w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 28-08-2025
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na pytania nr 11 i 12, zgodnie z właściwością ministra edukacji, postawione w interpelacji posła na Sejm RP pana Jarosława Sachajki w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli.
Szanowny Panie Pośle,
uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na pytania nr 11 i 12 w zakresie właściwości ministra edukacji.
Ad 11.
W szkołach podstawowych (w kl. VIII) i ponadpodstawowych (w kl. I liceum ogólnokształcącego, technikum, branżowej szkoły I stopnia) jest realizowany obowiązkowy przedmiot edukacja dla bezpieczeństwa[1]. Przedmiot przygotowuje uczniów teoretycznie i praktycznie do właściwego zachowania się oraz odpowiednich reakcji w sytuacjach trudnych i kryzysowych, stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia. Przedmiot obejmuje treści kształcenia z zakresu bezpieczeństwa państwa oraz treści dotyczące organizacji działań ratowniczych, pierwszej pomocy i edukacji obronnej. Zgodnie z podstawą programową edukacji dla bezpieczeństwa podczas realizacji tych zajęć nauczyciel powinien zwrócić szczególną uwagę na kształcenie umiejętności praktycznych, powtarzanych możliwie często, szczególnie przy nauce pierwszej pomocy, terenoznawstwa oraz strzelectwa. Wyrabianie w ten sposób u uczniów odpowiednich nawyków ma istotne znaczenie w wykorzystywaniu przez nich zdobytych umiejętności w warunkach realnego zagrożenia, kiedy to naturalnie występujący wysoki poziom stresu wpływa na proces decyzyjny.
Wzrastające zagrożenie bezpieczeństwa państwa (wojna w Ukrainie) wymagało w 2022 r. pilnego uzupełniania celów kształcenia i treści nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa o kwestie związane z obronnością państwa, nabyciem umiejętności strzelectwa oraz przygotowaniem uczniów do radzenia sobie z zagrożeniami wywołanymi działaniami wojennymi oraz podstawami ratownictwa taktycznego.
Rozporządzenia zmieniające podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych w zakresie edukacji dla bezpieczeństwa weszły w życie od roku szkolnego 2022/2023, przy czym wymóg dotyczący wykonywania przez ucznia szkoły ponadpodstawowej strzelania z wykorzystaniem broni kulowej, pneumatycznej, replik broni strzeleckiej (ASG), strzelnic wirtualnych albo laserowych jest obowiązkowy począwszy od roku szkolnego 2024/2025. W przypadku szkół ponadpodstawowych, które na terenie danego powiatu miały dostęp do broni kulowej, pneumatycznej, replik broni strzeleckiej (ASG), strzelnic wirtualnych albo laserowych - wymóg ten był realizowany od roku szkolnego 2022/2023.
Nowe treści nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa obejmują poniższe zagadnienia z obszaru edukacji obronnej:
1) terenoznawstwa,
2) cyberbezpieczeństwa w wymiarze wojskowym,
3) przygotowania do szkolenia strzeleckiego,
1) reagowania w sytuacji zagrożenia działaniami wojennymi,
2) cyberbezpieczeństwa w wymiarze wojskowym,
3) szkolenia strzeleckiego.
Zmiany zostały przygotowane we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej.
Zgodnie z podstawą programową edukacji dla bezpieczeństwa w ramach działu II. Przygotowanie do działań ratowniczych w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (wypadków masowych i katastrof), w ramach omawiania zagadnienia Ochrona ludności i obrona cywilna, uczeń m.in. rozpoznaje zagrożenia i ich źródła; zna zasady postępowania podczas pożaru, wypadku komunikacyjnego, w czasie zagrożenia powodzią, w przypadku katastrofy budowlanej, wycieku gazu z instalacji w budynku mieszkalnym, odnalezienia niewypału lub niewybuchu, zagrożenia lawiną, intensywnej śnieżycy; przedstawia typowe zagrożenia zdrowia i życia podczas powodzi, pożaru lub innych klęsk żywiołowych; wyjaśnia zasady postępowania w przypadku awarii instalacji chemicznej, środka transportu lub rozszczelnienia zbiorników z substancjami toksycznymi oraz zna możliwości wykorzystania środków podręcznych i masek przeciwgazowych do ochrony ludzi przed szkodliwym wykorzystaniem toksycznych środków przemysłowych oraz bojowych środków trujących; omawia zasady ewakuacji ludności i zwierząt z terenów zagrożonych; wyjaśnia zasady zaopatrzenia ludności ewakuowanej w wodę i żywność; charakteryzuje zagrożenia pożarowe w domu, szkole i najbliższej okolicy; wymienia rodzaje i zasady użycia podręcznego sprzętu gaśniczego oraz potrafi dobrać odpowiedni rodzaj środka gaśniczego w zależności od rodzaju pożaru (np. płonąca patelnia, komputer); wyznacza strefę bezpieczeństwa w sytuacji zagrożenia; uzasadnia potrzebę przeciwdziałania panice.
Wymagania dotyczące szkolenia strzeleckiego obejmują:
Ponadto podstawa programowa wskazuje, że lekcje w szkole powinny być uzupełniane innymi formami zajęć, wśród których wymienić można: wizyty w instytucjach państwowych, centrum zarządzania kryzysowego, straży pożarnej, Policji, stacjach pogotowia ratunkowego, jednostkach wojskowych czy organizacjach proobronnych; specjalistyczne obozy szkoleniowo-wypoczynkowe realizowane podczas ferii letnich lub krótsze, kilkudniowe kursy; wycieczki; zajęcia plenerowe; tworzenie wystaw prac własnych, klasowych i szkolnych promujących właściwe zachowania w razie zagrożeń; zwiedzanie wystaw powiązanych z treściami przedmiotu; spotkania (np. udział w zajęciach), prelekcje, wykłady z pracownikami kluczowych instytucji bezpieczeństwa – Policji, Państwowej Straży Pożarnej i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz pracownikami straży miejskiej, pogotowia, kombatantami; udział w konkursach, których zakres jest zgodny bądź zbieżny z problematyką przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa.
Wskazane jest nawiązywanie współpracy między szkołami a lokalnymi jednostkami Policji, Państwową Strażą Pożarną, ośrodkami szkolenia, jednostkami wojskowymi i organizacjami proobronnymi zarówno w zakresie prowadzenia zajęć, jak i udostępniania specjalistycznego sprzętu czy pomocy dydaktycznych.
Resort edukacji wprowadził również zmiany legislacyjne[2], zgodnie z którymi od roku szkolnego 2024/2025 nauka udzielania pierwszej pomocy jest obowiązkowo realizowana przez nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej na zajęciach edukacji przyrodniczej oraz przez wychowawców klas na części zajęć z wychowawcą w klasach IV–VII szkół podstawowych, klas: II–IV liceum ogólnokształcącego, II–V technikum oraz II–III branżowej szkoły I stopnia[3]. Celem zmiany jest podkreślenie, że ze względu na wyzwania cywilizacyjne i zagrożenia z tym związane na zajęciach z wychowawcą zasadne jest zwrócenie szczególnej uwagi m.in. na zagadnienia, które kształtują postawy prozdrowotne uczniów, m.in. w zakresie umiejętności udzielania pierwszej pomocy. Realizacja nauki udzielania pierwszej pomocy podczas zajęć z wychowawcą może odbywać się z udziałem zaproszonych specjalistów w danej dziedzinie, wolontariuszy, przedstawicieli stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły.
Uwzględniając powyższe, zdecydowanie nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że tematyka obrony cywilnej, ewakuacji i pierwszej pomocy jest marginalna w polskich szkołach. Wręcz przeciwnie – jest to obszar, który obecnie zyskuje na znaczeniu, szczególnie w kontekście sytuacji geopolitycznej i zagrożeń z niej wynikających.
Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze wieloletnie doświadczenia wielu organizacji w zakresie pierwszej pomocy i ratownictwa oraz prowadzenia działań na rzecz edukacji społeczeństwa, upowszechnia w szkołach za pośrednictwem kuratorów oświaty informacje – na prośbę poszczególnych organizacji – na temat działalności w zakresie udzielania pierwszej pomocy, w tym szkoleniowej prowadzonej przez WOŚP, Polski Czerwony Krzyż oraz Państwową Straż Pożarną. Podjęcie decyzji o ewentualnym skorzystaniu z takich szkoleń należy do dyrektora szkoły.
Dodatkowo informuję, że od roku szkolnego 2025/2026 w szkołach podstawowych (od klasy IV) i ponadpodstawowych będzie realizowany nowy nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który uwzględnia m.in. tematykę dotyczącą kształtowania umiejętności postępowania w stanach zagrożenia życia i zdrowia zgodnie z zasadami udzielania pierwszej pomocy, np. uczeń wymienia sytuacje, w których należy wezwać zespół ratownictwa medycznego (karetkę pogotowia).
Jednocześnie (na podstawie art. 60 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe - (t.j. Dz. U. 2025 poz. 1043) minister ds. oświaty i wychowania, ustalając kierunki realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2025/2026, ustalił m.in. kierunek: Szkoła miejscem edukacji obywatelskiej – kształtowanie postaw patriotycznych, społecznych i obywatelskich, odpowiedzialności za region i Ojczyznę, dbałości o bezpieczeństwo własne i innych.
Publiczne placówki doskonalenia nauczycieli zobowiązane są do realizacji doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania kierunków realizacji polityki oświatowej państwa oraz wprowadzanych zmian w systemie oświaty. Nauczyciele mają możliwość poszerzania kompetencji, również w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, przez udział w różnego rodzaju formach kształcenia ustawicznego, odpowiadających zarówno ich indywidualnym potrzebom, jak i potrzebom szkoły, w której są zatrudnieni. Nauczyciele prowadzący zajęcia z przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, którzy chcieli zaktualizować swoją wiedzę w związku z już wprowadzonymi zmianami, mieli możliwość uczestnictwa w szkoleniach doskonalących organizowanych na zlecenie MEN przez publiczne placówki doskonalenia nauczycieli.
Równocześnie stale rozwijane i aktualizowane są zasoby elektroniczne do nauczania i uczenia się poszczególnych przedmiotów, w tym edukacji dla bezpieczeństwa, które są umieszczane na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej Ministerstwa Edukacji Narodowej (ZPE) https://zpe.gov.pl/. Platforma oferuje użytkownikom bezpłatne materiały edukacyjne m.in. do kształcenia ogólnego, jak również edytor treści dla nauczycieli i uczniów pozwalający modyfikować istniejące lub tworzyć własne e-materiały. Materiały te są dostępne z poziomu różnych typów urządzeń: komputera, laptopa, tabletu, smartfona, tablicy interaktywnej. Do tej pory utworzono ponad 20 tys. e-materiałów dydaktycznych do przedmiotów kształcenia ogólnego, w tym edukacji dla bezpieczeństwa, wśród których znajdują się materiały dotyczące np. postępowania na miejscu wypadku, zasad ewakuacji ludzi i zwierząt, a także udzielania pierwszej pomocy.
Należy również nadmienić, że Ministerstwo Edukacji Narodowej wspólnie z Ministerstwem Obrony Narodowej w 2024 roku ustanowiło przedsięwzięcie pn. „Edukacja z wojskiem“, którego głównym celem jest organizacja zajęć z edukacji proobronnej w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych dla dzieci i młodzieży oraz spotkań z weteranami działań poza granicami państwa, w szkołach ponadpodstawowych młodzieży oraz szkołach artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie liceum ogólnokształcącego.
Ad 12.
Prace w zakresie kompleksowej zmiany podstawy programowej kształcenia ogólnego i ramowych planów nauczania na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB). Zmiany dotyczą wszystkich zajęć edukacyjnych, w tym w zakresie bezpieczeństwa i obrony.
Prace prowadzone są w IBE - PIB od kwietnia 2024. W styczniu 2025 powołano przy dyrektorze IBE – PIB Radę ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej – ciało doradcze skupiające przedstawicieli organizacji i instytucji związanych z systemem edukacji, takich jak Ośrodek Rozwoju Edukacji, Centralna Komisja Egzaminacyjna, związki zawodowe nauczycieli, organizacje zrzeszające dyrektorów szkół, organizacje pozarządowe działające w obszarze edukacji, w roli obserwatorów prac rady występują przedstawiciele wybranych ministerstw.
Dotychczas opracowano profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej. Prowadzone są obecnie końcowe prace w zakresie opracowania profilu absolwenta szkół ponadpodstawowych. Profil absolwenta i absolwentki określa obszary rozwoju oraz kierunek, w którym dzieci i młodzież powinny być wspierane na każdym etapie edukacji. Profil absolwenta uwzględnia zarówno rozwój kompetencji uczniów: poznawczych, społecznych i osobistych, jak również naukę krytycznego myślenia i rozwijanie odporności uczniów na zagrożenia, w tym cyfrowe.
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego będzie wprowadzona w szkole podstawowej od 2026 r., a w szkołach ponadpodstawowych od 2027 r. Informacje na temat reformy edukacji zamieszczane są na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] W wymiarze po 1 godzinie tygodniowo w klasie.
[2] Powyższe zmiany legislacyjne zostały wprowadzone w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. 2024 poz. 781) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. 2024 poz. 996).
[3] W klasie VIII szkoły ponadpodstawowej i w klasie I szkół ponadpodstawowych uczniowie uczą się pierwszej pomocy na lekcjach edukacji dla bezpieczeństwa.