do ministra finansów i gospodarki
w sprawie praktycznego wykorzystania efektów misji kosmicznej dr. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 04-08-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w czerwcu 2025 roku Polska sfinansowała udział swojego reprezentanta – dr. inż. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego – w załogowej misji kosmicznej IGNIS (Axiom Mission 4) na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Według informacji Ministerstwa Rozwoju i Technologii całkowity koszt tej inwestycji wyniósł 65 milionów euro (ok. 275–278 milionów złotych).
Misja IGNIS, jak deklarowano, miała służyć nie tylko jako symboliczny krok w eksploracji kosmosu, ale przede wszystkim jako projekt o wysokim potencjale gospodarczym, naukowym i edukacyjnym. Kluczowe cele obejmowały:
- realizację 13 eksperymentów technologicznych i biotechnologicznych z udziałem polskich instytucji,
- weryfikację technologii dual-use (np. komponentów elektronicznych, sensorów i algorytmów AI) w warunkach mikrograwitacji,
- budowę kompetencji polskich firm w zakresie certyfikacji systemów kosmicznych,
- ogólnopolski program edukacyjny adresowany do ponad 10 tysięcy szkół,
- wzmocnienie pozycji Polski w programach Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i strukturach partnerstwa publiczno-prywatnego z Axiom Space.
Niestety, po powrocie astronauty do kraju w przestrzeni publicznej dominowały przekazy o charakterze wizerunkowym i medialnym, skupione wokół celebrowania sukcesu i wydarzeń PR-owych (np. powitania na lotnisku, relacji telewizyjnych, sesji zdjęciowych z politykami partii rządzącej). Znacznie mniej uwagi poświęcono zaś meritum misji: efektom eksperymentów, potencjalnym zastosowaniom gospodarczym i ścieżkom ich wdrożenia do sektora cywilnego lub przemysłowego. W obiegu publicznym zabrakło też konkretnego planu, jak Polska planuje skapitalizować poniesiony wydatek.
Zatem kieruję do Pana Ministra następujące pytania:
1. Jaki jest plan rządu na skomercjalizowanie wyników misji IGNIS?
2. Czy istnieje harmonogram lub plan wdrożeniowy wyników 13 eksperymentów przeprowadzonych na ISS, z przypisaniem odpowiedzialności do konkretnych instytucji lub firm?
3. W jaki sposób rząd zamierza odzyskać zainwestowane 65 mln euro? Czy istnieją wyliczenia spodziewanego zwrotu inwestycji (ROI) i horyzont czasowy osiągnięcia tego zwrotu?
4. Kwota misji to w większości wydatki przysparzające przychody firmom zagranicznym. Jakie mierzalne zyski finansowe (bez obszaru PR) przyniosła i przyniesie misja IGNIS? Ile konkretnie kwotowo skorzystały lub skorzystają na niej firmy z polskiego sektora kosmicznego (firmy, w których ponad 50% udziałów znajduje się polskich rękach)?
5. Czy przewidziano system grantów, funduszy lub ulg dla podmiotów, które podejmą się wdrażania technologii przetestowanych w ramach misji IGNIS?
6. Czy planowane jest opracowanie wskaźników oceny wpływu misji IGNIS na gospodarkę (np. liczba miejsc pracy w sektorze kosmicznym, wzrost eksportu produktów high-tech, liczba nowych patentów)?
7. Jakie są konkretne rezultaty poszczególnych eksperymentów i czy zostaną one przekazane do polskich jednostek naukowych, uczelni lub firm przemysłowych?
8. Czy technologie przetestowane podczas misji mają potencjalne zastosowanie w obronności, przemyśle medycznym, energetyce lub sektorze półprzewodników? Jeśli tak – jakie działania zostały podjęte w celu ich transferu?
9. Czy którykolwiek z eksperymentów zakwalifikował się do europejskich programów innowacyjnych (np. EIC Pathfinder, Horizon Europe, EDF)?
10. Jakie są dalsze plany kontynuacji ogólnopolskiego programu edukacyjnego towarzyszącego misji IGNIS („Klucz do Kosmosu”)?
11. Czy zostaną opracowane materiały dydaktyczne i scenariusze lekcji dla szkół ponadpodstawowych i technicznych oparte na wynikach misji?
12. Czy rząd przewiduje program stypendialny lub inkubator przedsiębiorczości dla młodych innowatorów zainteresowanych technologiami kosmicznymi?
13. Czy Polska planuje udział w kolejnych misjach załogowych ESA lub partnerów prywatnych (np. Axiom Space, SpaceX)? Jakie kryteria będą stosowane przy podejmowaniu takich decyzji?
14. Czy planowane są strategiczne inwestycje w krajową infrastrukturę kosmiczną (np. laboratoria weryfikacji technologii, centra symulacji misji, zaplecze dla lotów suborbitalnych)?
15. Jakie wnioski płyną z doświadczenia misji IGNIS dla dalszego rozwoju Polskiej Strategii Kosmicznej?
16. Czy w najbliższych latach zostanie zaktualizowany plan członkostwa Polski w programach ESA, z priorytetem na technologie załogowe i aplikacyjne?
17. Czy ministerstwo przewiduje opracowanie raportu ex post z oceną efektywności misji?
18. Czy powołano międzyresortowy zespół lub koordynatora odpowiedzialnego za integrację wyników misji IGNIS z politykami publicznymi (nauka, gospodarka, edukacja, obronność)?
Polska, finansując misję IGNIS, zainwestowała środki porównywalne z budżetami całych programów strategicznych. Sektor kosmiczny – jak potwierdzają raporty ESA, OECD i Banku Światowego – może przynosić realny wzrost gospodarczy i stymulować rozwój przemysłu. Aby tak się stało, niezbędna jest jednak konkretna polityka komercjalizacji i transferu wiedzy, której elementów nie przedstawiono dotąd publicznie.
W trosce o racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi oraz rozwój krajowego potencjału w obszarze technologii kosmicznych, proszę o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na powyższe pytania
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP