w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 03-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 11489 Pana Posła Jarosława Sachajki w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli, uprzejmie przedstawiam informacje pozostające w zakresie kompetencji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA).
Wspomniane w wystąpieniu Pana Posła opracowanie „Bądź gotowy – poradnik na czas kryzysu i wojny” zostało przygotowane w 2022 r. przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB). Wymaga podkreślenia fakt, że z uwagi na zidentyfikowaną potrzebę przygotowania publikacji rozszerzającej niektóre spośród aspektów poruszonych w ww. opracowaniu, w tym uwzględnienie doświadczeń z wojny na Ukrainie, podjęto decyzję o przygotowaniu nowej publikacji pn. Poradnik Bezpieczeństwa[1].
W stosunku do 2022 r. wiele treści zostało uaktualnionych, pojawiły się również nowe zagadnienia, np. przygotowanie zwierząt domowych w sytuacji zagrożenia i konieczności ewakuacji, bezpieczeństwo w tłumie czy zachowanie w sytuacji blackoutu. Publikacja stanowi spójne źródło wiedzy dla czytelników i będzie dystrybuowana do każdego gospodarstwa domowego w kraju. Poradnik ma na celu, m.in. upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy o zaktualizowanych sygnałach alarmowych i procedurach ogłaszania oraz odwoływania alarmów.
Nowy Poradnik kładzie nacisk na edukację i samodzielne rozpoznawanie zagrożeń przez obywateli oraz zwiększenie odporności, w tym również psychicznej. Opracowanie zawiera m.in. następujące wskazówki: jak rozmawiać o sytuacjach kryzysowych z dziećmi i jak nie ulegać dezinformacji, aby zapobiec szerzącej się panice czy też jak wspólnie z domownikami przygotować się na okoliczność deficytu powszechnie dostępnych mediów, dóbr czy usług w sytuacji kryzysowej poprzez uprzednie zaplanowanie kluczowych aspektów życia codziennego w okolicznościach różnego rodzaju ograniczeń.
Przy opracowaniu Poradnika wzięto pod uwagę kwestie dostępności przekazu dla odbiorcy, uwzględniając psychologiczne aspekty współczesnej wiedzy o komunikacji. Publikacja wersji internetowej Poradnika miała miejsce 28 sierpnia 2025 r. Poradnik jest powszechnie dostępny pod adresem www.poradnikbezpiecznstwa.gov.pl.
Prace nad Poradnikiem były prowadzone w ramach zespołu, w którego skład weszli przedstawiciele Ministerstwa SWiA, Ministerstwa Obrony Narodowej oraz RCB. Do współpracy zaproszono również ekspertów z zakresu zarządzania kryzysowego, naukowców, ratowników medycznych, przedstawicieli samorządów, a także osoby mające doświadczenie w analizowaniu sytuacji wojennej na Ukrainie. Dodatkowo w trakcie konsultacji treści Poradnika aktywnie uczestniczyły organizacje pozarządowe, kluczowe dla budowania odporności społecznej m.in. Caritas Polska, Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP, organizacje harcerskie (ZHP, ZHR).
Należy podkreślić, że Poradnik ma stanowić jeden z elementów budowania świadomości odnośnie do zagrożeń oraz przygotowania na wypadek ich wystąpienia. Natomiast ocena jego skuteczności będzie wynikała z ewaluacji wszystkich działań podejmowanych w ramach edukacji i promocji w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej.
W perspektywie kilku lat jest rozważane przeprowadzenie ogólnopolskich badań (we współpracy z wyspecjalizowanymi ośrodkami badawczymi), które pozwolą określić m.in. to na ile i czy zmieniły się deklarowane przez obywateli nawyki w zakresie przygotowania na sytuacje kryzysowe. Działania edukacyjne i towarzysząca im ewaluacja będą odbywały się również na poziomie samorządowym i na płaszczyźnie edukacji szkolnej. W działania są zaangażowane władze gmin, powiatów i województw oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej. Zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[2], edukacja z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej w systemie oświaty odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe[3].
