w sprawie stanowiska rządu RP wobec zbrodni dokonywanych na ludności cywilnej w Strefie Gazy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 01-10-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11598 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego i innych Państwa Posłów w sprawie stanowiska rządu RP wobec zbrodni dokonywanych na ludności cywilnej w Strefie Gazy, uprzejmie informuję, co następuje.
Ad 1. Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP nie pozostaje bierne wobec katastrofy humanitarnej, która rozgrywa się na naszych oczach. Na forach międzynarodowych Polska regularnie domaga się, by Państwo Izrael oraz Hamas zawiesiły działania wojskowe oraz stworzyły warunki do dostarczenia i dystrybucji pomocy humanitarnej w pełnej skali. Kluczowe dla wdrożenia tych żądań są jednak decyzje Rady Bezpieczeństwa ONZ, w tym Stanów Zjednoczonych, a w praktyce także wola polityczna władz Izraela i przywództwa Hamasu.
W bieżącym roku Polska wzięła udział w trzech wydarzeniach o wymiarze globalnym, w tym konferencji francusko-saudyjskiej (ONZ Nowy Jork, 28-20 lipca 2025 r.), której celem było wypracowanie mapy praktycznych działań, jakie państwa trzecie, w tym Polska i UE, mogłyby podjąć by urzeczywistnić powstanie państwa palestyńskiego (Polska uznała państwowość palestyńską w 1988 r.).
28.08 Minister Spraw Zagranicznych podjął decyzję o przyjęciu dokumentu końcowego Międzynarodowej Konferencji Wysokiego Szczebla na rzecz Pokojowego Uregulowania Kwestii Palestyńskiej i Wdrożenia Rozwiązania Dwupaństwowego. W części ogólnej dokument zawiera apel o zakończenie wojny oraz wdrożenie rozwiązania dwupaństwowego w oparciu o granice z 1967 r. jako „jedynej drogi do pokoju i stabilności w regionie”. Dokument zwraca uwagę na dramatyczne konsekwencje humanitarne trwającego konfliktu oraz jego wpływ na bezpieczeństwo międzynarodowe, uznaje także konieczność udzielenia przez społeczność międzynarodową wsparcia finansowego i technicznego w odbudowie Strefy Gazy. W dalszej kolejności przewiduje wysłanie misji stabilizacyjnej ONZ oraz rozbrojenie Hamasu i całkowite wygaszenie działalności politycznej tej organizacji w Strefie Gazy.
Aneks określa kolejność podstawowych działań - połączenie Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu pod jedną i wyłączną jurysdykcją palestyńską w ślad za wprowadzeniem trwałego zawieszenia broni. Jednocześnie, dokument sugeruje wsparcie dla Palestyny (głównie regionalne) w zabezpieczeniu granic nowego państwa, udzieleniu gwarancji bezpieczeństwa oraz utrzymaniu systemu zarządzania państwem, w tym ochrony porządku wewnętrznego.
Aneks wskazuje też ścieżkę poprawy sytuacji humanitarnej w Strefie Gazy – natychmiastowe wznowienie dostaw humanitarnych, zwiększenie finansowania agencji humanitarnych oraz spowodowanie zdjęcia ustawowych ograniczeń dla funkcjonowania UNRWA w Izraelu. W dalszej perspektywie celem jest doprowadzenie do samowystarczalności enklawy – odbudowa infrastruktury (mieszkalnej, ochrony zdrowia, odsalarni i wodociągów) oraz przywrócenie wszystkich świadczeń publicznych, niezbędnych do normalnego funkcjonowania.
Dokument zwraca uwagę na konieczność mobilizacji wsparcia ze strony „szerszej społeczności międzynarodowej” dla sfinansowania ww. działań (w tym kontrybuowania do wieloletniego Programu Wsparcia UE) oraz budowy trwałych zdolności ekonomicznych przyszłego państwa palestyńskiego (kształcenie kadr zarządczych, finansowanie inwestycji biznesowych, rozwój i stabilizacja eksportu, optymalna fiskalizacja i zabezpieczenie wpływów budżetowych).
