w sprawie działań rządu RP mających na celu oczyszczenie dna Bałtyku z niemieckiej amunicji
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 15-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11616 Pana Posła Rafał Komarewicz w sprawie działań rządu RP mających na celu oczyszczenie dna Bałtyku z niemieckiej amunicji przedstawiam poniższą informację.
• W zakresie przeciwdziałania i reagowania na zagrożenia wynikające z zalegania materiałów niebezpiecznych na dnie Morza Bałtyckiego, Ministerstwo Spraw Zagranicznych koncentruje się przede wszystkim na zwiększaniu świadomości międzynarodowej i monitorowaniu inicjatyw dotyczących tego problemu. W ujęciu praktycznym, związanym z wykryciem, transportem i utylizacją tego typu ładunków, wiodące są inne resorty: Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także Główny Inspektor Ochrony Środowiska.
• Polska konsekwentnie postrzega problematykę broni chemicznej zatopionej w morzach szczególnie w kontekście realnego zagrożenia dla ekosystemu morskiego. Utrudnia ona pełne korzystanie z mórz i ich zasobów, może negatywnie oddziaływać na rozwój gospodarki morskiej, transportu i turystyki. Problem zatopionej broni chemicznej w Bałtyku jest stałym elementem stanowiska prezentowanego przez MSZ w rozmowach z partnerami, również w odniesieniu do naszej oceny rodzaju projektów infrastrukturalnych i energetycznych w regionie.
• Jako MSZ wspieramy i aktywnie uczestniczymy w międzynarodowych inicjatywach mających na celu m.in. zbieranie i wymianę informacji nt. miejsc zatopienia broni chemicznej i potencjalnych zagrożeń, dyskusję nt. minimalizacji niebezpieczeństw oraz badania wpływu zatopionej broni chemicznej na środowisko morskie. Opowiadamy się za przygotowaniem pełnej dokumentacji nt. zatopionej broni chemicznej (jej brak uniemożliwia m.in. dokładne zlokalizowanie jej składowisk) oraz przeanalizowaniem jej wpływu na środowisko.
• W tym kontekście Polska konsekwentnie wspiera rezolucję Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w sprawie broni chemicznej zatopionej w morzach, która uzupełnia sponsorowaną przez nas rezolucję dotyczącą wdrażania Konwencji o Zakazie Broni Chemicznej. Stanowi ona ważny polityczny sygnał dla zaangażowania społeczności międzynarodowej na rzecz rozwiązania tego problemu, zwłaszcza w kontekście Bałtyku.
• Ponadto, Polska od lat podnosi temat zatopionej broni chemicznej na forum Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW), wskazując na zagrożenia jakie stwarzają jej pozostałości zarówno dla ludzi jak i środowiska, choć Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) nie reguluje problematyki broni chemicznej zatapianej przed 1985 rokiem. Zachęcamy OPCW do poszukiwania rozwiązań i stymulowania wśród Państw Stron, także Niemiec i Rosji, debaty dotyczącej tej kwestii. Na III, IV i V Konferencji Przeglądowej CWC (RevCon) w 2013, 2018 i 2023 r. przedłożyliśmy wspólnie z innymi państwami dokumenty robocze w tej sprawie. Regularnie organizujemy wspólnie m.in. z Litwą otwarte spotkania poświęcone temu zagadnieniu, w tym z udziałem Akademii Marynarki Wojennej oraz Instytutu Oceanologii PAN.
• W kontekście odpowiedzialności za topienie broni chemicznej w Bałtyku należy zwrócić uwagę, że jej zatapianie po II Wojnie Światowej wynikało z ogólnych ustaleń Konferencji Poczdamskiej dotyczących demilitaryzacji Niemiec i likwidacji ich arsenału wojennego. Decyzję o zatopieniu niemieckiej broni chemicznej podjęły państwa, które potem były odpowiedzialne za jej topienie tj. głównie ZSRR, Wielka Brytania i USA (państwa te przy okazji zatapiały też część swoich arsenałów). W tamtym czasie nie istniały precyzyjne międzynarodowe regulacje dotyczące ochrony środowiska morskiego, więc działania te nie były formalnie nielegalne.
• Współcześnie kwestia odpowiedzialności prawnej wciąż budzi kontrowersje, ale jest uznawana przede wszystkim za problem kolektywny. 27 kwietnia 2021 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie broni chemicznej zatopionej w Bałtyku, która wzywała Komisję Europejską do wspierania monitorowania i realizacji działań na rzecz oczyszczenia Morza Bałtyckiego z zanieczyszczeń związanych z zatopioną bronią z okresu II wojny światowej. Inicjatywę, której pomysłodawcami byli europosłowie z Polski, poparło 660 europosłów, przy ośmiu głosach sprzeciwu i 25 wstrzymujących się.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu