Interpelacja nr 11945

do ministra spraw zagranicznych

w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa

Zgłaszający: Przemysław Wipler

Data wpływu: 28-08-2025

Szanowny Panie Premierze,

polityka migracyjna jest w ostatnich latach odmieniana przez wszystkie przypadki. Uszczelnienie granicy, zabezpieczenie Polski przed nielegalną migracją oraz racjonalizacja i stabilizacja migracji legalnej pozostają tematem debat sejmowych i medialnych. Jednym z elementów systemu migracji oraz jedną z tzw. szybkich ścieżek do uzyskania obywatelstwa jest Karta Polaka. Instrument pierwotnie zaplanowany, jako element sprawiedliwości naprawczej wobec tych Polaków, którzy bez własnej winy pozostali poza granicami ojczyzny po zmianie układu granic w wyniku II Wojny Światowej. Był to instrument ułatwiający powrót do ojczyzny w jej nowych granicach z byłych państw ZSRR. Po nowelizacji w 2018 roku Karta Polaka może być wydana nie tylko obywatelom byłych republik radzieckich, ale wszystkim czującym lub deklarującym więź z Polską i polskością. Co więcej, o karty można wnioskować już nie tylko w krajach ojczystych, ale również będąc już na terytorium RP poprzez urzędy wojewódzkie. Mechanizm ten pierwotnie zarezerwowany – z przyczyn oczywistych dla Białorusinów – dziś jest furtką dla wielu migrantów, by ustabilizować swój status pobytu w kraju – wypaczając przy tym pierwotne założenia Karty Polaka.

W ostatnim czasie coraz głośniej mówi się również o tym, że Karta Polaka jest w istocie szybką ścieżką do uzyskania obywatelstwa. Jest również sposobem na uzyskanie dostępu do polskich świadczeń socjalnych, darmowej edukacji – w tym wyższej – oraz opieki zdrowotnej. Od wybuchu wojny na Ukrainie miały też zintensyfikować się wnioski o wydanie Karty Polaka w państwach azjatyckich, do których uciekło przed służbą wojskową wielu Rosjan. W internecie miały też pojawiać się wpisy i vlogi o tym, jak obejść przepisy, by skutecznie uzyskać kartę Polaka, który konsulat jest bardziej spolegliwy oraz gdzie dokonać zakupu fałszywych dokumentów, które będą do złudzenia przypominać oryginały (drukowane na starych sowieckich maszynach i przechowywanym od dekad papierze).

W związku z powyższym proszę Pana Premiera o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje dotyczące nieprawidłowości we wnioskach o uzyskanie Karty Polaka?
2. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje o „rankingach konsulatów“ i sieci wpisów oraz vlogów będących poradnikami tego, jak uzyskać – często w nielegalny sposób – Kartę Polaka?
3. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą konsultował w ostatnich dwóch latach z urzędnikami oraz pracownikami konsulatów problemy na tle wydawania Kart Polaka? Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie notatek lub opracowań powstałych w związku z prowadzonymi spotkaniami.
4. Czy prawdą jest, że konsulowie nie mają odpowiednich narzędzi do tego, by weryfikować fałszywe dokumenty przedstawiane coraz częściej w procedurach uzyskania Karty Polaka?
5. Czy prawdą jest, że w ostatnich latach zwiększyła się liczba wniosków o wydanie Karty Polaka przedstawianych przez obywateli Rosji?
6. Czy prawdą jest, że obecna konstrukcja przepisów dotyczących Karty Polaka oraz przepisów mówiących o uzyskaniu obywatelstwa pozwalają by osoba, która uzyskała Kartę Polaka, przebywała de facto na terenie nieprzerwanie jedynie między 30 a 40 dni bezpośrednio przed złożeniem wniosku o obywatelstwo, a tym samym przepis o rocznym przebywaniu na terytorium RP jest łatwo obchodzony przez osoby posiadające Kartę Polaka?
7. Czy w MSZ zostały wytworzone dokumenty robocze rekomendujące likwidację Karty Polaka w jej obecnym kształcie?
8. Jakie koszty w skali roku generuje Rada do Spraw Polaków poza Granicami Kraju?