Jednocześnie, Aneks postuluje ograniczanie aktywności osadniczych na Zachodnim Brzegu. Chodzi przede wszystkim o doprowadzenie do wyrugowania przemocy osadniczej, zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa 904 (1994) oraz zasadami potwierdzonymi w rezolucji Rady Bezpieczeństwa 2334 (2016), poprzez wprowadzenie sankcji obejmujących ekstremistycznych osadników oraz podmioty i osoby je wspierające. Zarazem, dokument ten podkreśla potrzebę ujednolicenia narracji dot. proponowanego procesu, która winna odwoływać się do prawa międzynarodowego - Karty Narodów Zjednoczonych, rezolucji RB ONZ, konwencji z obszaru praw człowieka oraz postanowień i opinii Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (wyakcentowanie praw niezbywalnych narodu palestyńskiego: wolności, godności, sprawiedliwego traktowania w oparciu o wzajemne uznanie). Kontekst prawnomiędzynarodowy przeciwdziałać ma przedstawianiu rozwiązania dwupaństwowego jako zagrożenia dla Izraela i jego obywateli.
Dokument końcowy co do zasady jest zbieżny z linią polityczną Polski wobec państwa palestyńskiego oraz idei rozwiązania dwupaństwowego. Szczególnie warty odnotowania jest silny akcent na poszanowanie prawa międzynarodowego oraz wsparcie dla budowy samowystarczalności Palestyny. Jest to spójne z przyjętą przez nas doktryną prymatu prawa międzynarodowego oraz założeniami polskiej pomocy rozwojowej.
21 lipca 2025 r. minister Radosław Sikorski zdecydował o przyłączeniu się do brytyjskiej inicjatywy i wraz z 30 innymi ministrami spraw zagranicznych podpisał list w sprawie Gazy, odnoszący się do powagi sytuacji na miejscu i wzywający Izrael do podjęcia natychmiastowych kroków zaradczych. W wyniku presji międzynarodowej Izrael przywrócił czasowe funkcjonowanie korytarzy humanitarnych w Strefie i zgodził się na dokonywanie lotniczych zrzutów pomocy. Dodatkowo, 13 sierpnia 2025 r. przyłączyliśmy się do kolejnej brytyjskiej inicjatywy i wspólnego oświadczenia w sprawie izraelskich ograniczeń wobec organizacji pozarządowych działających na okupowanych terytoriach palestyńskich Dokument wzywa do ochrony przestrzeni humanitarnej oraz zachowania niezależności działalności organizacji pomocowych (NGOs). Potępia nowe restrykcyjne wymogi rejestracyjne, które mogą doprowadzić do wycofania się niektórych międzynarodowych NGO z terytoriów okupowanych oraz wzywa do zniesienia barier dla działań humanitarnych i przywrócenia pełnego dostępu dla ONZ oraz organizacji pomocowych.
22 sierpnia przyłączyliśmy się do brytyjskiej inicjatywy i wspólnego oświadczenia w sprawie budowy nowych osiedli żydowskich na obszarze E1, (12 km2 Pustyni Judejskiej na wschód od Jerozolimy) na Zachodnim Brzegu Jordanu.
Ad 2. W rozmowach bilateralnych (p.cz. UE, USA, Chiny), na forach międzynarodowych (ONZ i jego agendy wyspecjalizowane), a także w w/wym. oświadczeniach wielostronnych oraz wystąpieniach narodowych, Polska regularnie domaga się, by Państwo Izrael oraz Hamas zawiesiły działania wojskowe oraz stworzyły warunki do dostarczenia i dystrybucji pomocy humanitarnej w pełnej skali. Kluczowe dla wdrożenia tych żądań są jednak decyzje Rady Bezpieczeństwa ONZ, której decyzje ws Izraela są jednakże konsekwentnie wetowane przez Stany Zjednoczone. Polska oraz państwa członkowskie UE zaangażowane są w działania o charakterze polityczno-dyplomatycznym i pomocowym, by jak najszybciej doprowadzić do zakończenia działań zbrojnych na okupowanych terytoriach palestyńskich.
Przegłosowana w dniu 12 czerwca 2025 r. poparciem 149 państw, w tym Polski, rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ zawiera żądanie natychmiastowego, bezwarunkowego i trwałego zawieszenia broni w Strefie Gazy. Rezolucja ZO ONZ jest wyrazem woli 149 państw oraz międzynarodowej opinii publicznej poruszonej katastrofą humanitarną w Gazie.
Podsumowując, zaangażowanie Polski opiera się głównie na wspieraniu procesów politycznych, zmierzających do urzeczywistnienia celów wskazanych w przywołanej rezolucji, a w konsekwencji stworzenia warunków do wdrożenia rozwiązania dwupaństwowego oraz działań humanitarnych
Ad 3. Polska pomoc dla Palestyny jest konsekwentna i stale rosnąca. Od 2005 r. Polska traktuje Palestynę jako obszar priorytetowy polskiej pomocy. Ubiegły rok był wręcz rekordowy jeśli chodzi o pomoc udzieloną Palestynie, w tym Strefie Gazy. Tylko w latach 2023-2024 Polska przekazała na rzecz Palestyny pomoc o wartości ponad 50 mln PLN (circa 12,2 mln USD) głównie za pośrednictwem agencji ONZ (UNRWA, WFP, UNMAS i UNICEF), projektów polskiej współpracy rozwojowej, w tym projektów polskiej placówki w Ramallah oraz dostarczając dwie transze pomocy medycznej dla egipskich szpitali leczącym pacjentów z Gazy. Polscy eksperci są częścią misji WHO w Egipcie w zakresie ewakuacji medycznych i oczyszczania wody.
W 2024 roku realizowanych było 6 projektów na terytorium Zachodniego Brzegu, na łączną kwotę 8,9 mln PLN. Obejmują one pomoc na rzecz osób z niepełnosprawnościami oraz działania zwiększające dostęp do opieki zdrowotnej wśród mieszkańców zagrożonych społeczności (w rejonie Hebronu i Jeninu). Przedstawicielstwo RP przy Palestyńskiej Władzy Narodowej z siedzibą w Ramallah prowadzi 3 projekty rozwojowe i 1 humanitarny o łącznej wartości ponad 0,5 mln PLN. Dodatkowo, w 2024 r. MSZ zleciło w specjalnym trybie realizację dwóch projektów pomocowych o łącznej wartości 3 mln PLN organizacjom pozarządowym (PAH i Caritas) w związku z pogarszającą się sytuacją humanitarną w Strefie Gazy (na działania humanitarne dotyczące zdrowia i dostępu do żywności).
W 2024 r. MSZ przekazał wpłaty dobrowolne na rzecz działań humanitarnych dla Palestyńczyków - łącznie 8 mln PLN (2 mln USD): 1 mln USD na rzecz WFP Gaza (World Food Programme) oraz 1 mln USD na rzecz UNRWA, oraz 50 tys. USD na UNMAS (Gaza). W ramach zobowiązania finansowego konferencji w Kairze (02.12.24) Polska przekazała także dodatkowe wpłaty w łącznej wysokości ok, 9,4 mln PLN (ok. 2,25 mln USD) – 1 mln USD na WPF Gaza, 1 mln USD na UNRWA, 241 tys. USD na UNESCO. Razem to 4,25 mln USD.
W roku 2025 na rzecz UNRWA wpłaciliśmy kolejny milion mln USD, a obecnie w MSZ prowadzone są przegotowania do rozpoznania dywersyfikacji kanałów pomocy humanitarnej RP dla palestyńskiej ludności cywilnej (np. wspólnej z MON operacji udzielenia wsparcia rzeczowego (leki, sprzęt medyczny) dwóm szpitalom polowym prowadzonym w Strefie Gazy od początku wojny przez Jordańską Królewską Służbę Medyczną.
Kolejnym z praktycznych działań, jakie MSZ podjęło w odpowiedzi na kryzys humanitarny w Gazie jest ogłoszony w dniu 1 sierpnia 2025 r. konkurs „Pomoc humanitarna 2025 dla państw Bliskiego Wschodu”. Do aplikowania w konkursie zaproszono polskie organizacje pozarządowe zainteresowane realizacją projektów w Libanie, Palestynie i Syrii. Termin przyjmowania wniosków upłynął 26 sierpnia 2025 r. Rozstrzygnięcie konkursu ma nastąpić do końca września br. Pula środków finansowych przeznaczona na konkurs wynosi 10 milionów złotych. Konkurs „Pomoc humanitarna 2025 dla państw Bliskiego Wschodu” stanowi uzupełnienie wymienionych wcześniej działań MSZ na rzecz wsparcia społeczności dotkniętych kryzysem humanitarnym we wskazanych krajach na Bliskim Wschodzie.
Ad 4. Zarówno na forum wspólnotowym, jako członek UE, jak i międzynarodowym Polska od momentu ataku terrorystycznego Hamasu na Izrael w dniu 7.10.2023 r. prowadzi działania dyplomatyczne na rzecz deeskalacji konfliktu, w tym przede wszystkim uwolnienia przetrzymywanych przez palestyńskie organizacje terrorystyczne zakładników oraz niezwłocznego zawieszenia działań odwetowych Izraela, który stosując nieproporcjonalne działania siłowe wymierzone w Hamas, uderza przede wszystkim w palestyńską ludność cywilną.
W sprawie sytuacji w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu MSZ podjął szereg interwencji. Do najważniejszych zaliczamy udział w inicjatywach wielostronnych, zmierzających do powołania państwa palestyńskiego poprzez zobowiązanie się do konkretnych działań we współpracy z innymi państwami, w tym krajami arabskimi z regionu Bliskiego Wschodu.
Od 6 maja 2025r. w gronie państw członkowskich UE trwa dyskusja nt. reakcji UE na działania władz Państwa Izraela, które mimo licznych apeli społeczności międzynarodowej od 2 marca br. de facto blokowały, a od 26 maja drastycznie ograniczają dostawy niezbędnej pomocy humanitarnej do Strefy Gazy oraz kontynuują noszące znamiona nieproporcjonalności działania wojskowe, w wyniku których giną cywile, w tym dzieci oraz międzynarodowy personel humanitarny. Jednym z proponowanych działań był przegląd polityki Izraela w obszarze wykonywania zobowiązań, wynikających z międzynarodowego prawa humanitarnego oraz praw człowieka, w związku z artykułem 2 umowy stowarzyszeniowej UE-Izrael (relacje miedzy Izraelem a UE powinny opierać się na poszanowaniu praw człowieka). Z taką inicjatywą wystąpił holenderski minister spraw zagranicznych. Na posiedzeniu Rady ds. Zagranicznych w dniu 20 maja wniosek poparło w sumie 17 państw członkowskich w tym Polska. 16 czerwca z inicjatywy Belgii ministrowie SZ 9 p.cz. UE, w tym Polski, skierowali w tym kontekście do Wysokiej Przedstawiciel K. Kallas wniosek o dokonanie przez Komisję pogłębionej analizy Advisory Opinion MTK z dnia 19 lipca 2024 r. W ślad za tymi działaniami w konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej w dniu 26 czerwca 2025 r. znalazła się m.in. decyzja przywódców 27 p.cz. ws. zobowiązania Wysokiej Przedstawiciel do kontynuacji działań w przedmiotowym obszarze.
