w sprawie potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami w małych powiatach
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 11-09-2025
Szanowny Panie Pośle,
uprzejmie informuję, iż programy i przedsięwzięcia ministra edukacji, ustanawiane na podstawie art. 90w ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[1], adresowane są do jak najszerszego grona odbiorców, w tym także uczniów z niepełnosprawnościami. Głównym celem obecnie realizowanych programów ministra edukacji jest wsparcie rozwoju młodych ludzi, rozwijanie ich tożsamości kulturowej oraz przygotowanie do aktywnego udziału w społeczeństwie.
Zgodnie z zapisami umów dotacyjnych, beneficjent – realizując zadanie – jest zobowiązany do zapewnienia dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej dla osób ze szczególnymi potrzebami. Musi to obejmować co najmniej minimalne wymogi określone w art. 6 ustawy z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami[2]. Jeśli beneficjent nie jest w stanie, ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić pełnej dostępności w zakresie architektury czy komunikacji, to ma obowiązek zagwarantować dostęp alternatywny dla tych osób, zgodnie z ustawą.
W maju i czerwcu 2025 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej (dalej także: MEN) ogłosiło dwa nowe programy inwestycyjne[3] będące bezpośrednią odpowiedzią na powyższą kwestię.
Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 5 maja 2025 r., zmienionym komunikatem Ministra Edukacji z 23 maja 2025 r., został uruchomiony pilotażowy program inwestycyjny pn. „Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego“ (dalej także: „Mała szkoła“). Nabór wniosków zakończył się 30 maja 2025 r.
Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 4 czerwca 2025 r. został uruchomiony kolejny program inwestycyjny pn. „Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego na BIS“ (dalej także: „Mała szkoła na BIS“). Nabór wniosków zakończył się 30 czerwca 2025 r.
Przedmiotem ww. programów było:
W ramach programów, o których mowa powyżej, udziela się dotacji celowej na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji związanej z:
Wnioskodawcy mogli złożyć maksymalnie dwa wnioski dotyczące dwóch różnych szkół podstawowych. Gminy, które aplikowały w programie pilotażowym ministra pn. „Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego“, otrzymały możliwość złożenia w programie „Mała szkoła na BIS“ jednego wniosku dotacyjnego. Do udziału w ww. programach uprawnione były:
Każda szkoła podstawowa licząca odpowiednio nie więcej niż 70 uczniów w przypadku programu pilotażowego pod nazwą „Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego“ oraz nie więcej niż 96 uczniów w przypadku programu „Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego na BIS“ i spełniająca pozostałe warunki programu była uprawniona do skorzystania z obu programów ministra edukacji, jeżeli tak zdecydował jej organ prowadzący. W ramach obu ww. programów możliwe było wnioskowanie o dofinansowanie inwestycji w celu zwiększenia dostępności architektonicznej, cyfrowej, informacyjno-komunikacyjnej, jak również zakup wyposażenia placówki skierowanego na zaspokojenie potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami.
Odnosząc się do zwiększania dostępności szkół m.in. w obszarze dostępności architektonicznej, informuję, że w ramach środków z funduszy europejskich zarządzanych przez ministra edukacji, jako Instytucji Pośredniczącej dla programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (dalej także: FERS), nie ma możliwości finansowania inwestycji w infrastrukturę oświatową. Tego typu inwestycje możliwe są do dofinansowania w ramach środków zarządzanych przez samorządy poszczególnych województw (programy regionalne). W ramach programu FERS planowane i realizowane są przedsięwzięcia niezwiązane z inwestycjami w infrastrukturę oświatową, dotyczące szeroko pojętej edukacji włączającej oraz tworzenia e-materiałów edukacyjnych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (standard WCAG).
Obecnie realizowane projekty znajdujące się we właściwości ministra edukacji to m.in.:
Wszystkie informacje na temat planowanych i realizowanych w ramach właściwości Instytucji Pośredniczącej MEN przedsięwzięć publikowane są na bieżąco na stronie internetowej www.efs.men.gov.pl.
MEN realizuje także programy związane z transformacją cyfrową w edukacji, kładąc szczególny nacisk, by tworzone rozwiązania przekładały się na wspieranie aktywności i uczestnictwa wszystkich dzieci i uczniów, także z niepełnosprawnościami, już od najmłodszych lat oraz tworzyły możliwość pełnoprawnego udziału w edukacji i życiu społecznym oraz zawodowym wszystkim osobom uczącym się.
Działania zmierzające do wsparcia polskich szkół, w tym także kształcących uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi uczących się w szkołach ogólnodostępnych, integracyjnych lub specjalnych, w zakresie cyfryzacji edukacji są realizowane zgodnie z opracowaną w MEN Polityką Cyfrowej Transformacji Edukacji (dalej także: PCTE) przyjętą uchwałą Nr 98 Rady Ministrów 12 września 2024 r.[6]. To dokument strategiczny, który wskazuje nie tylko cele, jakie chcemy osiągnąć, tworząc cyfrowy ekosystem dla edukacji, ale i narzędzia do ich realizacji.
PCTE wskazuje, iż odpowiednie wykorzystanie nowoczesnych technologii wzmocni wyrównywanie szans edukacyjnych wszystkich uczniów i uczennic w Polsce, w szczególności mieszkających na terenach słabiej zaludnionych, uczących się w małych szkołach, jak również doświadczających trudności w dostępie do informacji niezbędnych w procesie uczenia się, które wynikają ze stanu zdrowia czy niepełnosprawności. Dokument zakłada wiele przedsięwzięć dotyczących m.in. kształcenia i doskonalenia nauczycieli, zapewnienia uczniom i nauczycielom odpowiedniego sprzętu oraz dostępu do szybkiego i bezpiecznego Internetu, jak i powołania w szkołach koordynatorów cyfrowej edukacji, których głównym zadaniem będzie wsparcie innych nauczycieli w skutecznym wdrażaniu nowoczesnych technologii w proces kształcenia. Dzięki wysiłkom rządu udało się uruchomić znaczne środki na inwestycje przewidziane w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności[7] (dalej także: KPO). Ponadto, w 2024 r. minister edukacji pozyskał, w ramach rewizji KPO, dodatkowe środki (ok. 40 mln euro) na wsparcie dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej (klasy I-III).
MEN we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji realizuje w latach 2025-2026 szeroki program wsparcia w zakresie doposażenia szkół w nowoczesne technologie. Na potrzeby inwestycji, realizowanych w ramach KPO, MEN opracowało ramy dystrybucji określające procedury dystrybucji urządzeń teleinformatycznych oraz udostępniania infrastruktury szkołom oraz innym placówkom oświatowym[8]. Dokument ten określa kryteria doboru szkół, które zostaną objęte wsparciem w postaci sprzętu ICT[9] i sieci Internet. Założeniem wspólnym dla tych działań był sprawiedliwy, przejrzysty i uzgodniony z instytucjami samorządowymi na szczeblu lokalnym sposób doboru szkół publicznych z uwzględnieniem różnic demograficznych oraz podziału terytorialnego. Selekcja szkół odbywa się na podstawie różnych kryteriów, mających na celu uwzględnienie różnic demograficznych, ekonomicznych oraz dostępności infrastruktury w regionach.
Kryteria obejmują: demograficzne i ekonomiczne wskaźniki powiatów, takie jak dochody na mieszkańca, stopę bezrobocia, zasięg korzystania z pomocy społecznej oraz wydatki na edukację.
Inwestycjom polegającym na zakupie i dostarczeniu do szkół sprzętu komputerowego oraz modernizacji szkolnej sieci LAN[10] finansowanych w ramach KPO towarzyszą też m.in. szkolenia nauczycieli, rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych czy poszerzanie usług cyfrowych wspierających procesy edukacyjne.
Tabela nr 1. Wybrane działania dotyczące także szkół specjalnych.
| Nazwa działania |
Skrócony opis |
Szacowany budżet/źródło finansowania |
| Internet |
Wsparcie w zakresie podnoszenia jakości wewnątrzszkolnych sieci LAN dla 30 000 sal lekcyjnych. |
KPO – ok. 430 mln zł |
| Sprzęt dla szkół (w tym komputery przenośne dla uczniów) i wsparcie dla nauczycieli |
1. Co najmniej 553 336 bonów dla nauczycieli na zakup komputera przenośnego i co najmniej 735 000 szt. laptopów, laptopów przeglądarkowych i tabletów dla szkół do dyspozycji uczniów. |
KPO – ok. 4,6 mld zł |
| Rozwój cyfrowych umiejętności nauczycieli |
Szkolenia dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych na poziomie zaawansowanym, w tym szkolenia dla koordynatorów cyfrowych i szkolenia z AI (łącznie ponad 86 tys. przeszkolonych nauczycieli) |
Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (dalej – FERS) – ok. 91 mln zł. |
| Bezpłatne cyfrowe materiały edukacyjne |
Rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych dla uczniów i nauczycieli, udostępnianych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (www.zpe.gov.pl). |
FERS – ok. 350 mln zł |
| E- narzędzia, platformy edukacyjne |
Rozwijanie oferty bezpłatnych platform i narzędzi edukacyjnych do użytku przez szkoły/uczniów/nauczycieli, w tym: Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, platformy wspierającej prowadzenie oceny funkcjonalnej w systemie oświaty oraz wsparcie edukacyjno-specjalistyczne, portalu doradztwa zawodowego, narzędzi informatycznych wspierających cyfryzację procesów edukacyjnych, egzaminów zewnętrznych, dostęp do danych oświatowych. |
FERS – ok. 150 mln zł |
| mLegitymacje dla ucznia i nauczyciela |
Udostępnienie dla uczniów i dla nauczycieli usługi, umożliwiającej korzystanie w aplikacji mObywatel z cyfrowych wersji legitymacji szkolnych i nauczycielskich |
Budżet państwa |
Warto także wskazać, że 1 sierpnia 2025 r. ruszyła III edycja programu „Laptop dla nauczyciela“, dzięki której wszyscy dotychczas uprawnieni nauczyciele, wychowawcy oraz inni pracownicy pedagogiczni, którzy nie zostali zgłoszeni w poprzednich edycjach, mogli ponownie, w okresie od 1 sierpnia do 1 września br., złożyć wniosek o przyznanie bonu o wartości 2,5 tys. zł na zakup laptopa.
MEN udostępnia również uczniom i nauczycielom Zintegrowaną Platformę Edukacyjną (dalej także: ZPE) – bezpłatne narzędzie informatyczne, z którego mogą korzystać nauczyciele do prowadzenia zajęć i realizacji projektów edukacyjnych oraz uczniowie do samodzielnej nauki lub poszerzania swojej wiedzy. ZPE to również miejsce, w którym MEN udostępnia szkołom bezpłatne, cyfrowe materiały edukacyjne, umożliwiające realizację podstawy programowej dla obowiązkowych zajęć edukacyjnych na wszystkich etapach edukacji. Dzięki aktywności MEN dostawca CANVA[11] udostępnił nieodpłatnie uczniom i nauczycielom poprzez ZPE oprogramowanie do projektowania graficznego online[12] oraz innym instytucjom systemu oświaty spoza ZPE, takim jak placówki doskonalenia nauczycieli, biblioteki pedagogiczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Ponadto MEN corocznie zleca Uniwersytetowi Warszawskiemu opracowanie adaptacji dopuszczonych do użytku szkolnego podręczników dostosowanych do potrzeb uczniów mających trudności w uczeniu się i/lub komunikowaniu się, w tym: niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem, afazją, a także do potrzeb uczniów niewidomych i słabowidzących. Adaptacje są zamieszczone na ZPE w formie elektronicznych plików przygotowanych do wydruku w systemie Braille’a, jako pliki w druku powiększonym, lub z tłumaczeniem na polski język migowy.
Wszystkie powiaty będące organami prowadzącymi szkoły ponadpodstawowe mają możliwość realizacji „Rządowego programu pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2023-2025“. Celem programu jest wyrównywanie szans edukacyjnych i wspieranie rozwoju edukacyjnego uczniów niepełnosprawnych przez dofinansowanie zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych. Wsparcie dotyczy zakupu podręczników do kształcenia ogólnego, w tym podręczników do kształcenia specjalnego lub podręczników do kształcenia w zawodach, dopuszczonych do użytku szkolnego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz materiałów edukacyjnych do kształcenia ogólnego i zawodowego.
W 2024 r. na realizację programu wydatkowano 18 mln zł, a ze wsparcia skorzystało 51 517 uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. W roku szkolnym 2025/2026 program skierowany jest do uczniów słabowidzących, niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością ruchową (w tym afazją), z autyzmem (w tym z zespołem Aspergera), z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego[13] i uczęszczających do:
W 2025 r. na potrzeby wynikające z programu uruchomiono 20,3 mln zł (I transza). 25 września 2025 r. upływa termin przekazania przez wojewodów i ministrów prowadzących szkoły zweryfikowanych danych o liczbie uczniów uprawnionych do objęcia programem (do uruchomienia pozostanie II transza środków).
Ponadto informuję, iż zapewnienie finansowania realizacji zadań przedszkola, szkoły lub placówki, zaspokojenie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisami art. 10 ustawy – Prawo oświatowe, to organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz wykonywanie remontów obiektów i zadań inwestycyjnych w tym zakresie. Natomiast, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[14], środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Jednym z priorytetów ministra edukacji jest także wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży oraz budowanie nowoczesnej, empatycznej i otwartej szkoły – bezpiecznej, dostępnej i przyjaznej każdemu uczniowi i uczennicy. Dlatego w centrum działań MEN znajduje się m.in. troska o zdrowie psychiczne wszystkich dzieci i młodzieży, a jednym z kluczowych celów polityki oświatowej jest wzmacnianie roli szkoły jako miejsca nie tylko nauki, ale i wsparcia – przestrzeni, w której każdy uczeń może czuć się bezpieczny, zrozumiany i akceptowany.
MEN podejmuje działania na rzecz zwiększenia dostępu dzieci i uczniów, w tym z niepełnosprawnościami, do pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W przepisach oświatowych wprowadzono obowiązek zatrudnienia nauczycieli specjalistów, w tym psychologów, pedagogów specjalnych w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych. Ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła o ponad 7,8 tys. etatów – z 46,6 tys. (stan na 30.09.2023 r.) do 54,6 tys. w roku szkolnym 2024/2025 (stan na 8.09.2025 r.).
Proces ten jest monitorowany za pośrednictwem systemu informacji oświatowej (SIO). W raporcie generowane są dane dotyczące bieżącej sytuacji zatrudniania, co umożliwia dyrektorom, samorządom i kuratorom oświaty bieżące monitorowanie stanu zatrudnienia nauczycieli specjalistów na poziomie szkoły, JST oraz województwa. Zapotrzebowanie kadrowe szkół monitorowane jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy, udostępnianych na stronach kuratoriów oświaty.
Wzrost liczby etatów nauczycieli specjalistów potwierdza dynamiczny rozwój systemu wsparcia dla uczniów z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb. Większa dostępność specjalistów w przedszkolach i szkołach przekłada się na możliwość udzielania wsparcia uczniom bez konieczności przedstawiania opinii czy orzeczenia wydanego przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej.
Tabela nr 2. Liczba etatów (w tys.) nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach objętych standaryzacją w roku szkolnym 2021/2022 i 2024/2025 wg danych Systemu Informacji Oświatowej, stan na 8.09.2025 r.
| nauczyciel specjalista |
rok szkolny 2021/2022 |
rok szkolny 2024/2025 |
| pedagog |
10,6 |
12,6 |
| psycholog |
4,9 |
13,6 |
| logopeda |
6,3 |
11,0 |
| terapeuta pedagogiczny |
0,0 |
2,4 |
| pedagog specjalny |
0,0 |
15,0 |
| razem |
21,9 |
54,6 |
MEN podejmuje szereg działań zmierzających do zwiększenia zatrudnienia nauczycieli specjalistów w szkołach, w tym psychologów. Jednym z tych działań jest uruchomienie bezpłatnych dla uczestników studiów podyplomowych. W latach 2022-2025 zostały uruchomione trzy edycje studiów podyplomowych w obszarze edukacji włączającej:
Wśród ww. kierunków studiów podyplomowych znalazły się takie, których ukończenie umożliwia uzyskanie kwalifikacji[15]:
W 2025 r. MEN przygotował, w oparciu o propozycje strony społecznej, przepis deregulacyjny, którego celem jest zapewnienie dzieciom i młodzieży uczęszczającym do niepublicznych przedszkoli i szkół wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w sytuacji zwiększonych potrzeb w tym zakresie, wynikających m.in. z kryzysu zdrowia psychicznego młodych Polek i Polaków[17]. Obecnie tylko 1 niepublicznych przedszkoli i szkół spełnia określone prawem standardy zatrudnienia nauczycieli specjalistów. Przepisy umożliwiają czasowe (do 31.08.2027 r.) powierzanie realizacji zajęć nauczycielom specjalistom w niepublicznych przedszkolach i szkołach na podstawie umów cywilnoprawnych do maksymalnie 9 godzin tygodniowo[18]. Zajęcia realizowane w ramach ww. umów będą zaliczane do standardów zatrudniania nauczycieli specjalistów na podstawie art. 42d ustawy – Karta Nauczyciela.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1411
[3] Na podstawie art. 90x ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
[4] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572, z późn. zm.
[6] M. P z 2024 r. poz. 812.
[7] Dokument programowy UE sporządzony na podstawie Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz. U. UE L 57 z 18.2.2021) oraz odpowiednich wytycznych KE
[9] Produkty ICT (ang. Information and Communication Technology) to produkty związane z technologiami informacyjnymi i komunikacyjnymi.
[10] Lokalna sieć komputerowa (ang. local area network, LAN).
[11] CANVA to bezpłatne narzędzie do projektowania graficznego online.
[12] https://zpe.gov.pl/a/canva---materialy-instrukcje-aktualnosci-newsletter/DswQ4WWps
[13] Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w art. 127 ust. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.) albo orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w art. 312 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60, z późn. zm.).
[14] Dz. U. z 2025 r. poz. 439.
[15] Pod warunkiem posiadania przez absolwenta wymaganego prawem poziomu i kierunku wykształcenia.
[16] Kierunek realizowany jest przez 10 uczelni: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Uniwersytet Marii Curie -Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Rzeszowski.
[17] Prezydent RP w dniu 25 sierpnia 2025 r. podpisał ustawę.
[18] Pod warunkiem braku cech stosunku pracy. Warunkiem koniecznym jest również posiadanie odpowiednich kwalifikacji oraz brak przeszkód prawnych (niekaralność, brak postępowania dyscyplinarne).