategicznymi kierunkami działania spółek z udziałem Skarbu Państwa, w tym PGNiG. Niniejsze pismo jest również odpowiedzią na oświadczenie senator Agnieszki Kołacz-Leszczyńskiej dotyczące praktyk biznesowych PGNiG OD.
Opis problemu:
• Monopolistyczna pozycja i brak elastyczności:
PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o. zajmuje dominującą, monopolistyczną pozycję na rynku dostaw gazu zaazotowanego w regionie dolnośląskim. Taka sytuacja, w ocenie przedsiębiorców, znacząco ogranicza możliwość wypracowania rozwiązań korzystnych dla obu stron, pozostawiając odbiorców gazu w niekorzystnej sytuacji negocjacyjnej. Budzi to wątpliwości co do zasadności i sprawiedliwości zapisów w aneksach oraz naliczanych opłat, mogąc negatywnie wpływać na relacje handlowe i rozwój gospodarczy rynku lokalnego.
• Narzucanie niekorzystnych warunków w niestabilnym czasie:
Aneksy do umów na dostawy paliwa gazowego na rok 2024 były podpisywane w czerwcu 2022 roku pod silną presją czasową, z ofertami wymagającymi wiążącej decyzji biznesowej w ciągu jednego dnia. Rok 2022 był okresem niestabilności, dużej nieprzewidywalności i nerwowości na rynku z powodu możliwej niedostępności paliw gazowych i szybko rosnących cen, spowodowanych konfliktem zbrojnym w Ukrainie. Przedsiębiorstwa czuły się zmuszone do długoterminowego kontraktowania pod groźbą wzrostu cen. Zarzuca się PGNiG, że skorzystało z tych warunków, oferując gaz zaazotowany w oparciu o ceny giełdowe rosnące podczas niestabilności i niepewności dostaw.
• Problem opłat "Omin" i brak możliwości dostosowania wolumenów:
Zakontraktowane ilości gazu, opierające się na wcześniejszym zużyciu, nie dawały przedsiębiorcom możliwości ich zmiany w czasie trwania aneksu. PGNiG nalicza opłaty Omin (nazywane przez PGNiG wynagrodzeniem) za odchylenia w odbiorze gazu. Co istotne, w przypadku umów kompleksowych z szacunkowymi wolumenami, naliczanie takich kar jest niemożliwe, mimo że PGNiG również w tym rozwiązaniu zabezpiecza odpowiednie ilości na TGE.
• Brak transparentności i komunikacji ze strony PGNiG:
Przedsiębiorstwo E-Towers Famaba SA otrzymało fakturę z naliczoną opłatą dopiero po zakończeniu obowiązywania aneksu na rok 2024. Firma twierdzi, że informacji o możliwości aktualizacji ilości gazu objętej aneksem nie otrzymała wcześniej, mimo licznych kontaktów z przedstawicielami PGNiG OD w trakcie trwania aneksu, zwłaszcza w 2024 roku. Propozycja skorzystania z tzw. aktualizacji ilości zamówionej, otrzymana dopiero po zakończeniu aneksu, nie jest oceniana jako korzystna, ponieważ nie przewiduje redukcji kosztów ani przesunięcia niewykorzystanych ilości na kolejne okresy. Należy zauważyć, że PGNiG OD w swojej odpowiedzi wskazało, że wprowadziło mechanizm aktualizacji wolumenu i informowało o nim klientów.
• Karanie za oszczędności i negatywny wpływ na inwestycje:
Opłata Omin jest postrzegana jako kara za poczynione oszczędności i redukcję zużycia gazu, do czego przedsiębiorstwa są zobligowane ustawą o efektywności energetycznej, ochronie środowiska i "europejskim zielonym ładem". Przedsiębiorstwa, w tym E-Towers Famaba SA, po roku 2022 poczyniły szereg inwestycji ad hoc w zakresie zwiększenia efektywności i optymalizacji kosztów. Takie opłaty negatywnie wpływają na ocenę decyzji biznesowych o inwestowaniu w redukcję zużycia nośników energii i ochronę środowiska oraz powodują utratę zaufania do sprzedawcy. Dodatkowo, zmienność klimatu (rekordowe temperatury jesienno-zimowe) również wpływa na zużycie, czego PGNiG nie uwzględniało, nie monitorując potrzeby zmian zakontraktowanych ilości.
• Podejrzenie nadużycia pozycji dominującej:
Przedsiębiorcy wskazują na podejrzenie nadużycia przez PGNiG pozycji dominującej (art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów), polegające na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych, oraz uciążliwych warunków umów, przynoszących PGNiG nieuzasadnione korzyści. Fakt, że gaz zaazotowany jest produktem krajowym i PGNiG odnotowało rekordowe zyski, a mimo to domaga się zapłaty kar Omin, dodatkowo wykorzystując swoją pozycję monopolisty, wzbudza poważne obawy.
• Negatywny wpływ na sytuację finansową przedsiębiorstw:
Dodatkowe obciążenia kosztowe w postaci kar Omin pogarszają sytuację finansową przedsiębiorstw, co w trudnej sytuacji makroekonomicznej i rynkowej, przy spadku zamówień i silnej konkurencji, może prowadzić do niemożności utrzymania miejsc pracy. E-Towers Famaba SA zatrudnia około 450 osób i odnotowała stratę finansową w 2024 roku.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także fakt, że PGNiG jako spółka z udziałem Skarbu Państwa jest zobowiązana do realizacji swojej społecznej funkcji w gospodarce, oraz Pana zapewnienia o dążeniu do zapewnienia równego traktowania wszystkich odbiorców biznesowych, proszę o udzielenie odpowiedzi:
1. Jakie konkretne działania Ministerstwo Aktywów Państwowych podejmuje lub zamierza podjąć, aby zbadać i przeciwdziałać zarzutom nadużywania pozycji dominującej przez PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o., w szczególności w zakresie narzucania nieuczciwych cen i uciążliwych warunków umów, zważywszy na to, że PGNiG jest spółką Skarbu Państwa?
2. W jaki sposób ministerstwo ocenia wpływ praktyk kontraktowych PGNiG, w tym naliczania opłat "Omin", na konkurencyjność i rozwój lokalnych rynków, a także na decyzje inwestycyjne przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej i ochrony środowiska? Czy takie opłaty są zgodne z duchem „europejskiego zielonego ładu” i obowiązujących przepisów o efektywności energetycznej?
3. Biorąc pod uwagę sprzeczne informacje dotyczące możliwości aktualizacji wolumenów gazu (doświadczenia E-Towers Famaba SA vs. stanowisko PGNiG OD), jakie kroki podejmie ministerstwo, aby zapewnić pełną transparentność i terminową komunikację ze strony dostawców gazu, zwłaszcza tych o dominującej pozycji, w zakresie warunków umów, w tym możliwości dostosowania zakontraktowanych ilości w trakcie ich obowiązywania?
4. Jakie mechanizmy elastyczności umów na dostawy gazu ministerstwo zamierza wspierać lub wprowadzić, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie zakontraktowanych wolumenów do zmieniających się warunków rynkowych, poczynionych inwestycji w oszczędność energii czy nieprzewidzianych czynników, takich jak zmienność klimatu?
5. W jaki sposób ministerstwo, sprawujące nadzór nad strategicznymi kierunkami spółek Skarbu Państwa, zamierza zapewnić, że praktyki biznesowe PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o. są zgodne z jej społeczną funkcją w gospodarce, szczególnie w dobie kryzysów ekonomicznych, i nie prowadzą do nieuzasadnionego obciążania przedsiębiorstw, które są zmuszone do optymalizacji kosztów, zwłaszcza biorąc pod uwagę rekordowe zyski PGNiG?
6. Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych, w koordynacji z innymi właściwymi resortami, planuje inicjować przegląd klauzul umownych dotyczących opłat za nieodebrane wolumeny gazu, aby ocenić ich zasadność prawną i rynkową, zwłaszcza w kontekście sytuacji, w której przedsiębiorstwa zawierały umowy pod silną presją rynkową i czasową?
7. W Pana ocenie, czy opisane praktyki biznesowe PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o., w tym naliczanie opłat "Omin" w sposób utrudniający dostosowanie wolumenów do faktycznego zużycia i karzący za poczynione oszczędności, są zgodne z zasadami odpowiedzialności społecznej spółki Skarbu Państwa, celami efektywności energetycznej oraz zasadami wolnej i uczciwej konkurencji na rynku paliw gazowych? Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych uznaje te działania za akceptowalne w świetle roli PGNiG jako kluczowego podmiotu w strukturze aktywów państwowych, zwłaszcza w kontekście trudnej sytuacji finansowej wielu przedsiębiorstw i rekordowych zysków Grupy Orlen?
Z poważaniem
Łukasz Horbatowski
Poseł na Sejm RP