Poradnik zostanie wydany w kilku językach, co umożliwi zapoznanie się z jego treścią także obcokrajowcom mieszkającym w Polsce. Wersja on-line Poradnika jest dostępna cyfrowo w formie spełniającej standard WCAG[4] – z możliwością odsłuchu (dla osób niewidomych) i z tłumaczeniem na Polski Język Migowy (dla osób niesłyszących). W systemie powszechnej edukacji kryzysowej przewidziano również działania skierowane wprost do osób starszych – współpraca z organizacjami senioralnymi przy realizacji dedykowanych warsztatów bezpieczeństwa dla seniorów.
W kontekście uruchomienia aplikacji mobilnej zawierającej m.in. funkcje ostrzegania oraz instrukcje awaryjne informuję, że trwają prace analityczne w przedmiotowym zakresie.
Przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz rozporządzeń do tej ustawy, w tym rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia[5], przewidują zaangażowanie różnych podmiotów w realizację szkoleń dla ludności cywilnej. Szkolenia będą organizowane lokalnie w szkołach, zakładach pracy przez gminy i organizacje społeczne. Wszystkie szkolenia dla obywateli będą bezpłatne , a udział w nich dobrowolny. Natomiast środki na ich finansowanie będą pochodziły m.in. z budżetu państwa w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026.
Wprowadzony system szkoleń powszechnych przewiduje standaryzację i certyfikację, tak aby uczestnicy mieli pewność co do jakości kursów, a organizatorzy jasno określone wymagania. Wymogi dla podmiotów prowadzących szkolenia określa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz rozporządzenie w sprawie programów szkoleń. Podmioty prowadzące szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej muszą spełnić określone kryteria merytoryczne i organizacyjne. Jako instytucja weryfikująca kwalifikacje podmiotów szkolących została wskazana Akademia Pożarnicza, której przedstawiciele będą sprawdzali, czy dana organizacja bądź osoba prowadząca kursy posiada odpowiednie przygotowanie (wiedzę specjalistyczną, programy nauczania, sprzęt dydaktyczny itp.). Certyfikowane do prowadzenia szkoleń mogą być zarówno organizacje pozarządowe, jak i osoby fizyczne, które po otrzymaniu pozytywnej weryfikacji Akademii Pożarniczej, uzyskują formalne uprawnienie do realizacji szkoleń zgodnie z programami zatwierdzonymi przez Ministerstwo SWiA.
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadziła wymóg objęcia szkoleniami z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej nie tylko osoby pełniące funkcje w strukturach zarządzania kryzysowego, ale wszystkich pracowników administracji publicznej. Szkolenia są stopniowo wdrażane od początku 2025 r. Zgodnie z art. 50 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, kadra kierownicza najwyższego szczebla (ministrowie, sekretarze i podsekretarze stanu, kierownicy urzędów centralnych oraz wojewodowie, marszałkowie województw i starostowie) przechodzi szkolenia centralne pn. Wyższy Kurs Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej prowadzony przez Akademię Pożarniczą. Natomiast wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, pracownicy urzędów administracji rządowej i samorządowej oraz członkowie formacji ochrony ludności i obrony cywilnej odbywają szkolenia organizowane na szczeblu wojewódzkim lub wewnątrzresortowym, prowadzone przez uprawnione podmioty według jednolitych programów zgodnych z rozporządzeniem w sprawie programów szkoleń.
Dotychczas Akademia Pożarnicza przeprowadziła 22 edycje Wyższych Kursów Ochrony Ludności dla starostów i prezydentów miast na prawach powiatu (WKOL-P). Zrealizowano również 3 edycje Wyższych Kursów Ochrony Ludności dla wojewodów i marszałków województw (WKOL-W), a także 3 edycje Wyższych Kursów Ochrony Ludności dla ministrów, sekretarzy i podsekretarzy stanu oraz kierowników urzędów centralnych (WKOL-C).
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] dalej: Poradnik
[2] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043
[4] wytyczne dotyczące treści internetowych
[5] Dz. U. poz. 162, dalej: rozporządzenie w sprawie programów szkoleń