do ministra spraw wewnętrznych i administracji
w sprawie przygotowania państwa polskiego na ryzyka bezpieczeństwa, prawne i zdrowotne (w tym psychiatryczne) związane z możliwym napływem weteranów wojennych z Ukrainy po zakończeniu działań wojennych oraz ograniczenia nadużyć mechanizmów łączenia rodzin
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 01-09-2025
Po 13 grudnia 2023 r. Pański rząd odpowiada za bezpieczeństwo Polek i Polaków. Wojna za naszą wschodnią granicą trwa już trzeci rok, a instytucje unijne wielokrotnie wydłużały reżim tymczasowej ochrony dla obywateli Ukrainy — obecnie do 4 marca 2027 r. Reżim ten obejmuje m.in. zasadę utrzymania jedności rodziny i łączenia rodzin dla uprawnionych beneficjentów (art. 15 dyrektywy 2001/55/WE), co ma istotne skutki dla krajowych procedur wjazdowych i pobytowych.
Równolegle, według dostępnych danych organizacji międzynarodowych, w Polsce przebywa ponad milion osób objętych ochroną czasową/innymi formami pobytu związanymi z wojną – skala, która wymaga precyzyjnej polityki bezpieczeństwa i zdrowia publicznego.
Z licznych opracowań wynika, że w populacjach dotkniętych wojną występuje wysoki odsetek zaburzeń zdrowia psychicznego, w tym PTSD. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje na bardzo dużą skalę potrzeb psychicznych na Ukrainie; badania globalne dla obszarów konfliktowych mówią o kilkunastoprocentowej częstości poważnych zaburzeń i istotnym odsetku PTSD.
Z polskich źródeł klinicznych wiadomo, że po misjach wojskowych 7-10% naszych żołnierzy choruje na PTSD, a zaburzenia adaptacyjne są jeszcze częstsze – co potwierdzali specjaliści Wojskowego Instytutu Medycznego. Wskazywano też na takie objawy jak nadmierna czujność, wybuchy gniewu czy nadużywanie alkoholu, które pogarszają funkcjonowanie rodzinne.
Badania międzynarodowe (m.in. zestawienia organizacji badawczych na podstawie danych VA oraz DOJ) wskazują, że weterani z PTSD mają ok. 60% wyższe ryzyko kontaktu z wymiarem sprawiedliwości, w tym przestępstw z użyciem przemocy, w porównaniu z weteranami bez PTSD; ok. 1/3 weteranów w USA deklarowała w życiu co najmniej jedno zatrzymanie. Nie przenoszę tych danych automatycznie na Polskę, Ukrainę – pokazują jednak kierunek ryzyk, które państwo musi zawczasu adresować.
Dodatkowo media międzynarodowe dokumentują falę ciężkich przestępstw popełnianych w Rosji przez część powracających z frontu – często w kontekście nieleczonego PTSD i nadużywania alkoholu. To przykład ostrzegawczy, jak brak systemowej interwencji potrafi przełożyć się na bezpieczeństwo wewnętrzne.
Na gruncie prawa krajowego przypominam, że ustawa o cudzoziemcach przewiduje możliwość odmowy wjazdu lub pobytu ze względów obronności, bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, a wpisy do wykazu osób niepożądanych mogą obowiązywać nawet do 10 lat. Te instrumenty istnieją – pytanie, czy i jak rząd zamierza je stosować systemowo i proporcjonalnie w kontekście ryzyk opisanych wyżej.
W związku z powyższym, działając w trosce o bezpieczeństwo obywateli, stabilność porządku prawnego i wydolność systemu ochrony zdrowia, proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Dane i diagnoza ryzyka
Ilu obywateli Ukrainy (z rozbiciem na kategorie ochrony/pobytu) przebywało w Polsce na dzień 31 sierpnia 2025 r.? Proszę o wskazanie źródeł i metodologii (zestawienie z danymi organizacji międzynarodowych).
Jakie są szacunki rządu co do możliwej skali demobilizacji i napływu weteranów po zakończeniu działań wojennych? Czy istnieją modele prognostyczne obejmujące scenariusze (szybki pokój/konflikt przewlekły/rozejm)?
Czy rząd dysponuje twardymi danymi nt. rozpowszechnienia PTSD, zaburzeń adaptacyjnych, uzależnień wśród obywateli Ukrainy przebywających w Polsce?
Ochrona zdrowia psychicznego i zdolności systemu
Ile etatów psychiatrów, psychoterapeutów i psychologów (dorośli/dzieci) jest dziś dostępnych dla cudzoziemców w ramach NFZ? Jaka jest realna przepustowość (liczba pierwszorazowych wizyt/miesiąc) i średni czas oczekiwania w poszczególnych województwach? Ile to kosztuje polskie państwo?
Czy rząd przygotował wyspecjalizowany program dla weteranów wojennych z Ukrainy (np. „Trauma–Interwencja–Bezpieczeństwo“), obejmujący obowiązkowe kliniczne badanie ryzyka przemocy, dostęp do leczenia uzależnień i terapii PTSD przed wydaniem decyzji o pobycie długoterminowym? Jeśli nie – dlaczego?
Bezpieczeństwo wewnętrzne i prawo
Czy Straż Graniczna, Policja, ABW i SG współpracują z partnerami UE przy kontroli osób mogących stanowić zagrożenie (profilowanie ryzyka na granicy zewnętrznej)? Jakie check-listy ryzyka oraz szkolenia dot. PTSD i przemocy otrzymali funkcjonariusze?
Ile razy od 24.02.2022 r. zastosowano przepisy ustawy o cudzoziemcach o odmowie wjazdu/pobytu ze względów bezpieczeństwa wobec obywateli Ukrainy lub innych cudzoziemców powołujących się na ochronę związaną z wojną? Proszę o rozbicie według podstawy i okresu zakazu.
Czy rząd planuje wprowadzić obowiązkowy wywiad bezpieczeństwa i oceny klinicznej dla osób aplikujących o łączenie rodzin w ramach tymczasowej ochrony? Jeśli nie – dlaczego?
Czy rząd wystąpi do Rady UE o doprecyzowanie/zmianę wytycznych dot. łączenia rodzin tak, aby państwa członkowskie mogły odmówić skorzystania z tej procedury osobom stwarzającym udokumentowane ryzyko poważnych przestępstw z użyciem przemocy? Jakie jest stanowisko Polski?
Jakie są statystyki przestępczości obywateli Ukrainy w Polsce w latach 2022-2025 (liczba podejrzanych, kategorie czynów, udział przemocy domowej, przestępstw seksualnych, rozbojów) z odniesieniem do populacji i wieku oraz z rozbiciem na pierwsze i kolejne czyny?
Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie i ochrona dzieci
Ile spraw o przemoc domową z udziałem osób, które brały udział w działaniach wojennych (niezależnie od obywatelstwa), odnotowano od 2022 r.? Czy MS opracuje specjalne protokoły Niebieskiej Karty dla rodzin z traumą wojenną?
Czy rząd przewiduje psychoedukację i wsparcie dla rodzin goszczących weteranów (w tym polsko-ukraińskich), aby redukować ryzyko eskalacji przemocy?
Walka z szarą strefą broni i gangami
Jakie działania prowadzi Policja/KAS/ABW w celu przeciwdziałania przemytowi broni, amunicji i materiałów wybuchowych z terenów działań wojennych? Ile zabezpieczeń/wykryć odnotowano od 2022 r.?
Czy MSWiA i Prokuratura Krajowa mają plan operacyjny na wypadek prób tworzenia struktur przestępczych przez osoby z doświadczeniem bojowym? Jakie są wskaźniki wczesnego ostrzegania?
Współpraca międzynarodowa i finansowanie
Czy Polska, korzystając z wydłużenia tymczasowej ochrony do 4 marca 2027 r., przygotowała mapę drogową: kadry, miejsca w opiece zdrowia psychicznego, finansowanie (w tym środki UE), aby nie przerzucać kosztów na polskich pacjentów? Proszę o harmonogram i KPI.
Jakie projekty UE (ESF+, FST, AMIF) finansują interwencje trauma-informed oraz szkolenia służb? W jakiej wysokości i na jaki okres?
Transparentność i standardy
Czy rząd wdroży standard oceny ryzyka przemocy (np. moduły agresji/uzależnień) jako warunek przy decyzjach o zezwoleniu na pobyt czasowy/rezydenta długoterminowego wobec osób po bezpośrednim udziale w walce?
Jak rząd pogodzi ochronę rodziny z dyrektywy 2001/55/WE z bezpieczeństwem publicznym – czy przewiduje warunkowe (etapowane) łączenie rodzin uzależnione od wyniku oceny ryzyka i postępów w leczeniu?
Czy rząd opublikuje roczne sprawozdanie łączące: przepływy migracyjne, statystyki zdrowia psychicznego, decyzje o odmowie wjazdu/pobytu z powodów bezpieczeństwa, przestępczość wg kategorii, aby umożliwić kontrolę parlamentarną?
Dobre praktyki i prewencja
Czy planują państwo pilotaż „psychologicznej kwarantanny“ (krótka, obowiązkowa ocena kliniczna i społeczna przed wydaniem decyzji pobytowej) dla osób wracających bezpośrednio z pola walki?
Czy będą wdrożone programy detoksykacyjne (alkohol, opioidy) w powiązaniu z terapią PTSD, biorąc pod uwagę silną współchorobowość i wpływ na ryzyko przemocy?
Pański rząd ponosi pełną odpowiedzialność za przygotowanie konkretnych, mierzalnych i proporcjonalnych rozwiązań, które zabezpieczą polskie rodziny i nie zniszczą polskiego systemu ochrony zdrowia.
Proszę o odpowiedź na piśmie wraz z dokumentami źródłowymi, zestawieniami i harmonogramami.