do ministra energii
w sprawie działań rządu wobec rafinerii PCK Schwedt, ryzyka powrotu rosyjskiej ropy przez Polskę oraz ochrony zdrowia Polaków przed emisją dwutlenku siarki z tej rafinerii
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 03-09-2025
Po konsultacjach międzyrządowych Polski i Niemiec w lipcu 2024 r. ogłoszono zapisy dotyczące koordynowania dostaw ropy naftowej do rafinerii PCK Schwedt z wykorzystaniem polskiej infrastruktury. Jednocześnie rafineria ta pozostaje powiązana kapitałowo z rosyjskim Rosnieftem. W debacie publicznej pojawiają się również informacje o możliwym wznowieniu dostaw surowca szlakiem rurociągu „Przyjaźń“, a eksperci ostrzegają przed konsekwencjami dla pozycji polskich rafinerii oraz bezpieczeństwa energetycznego kraju.
Niepokój obywateli budzi także fakt udzielenia przez władze landowe Brandenburgii specjalnych zezwoleń środowiskowych dopuszczających – w określonych dniach – emisje dwutlenku siarki (SO₂) wielokrotnie wyższe niż standardowe limity. To decyzje o potencjalnie transgranicznym oddziaływaniu, szczególnie dla mieszkańców polskiego pogranicza pomorza zachodniego i lubuskiego. Tymczasem po stronie polskiej brakuje widocznych, skutecznych działań osłonowych i egzekucyjnych. Właściwa minister – Paulina Hennig-Kloska – ogranicza się do zapowiedzi, bez realnych efektów po stronie ochrony zdrowia i środowiska. Polacy nie mogą być narażani na zwiększone ryzyko, podczas gdy Niemcy utrzymują uprzywilejowanie emisyjne dla zakładu tuż przy naszej granicy.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Na jakiej podstawie prawnej i w jakim zakresie rząd RP „koordynuje“ zapewnianie dostaw ropy do PCK Schwedt z użyciem polskiej infrastruktury? Proszę wskazać treść i daty porozumień/umów, ich strony, przewidziane wolumeny, mechanizmy kontroli państwa polskiego oraz okres obowiązywania.
Czy rząd jednoznacznie wyklucza dopuszczenie do sytuacji, w której – bezpośrednio lub pośrednio – rosyjska ropa (w tym ewentualnie „przemetkowana“) trafi do PCK Schwedt przez terytorium i infrastrukturę RP? Jakie procedury weryfikacji pochodzenia surowca (traceability, certyfikacja, audyt strumieni) są stosowane lub zostaną wdrożone?
Ile Polska na tym zarabia? Proszę o zestawienie kwartalne i roczne (2024 r. – I poł. 2025 r. oraz najnowsze dostępne) przychodów z tytułu przeładunku/transportu surowca do PCK Schwedt po stronie podmiotów Skarbu Państwa oraz o wskazanie:
a) stawek i opłat,
b) kosztów i ryzyk po stronie polskiej (ubezpieczeniowe, środowiskowe, operacyjne),
c) wpływu na marże i konkurencyjność polskich rafinerii (Orlen SA, Rafineria Gdańska sp. z o.o.) w zestawieniu z PCK Schwedt.
Czy rząd dokonał oceny ryzyka geopolitycznego ewentualnego „odmrożenia“ szlaków dostaw ropy do Niemiec rurociągiem „Przyjaźń“? Jakie jest oficjalne stanowisko RP i czy sformułowano wobec partnerów z UE/NATO „czerwone linie“ dotyczące źródeł i kierunków dostaw?
Jakie kroki dyplomatyczne i prawne rząd RP podjął (lub podejmie niezwłocznie) wobec specjalnych zezwoleń emisyjnych dla PCK Schwedt (SO₂ do wartości znacznie przewyższających standardowy limit), w tym:
a) wystąpienia do władz RFN i landu Brandenburgia o uchylenie/zaostrzenie pozwoleń,
b) notyfikacje w ramach prawa UE oraz wnioski do Komisji Europejskiej o ocenę zgodności,
c) uruchomienie oceny transgranicznej oddziaływania na środowisko zgodnie z konwencją z Espoo.
Jakie konkretne działania osłonowe podjęto po polskiej stronie, aby Polacy nie byli truci emisjami z PCK Schwedt? Proszę o informacje:
a) o rozbudowie sieci automatycznych stacji pomiarowych SO₂ (pas nadgraniczny) z bieżącą publikacją danych,
b) o wdrożeniu lokalnych alertów zdrowotnych i procedur dla szkół, szpitali, DPS-ów na wypadek epizodów wysokich stężeń,
c) o zleconych modelowaniach dyspersji i ocenie ryzyka zdrowotnego dla gmin po polskiej stronie.
Jaki jest aktualny status rozmów rządu RFN z udziałowcami PCK Schwedt w sprawie zmiany struktury właścicielskiej oraz czy rząd RP aktywnie wspiera wejście polskich podmiotów kapitałowo do tej rafinerii celem ograniczenia wpływu rosyjskiego? Proszę wskazać dotychczasowe działania strony polskiej.
Kiedy i w jakiej formie minister klimatu i środowiska interweniowała w sprawie zwiększonych emisji SO₂ PCK Schwedt oraz ryzyka napływu surowca o niepewnym pochodzeniu? Proszę o wykaz pism, not, spotkań, wniosków do instytucji unijnych i odpowiedzi – wraz z efektami i terminami wdrożeń.
Zapisy ogłoszone po konsultacjach PL–DE w praktyce czynią z Polski bufor logistyczny dla stabilności zaopatrzenia rafinerii PCK Schwedt, mimo że jej struktura właścicielska od lat obciążona jest wpływem rosyjskim. Jednocześnie utrzymywanie przez władze niemieckie specjalnego reżimu emisyjnego dla rafinerii położonej kilka-kilkanaście kilometrów od polskich miejscowości to realne ryzyko zdrowotne dla naszych obywateli. Rząd RP ma obowiązek dołożyć wszelkich starań, aby nie dopuścić do powrotu rosyjskich wpływów na rynku ropy oraz skutecznie chronić Polaków przed podwyższonymi emisjami pochodzącymi z instalacji zlokalizowanej tuż za Odrą. Brak zdecydowanych działań w tych sprawach byłby zaniechaniem obowiązków państwa.