w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 24-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 11880 pani poseł Lidii Czechak w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych uprzejmie przedstawiam, co następuje.
Obowiązujące przepisy prawa dopuszczają możliwość tworzenia przez jednostki samorządu terytorialnego zróżnicowanych form organizacyjno-prawnych w celu realizacji zadań publicznych. Jedną z nich są związki międzygminne, których prawne podstawy funkcjonowania zostały określone w rozdziale 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[1].
Należy podkreślić, że ustawodawca jedynie w sposób ogólny wyznaczył zasady funkcjonowania związku, pozostawiając uszczegółowienie, doprecyzowanie i uzupełnienie ramowej regulacji ustawowej w statucie związku międzygminnego. Przedmiotowe rozwiązania umożliwiają każdemu związkowi dostosowanie zasad funkcjonowania do własnych, indywidualnych potrzeb.
Statut – obok przepisów ww. ustawy – stanowi podstawowy akt prawny regulujący całość zagadnień związanych z działalnością danego związku międzygminnego, określając m.in. jego uczestników, organa, zadania oraz struktury, zakres i tryb działania, jak również zasady udziału w kosztach wspólnej działalności, zyskach i pokrywaniu strat związku oraz zasady rozliczeń majątkowych, w tym wysokości składek.
Mając na uwadze fakt, że majątek związku międzygminnego pochodzi z wkładów własnych gmin członkowskich oraz jest rezultatem prowadzonej przez związek działalności, należy zaważyć, że kwestia ustalenia stabilnych rozwiązań finansowych, gwarantujących trwałość funkcjonowania i możliwości wykonywania przyjętych do realizacji zadań, pozostaje w gestii samego związku międzygminnego.
Odnośnie do bardzo ogólnie sformułowanych zagadnień dotyczących interpretacji przez organa nadzoru[2] przepisów prawa w zakresie kompetencji związków międzygminnych należy wskazać, że powyższe występuje w konkretnych przypadkach, na gruncie określonego stanu prawnego i faktycznego. W opinii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), z perspektywy 35-letniego[3] doświadczenia w stosowaniu omawianych przepisów prawa, jak również wypracowanego na przestrzeni lat przez sądy administracyjne bogatego orzecznictwa w zakresie zagadnień dotyczących funkcjonowania związków międzygminnych, wydaje się, że nie występują istotne problemy interpretacyjne w omawianym obszarze. Ewentualne trudności mogą wiązać się z wprowadzaniem nowych rozwiązań ustawowych. Należy jednak pamiętać, że związki międzygminne realizują zadania pozostające w zakresie różnych dziedzin administracji publicznej, które są regulowane przepisami aktów prawnych ujętych w działach administracji rządowej podlegających różnym resortom. Przykładowo za kształtowanie polityki gospodarki odpadami odpowiedzialne są Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
W związku z powyższym uprzejmie informuję, że MSWiA nie planuje podejmowania prac legislacyjnych w zakresie wskazanym w niniejszej interpelacji. Jednocześnie pragnę podkreślić, że MSWiA pozostaje w stałej współpracy z zainteresowanymi środowiskami samorządowymi, które dotychczas nie przedstawiały żadnych, konkretnych rozwiązań prawnych w przedmiotowym obszarze.
Ponadto wyjaśnienia wymaga, że minister właściwy do spraw administracji publicznej posiada ustawowe uprawnienia wyłącznie do prowadzenia rejestru związków międzygminnych[4]. Dane wpisywane do rejestru nie obejmują przyczyn likwidacji związków międzygminnych.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] t.j. Dz. U. 2025 poz. 1153
[2] art. 99 ust. 1a w nawiązaniu do art. 86 ustawy o samorządzie gminnym
[3] Ustawa o samorządzie gminnym, na mocy której są tworzone związki międzygminne, weszła w życie 27 maja 1990 r.
[4] art. 68 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym