w sprawie ochrony dobrego imienia Polski wobec kłamstw historycznych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 03-10-2025
Szanowny Panie Marszałku,
Odnosząc się do interpelacji nr 11898 Panów Posłów Kamila Wnuka i Piotra Stracha w sprawie ochrony dobrego imienia Polski wobec kłamstw historycznych przekazuję odpowiedzi na zadane pytania. Treść zawartą w odpowiedzi na pytanie nr 3 uzyskano z Min. Sportu i Turystyki.
1) Czy Ministerstwo podejmie działania, by przeciwdziałać dalszemu rozpowszechnianiu fałszywych oskarżeń wobec Polski i Polaków w kontekście II wojny światowej?
2) Jakie działania edukacyjne i informacyjne prowadzi Polska międzynarodowo, by przeciwdziałać kłamstwom historycznym o „polskich sprawcach Holocaustu”?
Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP kategorycznie potępiło baner „Murderers since 1939” wywieszony przez kibiców Maccabi Hajfa i wezwało UEFA do podjęcia odpowiednich działań. Polscy dyplomaci spotkali się z ambasadorem Izraela i wyrazili „najwyższe oburzenie” treścią transparentu. Placówki dyplomatyczno-konsularne RP monitorując na bieżąco publikacje medialne on-line i rynek prasy tradycyjnej w krajach akredytacji w kontekście wystąpienia wadliwych kodów pamięci (wypaczających prawdę historyczną sformułowań takich jak „polskie obozy koncentracyjne”/„polskie obozy zagłady”) interweniowały w I półroczu 2025 roku w 85 przypadkach. Od 2008 roku (kiedy wprowadzono w MSZ sprawozdawczość placówek w zakresie wadliwych kodów pamięci), skuteczność interwencji placówek systematycznie rosła, obecnie utrzymuje się na poziomie 90 proc - redakcje z reguły szybko poprawiają błędne sformułowania przepraszając za ich niestosowność. Aktywne interwencje i rozmowy polskich dyplomatów z redakcjami przyczyniły się do wpisania przez niektóre media w USA do swoich „stylebook’ów” zakazu używania tych sformułowań, w tym m.in. Wall Street Journal, San Francisco Chronicle, New York Times, portal Yahoo i Associated Press. Podobne nakazy wprowadziły też media kanadyjskie. Pozytywny trend jest efektem m.in. działań Ministerstwa Spraw Zagranicznych i placówek zagranicznych, które przywiązują ogromną wagę do działań upowszechniających historię najnowszą Polski. Innym kluczowym obszarem działań placówek dyplomatyczno-konsularnych RP mających na celu reagowanie i eliminowanie użycia takich sformułowań takich jak „polski obóz śmierci” jest informowanie otoczenia międzynarodowego o roli Polski jako jednego ze strażników pamięci milionów Żydów, zamordowanych podczas II wojny światowej, przede wszystkim w niemieckich nazistowskich obozach zagłady. Konsekwentnie przypominamy, że obywatele Państwa Polskiego pochodzenia żydowskiego stanowili największą grupę ofiar Holokaustu i że Polska pielęgnuje pamięć o ofiarach Zagłady dłużej, niż jakiekolwiek inne państwo, prezentujemy polski dorobek naukowy i muzealniczy w sferze zachowania miejsc pamięci związanych z Zagładą, organizowane są wizyty studyjne z udziałem środowisk opiniotwórczych w danym kraju.
3) Czy rozważane jest złożenie oficjalnej skargi do organizacji sportowych, w tym UEFA, za dopuszczenie do eksponowania transparentów o charakterze kłamliwym i obraźliwym wobec Polski?
Minister Sportu i Turystyki, Pan Jakub Rutnicki, pismem z dnia 15 sierpnia br. skierowanym do Prezydenta UEFA, Pana Aleksandra Čeferina, stanowczo potępił skandaliczny incydent, do którego doszło podczas meczu Maccabi – Raków. Jednocześnie Minister J. Rutnicki zażądał od władz UEFA jednoznacznego potępienia tego rodzaju zachowań oraz podjęcia działań skutkujących wyciągnięciem surowych konsekwencji wobec kibiców klubu Maccabi. Ministerstwo Sportu i Turystyki przekazało opinii publicznej komunikat o podjętych działaniach za pośrednictwem platformy X, strony internetowej resortu oraz oficjalnego profilu na Facebooku i Instagramie. W opublikowanym stanowisku podkreślono: „Nie ma naszej zgody na zakłamywanie historii i hańbienie polskich barw narodowych. Skandaliczne zachowanie kibiców izraelskiego klubu musi być natychmiast napiętnowane i potępione – dlatego kierujemy pismo do Prezydenta UEFA. Wnosimy o pilną reakcję i wyciągnięcie surowych kar.”
4) Czy polskie placówki są zobowiązane do monitorowania takich incydentów i natychmiastowego reagowania?
Ta praktyka dyplomatyczna wynika z obowiązującego w MSZ systemu sprawozdawczości w zakresie monitorowania wizerunku Polski za granicą. Sprawozdawczość placówek w zakresie wadliwych kodów pamięci wprowadzono w 2008 r. na polecenie Ministra SZ, Radosława Sikorskiego.
5) Czy Ministerstwo widzi potrzebę zintensyfikowania działań prawnych wobec osób i instytucji szerzących kłamstwa historyczne, także na drodze międzynarodowych procesów sądowych?
Ministerstwo reaguje drogą dyplomatyczną, w tym momencie nie są rozważane międzynarodowe procesy sądowe. Nasze działania opierają się na interwencjach placówek i działaniach edukacyjnych.
6) Czy Polska rozważa utworzenie specjalnego funduszu wspierającego projekty dokumentujące historie Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej?
Powołanie funduszu jest godne rozważenia, ale musiałby być on zaprojektowany w sposób nie dublujący zadań realizowanych przez już istniejące podmioty. Zwracam także uwagę, że stworzenie takiego odrębnego funduszu wymagałoby przyjęcia przez Parlament stosownej ustawy. W Polsce działają już instytucje dokumentujące historię Zagłady oraz Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej, które są rozpoznawalne i cenione przez międzynarodowe otoczenie. Wśród nich Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, które prowadzi portal “Polish Righteous”, dokumentujący ponad 1 100 historii pomocy udzielonej Żydom (w wersji polskiej i angielskiej). Materiały zawierają relacje, fotografie archiwalne oraz materiał audio z POLIN Museum’s Oral History Collection. Muzeum przygotowało też wystawę „They Risked Their Lives. Poles who Saved Jews During the Holocaust”, która była prezentowana w dziesięciu językach, w wielu miastach świata: Nowym Jorku, Paryżu (UNESCO), Berlinie, Shanghaju i innych znaczących metropoliach. Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, którego archiwum jest jednym z najbogatszych zasobów źródłowych do badań historii Żydów w Polsce, w tym Archiwum Ringelbluma (wpisane w 1999 r. na listę zabytków piśmiennictwa światowego UNESCO „Pamięć Świata”), realizuje wiele cennych projektów wystawienniczych za granicą. Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej im. Rodziny Ulmów jest pierwszym muzeum w Polsce w całości poświęconym polskim bohaterom ratującym Żydów. Muzeum działa od 2016 r. Ekspozycja przedstawia historie mieszkańców regionu, przedstawia sylwetki osób ratujących i tych, którzy za swe poświęcenie zginęli. Organizowane są tam wystawy czasowe, np. o „Żegocie” czy panele ze zdjęciami historii pomocy Żydom. Na uwagę zasługują również projekty realizowane przez Instytut Pileckiego. W popularyzowanie historii Polaków ratujących Żydów zaangażowany jest Instytut Pamięci Narodowej (IPN), m.in. poprzez wiele wystaw tematycznych, które były prezentowane na świecie we współpracy z placówkami dyplomatyczno-konsularnymi. IPN prowadzi badania i działania edukacyjne w zakresie historii II wojny, w tym ratowania Żydów przez Polaków. Duży rozgłos na świecie zdobyło Archiwum Grupy Ładosia - kolekcja dokumentów (m.in. fałszywych paszportów latynoamerykańskich) tworzonych przez grupę dyplomatów polskich w Bernie, które dawały Żydom szansę na uratowanie się przed śmiercią. Obecnie znajdują się w zbiorach Muzeum Auschwitz-Birkenau. Corocznie obchodzony jest 24 marca – Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów - instytucje, społeczności lokalne i media, placówki dyplomatyczno-konsularne RP szeroko komunikują jego znaczenie. Podsumowując, Polska dysponuje bogatym, zróżnicowanym zapleczem instytucjonalnym dokumentującym losy Polaków ratujących Żydów. Projekty cyfrowe, wystawy, edukacyjne portale i rosnąca liczba pomników oraz uroczystości – to wszystko sprzyja budowaniu adekwatnego do rzeczywistości obrazu polskiej historii. Każda z wymienionych wyżej instytucji działa również na polu międzynarodowym.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu