w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 28-08-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 11295 pana posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy podkreślić, że ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw[1] podlegała konsultacjom społecznym, w trakcie których każdy zainteresowany podmiot miał możliwość przedstawienia swojej opinii i propozycji zmian. Zebrany wówczas materiał w dużej mierze został uwzględniony w procesie przygotowywania ostatecznej wersji ww. ustawy. Właściciele ośrodka „Figa w lesie“ nie zgłosili na etapie konsultacji żadnych uwag.
Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że od samego początku działalności związanej z udzielaniem pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym w tym kraju, ośrodki zbiorowego zakwaterowania (dalej: ośrodki) miały mieć charakter tymczasowy i zaprzestać działalności po zakończeniu etapu największego kryzysu. Funkcjonowanie ww. podmiotów nie wynika ze standardowych przepisów prawa i rozwiązań, które obowiązują w Polsce. Utworzenie ośrodków zostało bowiem wprowadzone przepisami ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[2], zgodnie z którymi wojewoda może zapewnić pomoc uchodźcom wojennym, nie stanowi to jednak jego obowiązku.
Początkowo przedmiotowe działania miały charakter interwencyjny i były realizowane w warunkach napływu dużej liczby osób wymagających pomocy. Zakwaterowanie i wyżywienie organizowano w obiektach tymczasowych (np. hale sportowe, internaty), często z pomocą wolontariuszy oraz z wykorzystaniem środków przekazywanych przez administrację publiczną i organizacje pozarządowe. Pomocy udzielali również obywatele przez przyjmowanie do swoich domów uchodźców, za co otrzymywali dofinansowanie z Funduszu Pomocy.
W kolejnych miesiącach, wraz z ustabilizowaniem się sytuacji oraz uruchomieniem dodatkowych form wsparcia, rezygnowano z tymczasowych obiektów, w których przebywało nawet kilka tysięcy uchodźców wojennych, na rzecz mniejszych ośrodków. Odstąpiono również od dofinansowania pobytu w domach prywatnych oraz uszczelniono system pomocy, tak aby trafiała ona wyłącznie do osób najbardziej potrzebujących. Ten rodzaj wsparcia jest zależny zarówno od aktualnej sytuacji wojskowej na Ukrainie oraz możliwości obywateli Ukrainy do wewnętrznej relokacji, jak i pomocy uchodźcom w innych państwach europejskich, doświadczeń urzędów wojewódzkich i organizacji pozarządowych w prowadzeniu ośrodków, możliwości finansowych, a także nastrojów społecznych.
Ośrodki są tworzone na podstawie poleceń wydawanych przez wojewodę, którego zadaniem jest bieżąca analiza sytuacji w regionie i na jej podstawie podejmowanie decyzji o zmianie polecenia w zakresie zmniejszenia bądź zwiększenia liczby ośrodków czy liczby dostępnych miejsc w obiekcie. Wojewoda podejmuje decyzję po przeanalizowaniu szeregu czynników, są to m.in. względy finansowe, liczba osób partycypujących w kosztach pomocy, liczba wolnych miejsc w ośrodkach na terenie województwa, jakość współpracy z właścicielem ośrodka itp. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe „odejście od automatyzmu i wprowadzenie elastycznego mechanizmu zwiększania liczby miejsc w wybranych ośrodkach, które dysponują odpowiednimi warunkami“.
Dodatkowo należy podkreślić, że ustawa pomocowa jest dedykowana uchodźcom wojennym z Ukrainy i nie ma, ani nigdy nie miała, na celu wsparcia przedsiębiorców świadczących usługi w branży hotelarskiej. Nie jest zatem uzasadnione zastosowanie rozwiązania polegającego na decydowaniu przez właściciela ośrodka o zwiększeniu liczby uchodźców wojennych w jego obiekcie czy też o występowaniu do wojewody o takie zwiększenie. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy pomocowej ta forma pomocy będzie wygaszana, w związku z czym nie będą tworzone nowe mechanizmy zwiększające liczbę miejsc w ośrodkach.
Obecnie w ośrodkach na terenie kraju ponad 50% osób w nich zakwaterowanych partycypuje w kosztach pomocy. W dużej mierze są to osoby pracujące, które docelowo powinny się usamodzielnić i wyprowadzić z miejsc zbiorowego zakwaterowania lub ponosić pełne koszty zamieszkiwania. Do takich osób Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji skierowało projekt „Wspólnie do niezależności“ współfinansowany ze środków europejskich, który ma na celu pomoc osobom zamieszkującym w ośrodkach w osiągnięciu niezależności. W związku z powyższym ustawa nowelizująca, jeżeli wejdzie w życie, przewiduje możliwość korzystania z pomocy polegającej na zakwaterowaniu i wyżywieniu jedynie dla ściśle określonych grup wrażliwych. Od 1 listopada 2025 r. wojewoda będzie mógł udzielić pomocy w postaci zakwaterowania i wyżywienia:
Ze względu na brak jednolitości w sposobie rozpatrywania wniosków o zwolnienie z partycypacji w kosztach pomocy ze względu na trudną sytuację życiową w poszczególnych województwach zdecydowano o nieprzedłużaniu tego narzędzia. Natomiast w wyniku przeprowadzonych konsultacji społecznych rozszerzono katalog osób, którym wojewoda może udzielić wsparcia w postaci zakwaterowania i wyżywienia. W tej grupie znalazły się m.in. osoby, które do osiągnięcia pełnoletności nie zakończyły edukacji na poziomie ponadpodstawowym.
Odnosząc się do propozycji wskazania jako grupy wrażliwej osób w wieku 56-61 lat uprzejmie informuję, że postulat ten nie jest możliwy do zrealizowania. Przyjęte rozwiązania ustawowe zostały wypracowane wspólnie z organizacjami pozarządowymi i wojewodami, którzy mają doświadczenie w zakresie prowadzenia ośrodków. Dodatkowo projektując omawiane rozwiązania, zachowano proporcje między zakresem pomocy udzielanej obywatelom Ukrainy a wsparciem, z którego korzystają obywatele Polski. Wprowadzenie do katalogu proponowanej grupy wiekowej 56-61 lat skutkowałoby objęciem ww. grupy dodatkowymi uprawnieniami, które nie znajdują odpowiednika w przepisach krajowych dotyczących obywateli polskich, co nigdy nie było intencją projektodawcy.
Rząd we współpracy z wojewodami, jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi oraz partnerami międzynarodowymi prowadzi stały monitoring oraz utrzymuje pełną gotowość do działania w sytuacjach kryzysowych związanych z nagłym napływem uchodźców. Pragnę również wskazać, że organizacje międzynarodowe oraz państwa wspierające Ukrainę podjęły szereg działań, aby w okresie jesienno-zimowym nie dochodziło do fal migracyjnych. Z uwagi na powyższe od dwóch lat w ww. okresie nie zanotowano zwiększonego napływu uchodźców.
Jednocześnie informuję, że kwestia stawki za osobodzień nie jest regulowana na poziomie ustawy pomocowej. Dodatkowo w Funduszu Pomocy przewiduje się stopniowe zmniejszanie środków wydatkowanych na ten cel. Większość właścicieli obiektów pełniących rolę ośrodków deklaruje gotowość kontynuacji współpracy z wojewodami na dotychczasowych warunkach, stąd podniesienie stawki za osobodzień byłoby nieracjonalne i zwiększałoby koszty pomocy.
Pragnę również wyjaśnić, że tematyka zwolnienia z podatku dochodowego od środków otrzymywanych na prowadzenie ośrodków, jeżeli są one w całości przeznaczane na realizację zadań związanych z pomocą humanitarną, pozostaje w kompetencji ministra finansów i gospodarki.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] przekazana do podpisu Prezydenta RP 8 sierpnia 2025 r., dalej: ustawa nowelizująca
[2] Dz. U. 2025 poz. 337 z późn. zm., dalej: ustawa pomocowa
[3] Dz. U. 2025 poz. 1043