Interpelacja nr 11817

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie tworzenia zakładów aktywności zawodowej

Zgłaszający: Katarzyna Osos

Data wpływu: 18-08-2025

Szanowna Pani Minister,

z ostatniego raportu NIK dotyczącego warsztatów terapii zajęciowej (okres kontroli 2021-2023) wyłania się wniosek, iż aby rehabilitacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnościami sprawnie funkcjonowała, konieczne jest m.in. podjęcie działań zmierzających do zwiększenia liczby funkcjonujących zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), ponieważ obecnie jest ich wciąż zbyt mało, a w tych, które już istnieją, często brakuje miejsc dla chętnych. To sprawia, że jak wskazuje NIK w innym raporcie – „Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych przez powiatowe urzędy pracy“ z 2021 roku – 80 proc. osób z niepełnosprawnościami wciąż jest biernych zawodowo.

Co prawda samorządy terytorialne i organizacje pozarządowe mogą uzyskać z PFRON dofinansowanie do utworzenia zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 65 proc. wszystkich kosztów ogółem – oraz dofinansowanie działania zakładu aktywności zawodowej – maksymalnie do 90 proc. wszystkich kosztów ogółem rocznie – jednakże jest to obwarowane pewnymi warunkami, m.in. tym, że koszt dofinansowania na utworzenie zakładu aktywności zawodowej nie obejmuje budowy takiego miejsca, a jedynie adaptację już istniejącego budynku. Na etapie wnioskowania o utworzenie ZAZ organizator powinien przedstawić dokument potwierdzający tytuł prawny do obiektu lub lokalu przeznaczonego na zakład, plan pomieszczeń zakładu oraz projekt dostosowania obiektów i lokali do potrzeb prowadzonej działalności wytwórczej lub usługowej w zakładzie oraz ich dostosowania do potrzeb i możliwości niepełnosprawnych pracowników zakładu wynikających z ich niepełnosprawności.

W wielu przypadkach jest to nieopłacalne, ponieważ budowa nowego ZAZ zgodnie z rzeczywistymi potrzebami oraz w duchu zielonej transformacji byłaby znacznie bardziej korzystna pod względem finansowym, infrastrukturalnym i energetycznym niż dostosowywanie do tego starszych pomieszczeń. Poza tym gminy posiadają coraz bardziej ograniczony zasób nieruchomości i mają inne istotne potrzeby, na które przeznaczają duże środki. Równocześnie konieczność tworzenia ZAZ jest pilna, bowiem przykładowo w woj. lubuskim, które reprezentuję, obecnie działają tylko 2 takie zakłady, natomiast chętnych do pracy w nich jest coraz więcej.

Skoro więc istnieje potrzeba i chęć aktywizacji osób z niepełnosprawnościami, dlaczego nie uznać tych działań za priorytetowe i podejmować starań celem ułatwienia tworzenia nowych ZAZ?

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jak Pani Minister ustosunkuje się do podniesionej kwestii?
2. Czy ministerstwo analizowało potrzebę zmiany zarówno zapisów rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej, jak i przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, aby zwiększyć maksymalny udział środków PFRON – dziś 65 proc. – w finansowaniu budowy zakładów aktywności zawodowej i tym samym umożliwić budowę nowych zakładów aktywności zawodowej przy wsparciu tychże środków? Jakie były wnioski z analiz? Jeśli zaś nie, to czy takie analizy zostaną podjęte? Co ewentualnie stoi na przeszkodzie zmianom przedmiotowych przepisów?
3. Posiadając informację przekazaną mi w ramach odpowiedzi na interpelację poselską nr 40770 w sprawie warunków uzyskania dofinansowania do utworzenia i działania zakładu aktywności zawodowej z dnia 20 kwietnia 2023 r., iż „zmiany powodujące rozszerzenie deklarowanego wsparcia spowodowałyby przekroczenie warunków, na jakich wsparcie dla zakładów aktywności zawodowej nie jest uznawane przez Komisję Europejską za pomoc publiczną“, uprzejmie proszę o wskazanie, czy ministerstwo podejmowało dotychczas działania celem poinformowania Komisji Europejskiej, iż warto byłoby zmienić przepisy, tak by umożliwić dofinansowanie utworzenia i działania nowo utworzonego zakładu aktywności zawodowej? Czy takie działania zostaną podjęte?
4. Czy w obliczu dużego odetka osób z niepełnosprawnościami biernych zawodowo ministerstwo szuka rozwiązań umożliwiających tym osobom wejście na rynek pracy? Jakie nowe rozwiązania są obecnie analizowane?

Z wyrazami szacunku

Posłanka Katarzyna Osos