w sprawie potrzeby nowelizacji ustawy o petycjach
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 25-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 11879 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie potrzeby nowelizacji ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach[1] należy wskazać, że ustawa ta stanowi ważny element demokratycznego systemu prawnego, umożliwiając obywatelom, organizacjom społecznym oraz innym podmiotom zgłaszanie postulatów, które mogą przyczynić się do ulepszenia funkcjonowania państwa i stanowionego przez nie prawa.
Prace legislacyjne nad ustawą o petycjach zostały zainicjowane przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej (grupę senatorów VII i VIII kadencji), który dostrzegł potrzebę przejrzystego i dostępnego mechanizmu komunikacji między obywatelami a instytucjami publicznymi. Uchwalona w dniu 11 lipca 2014 r. ustawa, po rocznym okresie vacatio legis, weszła w życie 6 września 2015 r., stając się obowiązującym prawem.
Ustawa o petycjach, mająca systemowe znaczenie dla relacji obywatel – państwo, nie została dotąd przypisana do żadnego z działów administracji rządowej w rozumieniu ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej[2]. Oznacza to, że nie znajduje się ona w bezpośrednim zakresie kompetencji żadnego z ministrów kierujących działami administracji rządowej, w tym ministra właściwego do spraw administracji publicznej, co czyni ją aktem prawnym o szczególnym charakterze – niezależnym od bieżącej struktury wykonawczej administracji publicznej, ponadresortowym i neutralnym.
Niezależnie od powyższego, poniżej przedstawiam stanowisko Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), jako organu administracji publicznej realizującego obowiązek wynikający z ustawy o petycjach, w zakresie kwestii poruszonych w wystąpieniu Pani Poseł.
Na wstępie należy zauważyć, że prawo do składania petycji wynika wprost z art. 63 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[3], który stanowi, że każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej.
W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że petycja stanowi środek prawny, za pomocą którego jednostka aktywizuje organy państwa do określonego działania. Ma na celu nie tylko zwrócenie ich uwagi na zaistniałe problemy czy też zaznajomienie z nastrojami i opiniami społecznymi, co może odegrać niebagatelną rolę w procesie legislacyjnym lub orzeczniczym, ale również zmobilizowanie jednostki do czynnego udziału w życiu politycznym oraz społecznym. Stanowi swoisty fundament społeczeństwa obywatelskiego. Bez wątpienia aktywność jednostki wpływa na jakość działania organów władzy publicznej wszystkich szczebli, w tym standardy tworzonego przez nie prawa. Stanowi bowiem jeszcze jeden „ośrodek opiniodawczy” oraz kontrolny, co też mobilizuje do poszukiwania takich rozwiązań, które zakładany – a nierzadko wręcz konieczny z punktu widzenia interesu jednostki, regionu, a nawet państwa – cel pozwolą osiągnąć w sposób zgodny z oczekiwaniami społeczności.[4]
W doktrynie prezentowany jest pogląd, że petycję trzeba potraktować jako istotny składnik tego, co współcześnie określa się jako demokracja partycypacyjna. Przede wszystkim, petycja zastępuje w pewnym zakresie inicjatywę uchwałodawczą obywateli w ramach samorządu terytorialnego, a tam, gdzie inicjatywa ta występuje, petycja uzupełnia tę inicjatywę.[5] W tym kontekście wydaje się, że przy ograniczaniu praw do składania petycji należy zachować szczególną ostrożność.
Odnosząc się z kolei do poruszonego w wystąpieniu zagadnienia dotyczącego możliwości badania charakteru petycji czy też dokonywania ich oceny pod kątem tego, czy petycja ma charakter jedynie reklamowy, destabilizujący bądź propagujący treści sprzeczne z wartościami konstytucyjnymi, należy mieć na uwadze, że przyznanie administracji publicznej prawa do dokonywania takiej oceny mogłoby spotkać się z zarzutem ograniczania prawa obywateli do korzystania z konstytucyjnego prawa do składania petycji.
Ponadto organ administracji publicznej nie powinien arbitralnie decydować czy petycja jest bezzasadna. Jak wskazano powyżej petycja nie musi też dotyczyć spraw publicznych. Należy jednocześnie zauważyć, że w obecnym porządku prawnym istnieją mechanizmy pozwalające na, jak to określiła Pani Poseł w przedmiotowym wystąpieniu, „ograniczenie zbędnego obciążenia administracyjnego”.
Przede wszystkim należy przywołać art. 3 ustawy o petycjach, zgodnie z którym o tym, czy pismo jest petycją, decyduje treść żądania, a nie jego forma zewnętrzna. Dla uznania danego wystąpienia za petycję istotna jest więc jego treść, nie zaś nazwa nadana mu przez osobę składającą takie pismo[6]. To organ każdorazowo kwalifikuje wpływające do niego wystąpienie jako petycję lub inny rodzaj pisma/wniosku.
Warto również wskazać na art. 12 ustawy o petycjach, zgodnie z którym podmiot właściwy do rozpatrzenia petycji może pozostawić bez rozpatrzenia petycję złożoną w sprawie, która była przedmiotem petycji już rozpatrzonej przez ten podmiot, jeżeli w petycji nie powołano się na nowe fakty lub dowody nieznane podmiotowi właściwemu do rozpatrzenia petycji.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że do MSWiA nie wpływały ze strony jednostek samorządu terytorialnego informacje w sprawie nadmiernej liczby składanych do tych jednostek petycji.
Przedstawiając powyższe, pragnę dodatkowo zauważyć, że w 2021 r. w Senacie RP były prowadzone prace nad senackim projektem ustawy o zmianie ustawy o petycjach (druk senacki 310, X kadencja), częściowo dotyczące kwestii wskazanych w wystąpieniu Pani Poseł. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie Senatu RP pod adresem:
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2018 r. poz. 870
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.
[3] Dz. U. Nr 78 poz. 483, z późn. zm., dalej: Konstytucja RP
[4] Malwina Jaworska, Petycje a skargi i wnioski, w: Ryszard Balicki, Mariusz Jabłoński, Teoretyczne i praktyczne aspekty realizacji prawa petycji, 2015.
[5] Hubert Izdebski, Petycja jako instrument sprawnego rozwiązywania problemów społecznych w jednostkach samorządu terytorialnego – istotne różnice między wnioskiem i skargą, ekspertyza dla: Kancelaria Senatu, Biuro Analiz i Dokumentacji, maj 2015.
[6] Sebastian Gajewski, Aleksander Jakubowski, Petycje, skargi i wnioski. Dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa o petycjach, 2015.