w sprawie trudnej sytuacji finansowej pracowników zatrudnionych w domach pomocy społecznej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński
Warszawa, 20-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 1193 Pana Posła Fryderyka Kapinosa wraz z grupą posłów w sprawie trudnej sytuacji finansowej pracowników zatrudnionych w domach pomocy społecznej, przesyłam poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) domy pomocy społecznej prowadzone są w ramach zadań własnych przez gminy lub powiaty, przy czym domy gminne finansowane są ze środków własnych gmin (w tym z odpłatności mieszkańców i ich rodzin), zaś domy powiatowe ze środków własnych powiatu (w tym odpłatności mieszkańców, ich rodzin oraz gmin) i dofinansowywane z budżetu państwa. Domy regionalne mogą być finansowane jako zadanie własne lub dofinansowywane z budżetu państwa. Ponadto powiaty i gminy prowadzące domy pomocy społecznej powinny dofinansowywać ich działalność.
Mając na względzie powyższe należy wyjaśnić, że pracownicy domów pomocy społecznej, w tym również pracownicy zatrudnieni na stanowiskach związanych ze świadczeniem usług medycznych, są pracownikami samorządowymi, a warunki ich wynagradzania regulują przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 530) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1960, z późn. zm.). Rozporządzenie to określa warunki i sposób wynagradzania pracowników samorządowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy (zatrudnionych na podstawie umowy o pracę), w tym minimalny poziom wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach. Stąd zarówno tabela wynagrodzenia zasadniczego, jak i kategorie zaszeregowania na poszczególnych stanowiskach pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (zał. nr 3 do rozporządzenia), określają minimum w odniesieniu do wynagrodzenia zasadniczego.
Zatem kształtowanie całkowitej wysokości wynagrodzenia pracowników pozostaje w gestii pracodawców samorządowych. Instrumentem prawnym umożliwiającym kształtowanie przez pracodawców wynagrodzeń pracowników samorządowych jest również regulamin wynagradzania, wydawany na podstawie art. 39 ustawy o pracownikach samorządowych.
W regulaminie wynagradzania pracodawca samorządowy określa m.in. szczegółowe warunki wynagradzania, w tym maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (art. 39 ust. 1 pkt 2). Pracodawca w regulaminie wynagradzania może także określić (art. 39 ust. 2):
• warunki przyznawania oraz warunki i sposób wypłacania premii i nagród innych niż nagroda jubileuszowa;
• warunki i sposób przyznawania dodatków: funkcyjnego i specjalnego (przyznawanego z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań) oraz innych dodatków.
Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, że pracodawca samorządowy ma swobodę w prowadzeniu zakładowej polityki płac i kształtowaniu całkowitej wysokości wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, stosownie do potrzeb i możliwości finansowych. Pracodawca zatrudniając pracownika, ustala dla niego odpowiednie wynagrodzenie, z uwzględnieniem posiadanych środków na wynagrodzenia. Rada Ministrów przyjęła założenie, że pracodawcy będą samodzielnie ustalać stawki wynagrodzenia zasadniczego, które nie mogą być niższe niż określone w tym rozporządzeniu. Tzw. widełki zaszeregowania, dające możliwość tworzenia przez pracodawcę funduszu premii i funduszu nagród, pozwalają mu na elastyczne tworzenie zakładowej polityki płacowej, uwzględniającej specyfikę pracy pracowników domów pomocy społecznej.
Zaznaczyć należy również, że nie ma przeszkód prawnych, aby również samorządy prowadzące domy pomocy społecznej przeznaczały dodatkowe środki na finansowanie działalności domów pomocy społecznej, w tym także na wynagrodzenia pracowników.
W odniesieniu do kwestii podwyżek wynagrodzeń pracowników domów pomocy społecznej należy zauważyć, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma powszechnych regulacji dotyczących zasad podwyższania indywidualnych wynagrodzeń. Takich regulacji nie przewidują także przepisy ustawy o pracownikach samorządowych ani rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Mogą być one natomiast ujęte w regulaminie wynagradzania wydawanym przez pracodawcę samorządowego.
Jednocześnie informuję, że mimo, iż prowadzenie domów pomocy społecznej jest zadaniem własnym samorządów, jednostki samorządu terytorialnego otrzymują znaczące wsparcie finansowe z budżetu państwa na realizację tego zadania. Pomoc finansowa dla domów pomocy społecznej ze środków budżetu państwa ma charakter dofinansowania zadania własnego. W tym celu dokonywany jest podział rezerwy celowej budżetu państwa pozostający w dyspozycji ministra do spraw zabezpieczenia społecznego, oczywiście w sytuacji, gdy możliwości rezerwy celowej na to pozwalają.
Zapewniam, że Ministerstwo ma pełną świadomość faktu, iż zakres obowiązków pracowników domów pomocy społecznej jest szeroki, a wymagany w tych zawodach poziom kompetencji własnych i umiejętności interpersonalnych jest nieporównywalny z wieloma innymi zawodami, dlatego sprawę tę traktuje priorytetowo w planowanych działaniach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Paweł Zgórzyński
Podsekretarz Stanu