Interpelacja nr 12107

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie wydatków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na nowe upamiętnienia od 13 grudnia 2023 r. do końca obecnej kadencji Sejmu

Zgłaszający: Dariusz Matecki, Piotr Gliński, Bronisław Foltyn

Data wpływu: 04-09-2025

Po 13 grudnia 2023 r. resort kultury ogłaszał kolejne edycje programów dotacyjnych dotyczących miejsc pamięci. Z informacji publicznych wynika m.in., że w 2024 r. w programie „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju” przyznano prawie 5,1 mln zł na 39 zadań, a w programie „Groby i cmentarze wojenne w kraju” ponad 5 mln zł na 40 zadań. W 2025 r. - wg komunikatów resortu - dofinansowano 50 projektów w ramach „Miejsc pamięci i trwałych upamiętnień w kraju” na prawie 6 mln zł, 65 projektów w programie „Groby i cmentarze wojenne w kraju” na prawie 6 mln zł oraz 18 projektów w programie „Miejsca pamięci narodowej za granicą” na ponad 3,8 mln zł.

Równolegle resort publikuje karty projektów (XLS/PDF) z wykazami beneficjentów, co potwierdza, że istotna część środków dotyczy tworzenia nowych materialnych upamiętnień (pomniki, tablice, kamienie pamięci, izby pamięci, elementy wystaw stałych) oraz działań towarzyszących służących ich powstaniu. Wykaz materiałów dla naborów 2024 i 2025 jest dostępny na stronach MKiDN.

Zważywszy na znaczenie polityki pamięci oraz potrzebę pełnej przejrzystości wydatków publicznych, proszę o przekazanie kompleksowej informacji, obejmującej stan po 13 grudnia 2023 r. oraz prognozy i plany do końca obecnej kadencji Sejmu (2023–2027).

Uzasadnienie

  1. Oficjalne komunikaty MKiDN z 26 lutego 2024 r. i 5 marca 2024 r. wskazują odpowiednio: „prawie 5,1 mln zł - 39 zadań” (program „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju”) oraz „ponad 5 mln zł - 40 zadań” (program „Groby i cmentarze wojenne w kraju”). Publikacje zawierają także pliki XLS/PDF z listami projektów.

  2. W 2025 r. MKiDN ogłosił wyniki: „50 projektów - prawie 6 mln zł” (Miejsca pamięci - kraj), „65 projektów - prawie 6 mln zł” (Groby i cmentarze - kraj) oraz „18 projektów - ponad 3,8 mln zł” (Miejsca pamięci narodowej za granicą). Komunikaty precyzują również wykorzystanie rezerwy ministra.

  3. Na stronach programowych MKiDN dostępne są regulaminy i „karty publikacji” umożliwiające ustalenie zakresu rzeczowego i finansowego każdego zadania (miejsce realizacji, beneficjent/podmiot realizujący, kwota dotacji, tryb, okres realizacji).

W świetle powyższego zasadne jest pozyskanie pełnej, jednolitej ewidencji wszystkich nowych upamiętnień finansowanych ze środków MKiDN oraz jednostek podległych i nadzorowanych, z wyszczególnieniem projektów już zrealizowanych, w toku i planowanych do końca kadencji.

Pytania do Pani Minister (proszę o odpowiedzi w formie tabelarycznej oraz elektronicznie w formacie XLSX/CSV)

  1. Ile łącznie środków MKiDN (z rozbiciem na lata 2023 - od 13 grudnia, 2024, 2025, 2026-2027 plan) przeznaczono i planuje się przeznaczyć na nowe materialne upamiętnienia (pomniki, tablice, kamienie pamięci, izby pamięci, elementy wystaw stałych, murale pamięci itp.)?

  2. Proszę o wykaz wszystkich projektów w kraju, które po 13 grudnia 2023 r. otrzymały dofinansowanie na utworzenie nowego upamiętnienia, z podaniem: nazwy projektu, lokalizacji (gmina/powiat/województwo), opisu upamiętnienia, kwoty dotacji MKiDN, całkowitego budżetu, podmiotu realizującego/beneficjenta, trybu (konkursowy/pozakonkursowy/rezerwa ministra), daty i numeru umowy oraz statusu realizacji (zakończony/w toku/planowany).

  3. Analogicznie jak w pkt 2 - proszę o wykaz wszystkich projektów za granicą (program „Miejsca pamięci narodowej za granicą” oraz inne instrumenty podległe/nadzorowane przez MKiDN), dotyczących nowych upamiętnień, z pełnymi danymi finansowymi i rzeczowymi.

  4. Ile środków z rezerwy ministra i w jakich projektach przeznaczono po 13 grudnia 2023 r. na nowe upamiętnienia? Proszę o listę z odniesieniem do decyzji i dat.

  5. W ilu przypadkach nowe upamiętnienia były realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego, a w ilu przez organizacje pozarządowe, instytucje kultury, kościoły i związki wyznaniowe lub inne podmioty? Proszę o podanie liczby i wartości dotacji w każdej kategorii.

  6. Proszę wskazać, które z finansowanych po 13 grudnia 2023 r. nowych upamiętnień dotyczą upamiętnień: a) ofiar wojen i represji, b) bohaterów narodowych, c) polskich osiągnięć cywilizacyjnych/kulturowych, d) wydarzeń lokalnych - wraz z liczebnością i łącznym wolumenem finansowania.

  7. Czy w latach 2023-2025 (oraz plan 2026-2027) MKiDN prowadził/przewiduje projekty wieloletnie skutkujące utworzeniem nowych upamiętnień (w kraju/za granicą)? Jeśli tak, proszę o listę wraz z harmonogramem i kwotami na każdy rok.

  8. Proszę o podanie kryteriów oceny i punktacji w ostatnich naborach, które przesądzały o finansowaniu nowych upamiętnień (w odróżnieniu od renowacji istniejących miejsc) - wraz z informacją, ilu wnioskodawców spełniło minimalne progi punktowe.

  9. W ilu przypadkach nowe upamiętnienia wymagały uzgodnień konserwatorskich/zgód wynikających z przepisów o ochronie zabytków lub innych aktów prawnych, a także uzgodnień z administracją cmentarną/wojskową? Proszę o zestawienie i krótką charakterystykę procedur.

  10. Proszę o przedstawienie prognozy finansowej na lata 2026-2027 (do końca kadencji) dotyczącej nowych upamiętnień, z podziałem na programy, województwa oraz kategorię upamiętnień - wraz z informacją, czy planuje się zwiększenie bądź zmniejszenie budżetów oraz jakie są ku temu przesłanki.

  11. Czy po 13 grudnia 2023 r. finansowano lub planuje się finansowanie nowych upamiętnień w trybie pozakonkursowym (np. decyzje ministra, odrębne porozumienia)? Jeśli tak, proszę o pełny wykaz wraz z uzasadnieniem wyboru trybu.

  12. Proszę o informację, czy MKiDN monitoruje trwałość rezultatów nowych upamiętnień (np. obowiązki utrzymania przez beneficjenta przez min. 5 lat, standardy opieki) oraz czy przeprowadzono kontrole na miejscu - jeżeli tak, proszę o liczbę i wyniki.

Oczekiwana forma odpowiedzi

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na piśmie w ustawowym terminie.