9 lipca WP K. Kallas przedstawiła dotychczasowe ustalenia (potwierdziła, że Izrael narusza klauzulę dotyczącą praw człowieka zawartą w umowie stowarzyszeniowej, ze względu na działania w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu) oraz przedstawiła propozycje ew. reakcji UE, w tym np.:
- całkowite lub częściowe zawieszenie Umowy Stowarzyszeniowej, (wymagana jednomyślność;
- sankcje wobec osób indywidualnych, takich jak członkowie izraelskiego rządu, wojska lub ekstremistyczni osadnicy, (tryb decyzji jak wyżej);
- środki handlowe, (kompetencje KE);
- embargo na broń, (wymagana jednomyślność);
- zawieszenie współpracy naukowej, np. w ramach programu Horizon Europe (wymaga większości kwalifikowanej.
Ze względu na podziały między państwami członkowskimi, osiągnięcie porozumienia w sprawie którejkolwiek z tych opcji jest mało prawdopodobne. Całkowite zawieszenie Umowy Stowarzyszeniowej jest niemożliwe, ponieważ wymaga jednomyślności – a część p.cz., w tym Niemcy, Włochy, Czechy i Węgry, się temu sprzeciwia. Hiszpania postuluje zawieszenie umowy), natomiast Francja, podobnie jak Polska, z rezerwą podchodzi do możliwości zawieszenia samej umowy, ale pozostaje otwarta na dyskusję nt. innych opcji (w Paryżu rozważane są kroki niewymagające jednomyślności i łatwo w porównaniu do sankcji odwracalne, jak np. zawieszenie udziału Izraela w niektórych programach, np. Horyzont Europa). Polska opowiada się m.in. za nałożeniem sankcji na nielegalnych osadników oraz instytucje i organizacje, które ich wspierają, ale rozważa również poparcie innych opcji reakcji.
Ad 5. Zaangażowanie w kwestie pomocy humanitarnej, a szerzej w pokojowe rozwiązanie wieloletniego konfliktu bliskowschodniego musi być oparte na obowiązujących zasadach prawa międzynarodowego. Polska zdecydowanie opowiada się wznowieniem istniejących do końca 2024 r. mechanizmów międzynarodowej kontroli nad dostarczaniem pomocy cywilom, w tym przede wszystkim powrót UNRWA do wykonywania udzielonego jej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ mandat. Polska podkreśla kluczową i niezastąpioną rolę, jaką UNRWA odgrywa w świadczeniu podstawowych usług w zakresie edukacji, opieki zdrowotnej, ochrony i pomocy milionom uchodźców palestyńskich.
W naszej ocenie nie istnieje alternatywa dla UNRWA jako bezpośredniego usługodawcy. Infrastruktura i zakres operacyjny Agencji pozwalają jej zapewniać niezbędną pomoc uchodźcom palestyńskim na okupowanym terytorium Palestyny i poza nim. Agencja zapewniała pomoc około 2,5 mln palestyńskim uchodźcom na terytoriach okupowanych (we wrześniu 2023 r. w Strefie Gazy zarejestrowanych było ponad 1,5 mln uchodźców, a w grudniu 2023 r. na Zachodnim Brzegu, w tym we Wschodniej Jerozolimie, ponad 900 tys.). Prowadziła 384 szkoły na terytoriach okupowanych, obsługując niemal 350 tys. Uczniów oraz 65 klinik świadczących usługi podstawowej opieki zdrowotnej. Zatrudniała około 14,5 tys. pracowników oświaty i służby zdrowia.
Ad. 6. Skala naruszeń prawa międzynarodowego, w tym prawa humanitarnego w Strefie Gazy jest tak znaczna, iż monitorowanie poszczególnych przypadków pozostaje poza możliwościami Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Analizy prawne prowadzone są zarówno w ramach wyspecjalizowanych komórek ONZ jak i UE, a Polska uczestniczy w pracach tych organów. Jako sygnatariusze Karty Narodów Zjednoczonych w pełni wspieramy działania Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, którego Statut jest integralną częścią Karty, zaś jako sygnatariusze Statutu Rzymskiego wspieramy Międzynarodowy Trybunał Karny oraz jesteśmy zobowiązani do respektowania jego wyroków.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu